सर्वकालं सर्वरूपा संसेव्या परमेश्वरी । नातः परतरं किञ्चित्कृतकृत्यत्वदायकम्
परमेश्वरी जी सर्वकाळ, सर्व रूपांनी पूजली जाते, तिच्यापेक्षा श्रेष्ठ असं काहीच नाही, कारण तीच सर्व कर्तव्यांची पूर्णता देणारी आहे.
इत्युक्त्वा तां धर्मराजो जगाम निजमन्दिरम् । गृहीत्वा स्वामिनं सा च सावित्री च निजालयम्
असं म्हणून धर्मराज आपल्या घरी गेला आणि सावित्री आपल्या पतीला घेऊन आपल्या घरी परतली.
सावित्री सत्यवांश्चैव प्रययौ च यथागमम् । अन्यांश्च कथयामास स्ववृत्तान्तं हि नारद
सावित्री आणि सत्यवान योग्य रीतीने आपापल्या मार्गाने गेले, आणि सावित्रीने आपली कथा इतरांना सांगितली, हे नारद.
सावित्रीजनकः पुत्रान् सम्प्राप्तः प्रक्रमेण च । श्वशुरश्चक्षुषी राज्यं सा च पुत्रान् वरेण च
सावित्रीच्या वडिलांना हळूहळू पुत्र झाले; तिच्या सासऱ्यांना पुन्हा दृष्टी मिळाली आणि राज्यही मिळालं; आणि सावित्रीलाही वरामुळे पुत्र झाले.
लक्षवर्षं सुखं भुक्त्वा पुण्यक्षेत्रे च भारते । जगाम स्वामिना सार्धं देवीलोकं पतिव्रता
भारतातल्या पवित्र भूमीत लक्ष वर्षं सुखाने राहून, ती पतिव्रता आपल्या पतीसह देवीच्या लोकात गेली.
सवितुश्चाधिदेवी या मन्त्राधिष्ठातृदेवता । सावित्री ह्यपि वेदानां सावित्री तेन कीर्तिता
सविताचे अधिदेवी, मंत्राची अधिष्ठात्री जी आहे, तिलाच वेदांत सावित्री असं म्हणतात.
इत्येवं कथितं वत्स सावित्र्याख्यानमुत्तमम् । जीवकर्मविपाकं च किं पुनः श्रोतुमिच्छसि
असं म्हणून, बाळा, सावित्रीचं हे उत्तम आख्यान आणि जीवनातील कर्मफळ सांगितलं; आता तुला अजून काय ऐकायचं आहे?
लक्ष्म्युपाख्यानवर्णनम् नारद उवाच श्रीमूलप्रकृतेर्देव्या गायत्र्यास्तु निराकृतेः । सावित्रीयमसंवादे श्रुतं वै निर्मलं यशः
लक्ष्मीच्या आख्यानाचं वर्णन
तद्गुणोत्कीर्तनं सत्यं मङ्गलानां च मङ्गलम् । अधुना श्रोतुमिच्छामि लक्ष्म्युपाख्यानमीश्वर
नारद म्हणाले: प्रभो, मी गायत्री, श्रीमूलप्रकृती आणि सावित्री यांच्या संवादाचं निर्मळ यश ऐकलं.
केनादौ पूजिता सापि किंभूता केन वा पुरा । तद्गुणोत्कीर्तनं मह्यं वद वेदविदांवर
तिच्या गुणांची स्तुती ही सर्व मंगलांमध्ये श्रेष्ठ आहे; आता, प्रभो, मला लक्ष्मीचं आख्यान ऐकायचं आहे.
श्रीनारायण उवाच सृष्टेरादौ पुरा ब्रह्मन् कृष्णस्य परमात्मनः । देवी वामांससम्भूता बभूव रासमण्डले
ती प्रथम कुणी पूजली, ती कशी होती आणि पूर्वी कुणी तिची पूजा केली? वेदज्ञांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, मला तिच्या गुणांची महती सांग.
अतीव सुन्दरी श्यामा न्यग्रोधपरिमण्डिता । यथा द्वादशवर्षीया शश्वत्सुस्थिरयौवना
श्रीनारायण म्हणाले: सृष्टीच्या प्रारंभी, ब्रह्मन्, कृष्ण या परमात्म्याच्या डाव्या भागातून ती देवी रासमंडळात प्रकट झाली.
श्वेतचम्पकवर्णाभा सुखदृश्या मनोहरा । शरत्पार्वणकोटीन्दुप्रभाप्रच्छादनानना
ती अतिशय सुंदर, श्यामवर्णाची, वटवृक्षाच्या हाराने सजलेली, कायम बाराव्या वर्षीच्या वयासारखी, सदैव ताज्या तारुण्यात होती.
शरन्मध्याह्नपद्मानां शोभामोचनलोचना । सा देवी द्विविधा भूता सह सर्वेश्वरेच्छया
तिचा रंग श्वेत चंपकासारखा उजळ, पाहायला सुखद आणि मनमोहक, तिचं मुख शरद्पौर्णिमेच्या कोटी चंद्रांपेक्षा उजळ होतं.
स्वीयरूपेण वर्णेन तेजसा वयसा त्विषा । यशसा वाससा कृत्या भूषणेन गुणेन च
तिच्या डोळ्यांची शोभा शरद ऋतूच्या मध्यान्हीच्या कमळांपेक्षा अधिक होती; सर्वेश्वराच्या इच्छेने ती देवी दोन रूपांनी प्रकट झाली.
स्मितेन वीक्षणेनैव प्रेम्णा वानुनयेन च । तद्वामांसान्महालक्ष्मीर्दक्षिणासांच्च राधिका
तिच्या स्वतःच्या रूपाने, वर्णाने, तेजाने, वयाने, कांतीने, यशाने, वस्त्रांनी, कृत्यांनी, भूषणांनी आणि गुणांनी—
राधाऽऽदौ वरयामास द्विभुजञ्च परात्परम् । महालक्ष्मीश्च तत्पश्चाच्चकमे कमनीयकम्
तिच्या हास्याने, कटाक्षाने, प्रेमाने आणि विनयाने, तिच्या डाव्या भागातून महालक्ष्मी आणि उजव्या भागातून राधिका प्रकट झाल्या.
कृष्णस्तद्गौरवेणैव द्विधारूपो बभूव ह । दक्षिणांसश्च द्विभुजो वामांसश्च चतुर्भुजः
सर्वप्रथम राधिकेने द्विभुज, परात्पर कृष्णाला वरण केलं, आणि त्यानंतर महालक्ष्मीने देखील मोहक रूपाची इच्छा केली.
चतुर्भुजाय द्विभुजो महालक्ष्मीं ददौ पुरा । लक्ष्यते दृश्यते विश्वं स्निग्धदृष्ट्या ययानिशम्
पूर्वी श्रीकृष्णाने आदराने दोन रूपे घेतली — उजव्या बाजूने दोन हातांचे रूप झाले आणि डाव्या बाजूने चार हातांची महालक्ष्मी प्रकट झाली. तिच्या कोमल नजरेने हे विश्व नेहमीच सुखावले जाते.
देवीभूता च महती महालक्ष्मीश्च सा स्मृता । राधाकान्तश्च द्विभुजो लक्ष्मीकान्तश्चतुर्भुजः
ती देवी म्हणून मोठी महालक्ष्मी म्हणून ओळखली जाते. राधाकांत हे दोन हातांचे रूप आहे, तर लक्ष्मीकांत हे चार हातांचे रूप आहे.
शुद्धसत्त्वस्वरूपा च गोपैर्गोपीभिरावृता । चतुर्भुजश्च वैकुण्ठं प्रययौ पद्मया सह
शुद्ध सत्त्वस्वरूप असलेली ती, गवळ्यांनी आणि गोपींनी वेढलेली, चार हातांचे रूप घेऊन पद्मेसह वैकुंठात गेली.
सर्वांशेन समौ तौ द्वौ कृष्णनारायणौ परौ । महालक्ष्मीश्च योगेन नानारूपा बभूव सा
कृष्ण आणि नारायण हे दोघेही पूर्णत्वाने एकत्र होते. महालक्ष्मीने आपल्या योगाने अनेक रूपे धारण केली.
वैकुण्ठे च महालक्ष्मीः परिपूर्णतमा रमा । शुद्धसत्त्वस्वरूपा च सर्वसौभाग्यसंयुता
वैकुंठात महालक्ष्मी ही सर्वार्थाने पूर्ण अशी रमा आहे, शुद्ध सत्त्वस्वरूप आणि सर्व सौभाग्यांनी युक्त.
प्रेम्णा सा च प्रधाना च सर्वासु रमणीषु च । स्वर्गेषु स्वर्गलक्ष्मीश्च शक्रसम्पत्स्वरूपिणी
ती प्रेमाने सर्व रमणींमध्ये मुख्य आहे; स्वर्गात ती स्वर्गलक्ष्मी आहे, इंद्राच्या ऐश्वर्याचे मूर्तिमंत रूप आहे.
पाताले नागलक्ष्मीश्च राजलक्ष्मीश्च राजसु । गृहलक्ष्मीर्गृहेष्वेव गृहिणां च कलांशतः
पाताळात ती नागलक्ष्मी आहे, राजांमध्ये राजलक्ष्मी, घराघरात गृहलक्ष्मी आणि गृहिणींच्या कलांमध्ये तिचा अंश आहे.
सम्पत्स्वरूपा गृहिणां सर्वमङ्गलमङ्गला । गवां प्रसूतिः सुरभिर्दक्षिणा यज्ञकामिनी
ती गृहिणींसाठी संपत्तीचे रूप आहे, सर्व शुभांमध्ये सर्वात शुभ आहे; सुरभी ही गायींची जननी आहे, आणि दक्षिणा यज्ञात हवी असते.
क्षीरोदसिन्धुकन्या सा श्रीरूपा पद्मिनीषु च । शोभास्वरूपा चन्द्रे च सूर्यमण्डलमण्डिता
ती क्षीरसागराची कन्या आहे, कमळांमध्ये श्रीरूपात आहे; चंद्रात शोभेचे रूप आहे आणि सूर्यमंडलातही तेजाने विराजते.
विभूषणेषु रत्नेषु फलेषु च जलेषु च । नृपेषु नृपपत्नीषु दिव्यस्त्रीषु गृहेषु च
आभूषणांमध्ये, रत्नांमध्ये, फळांमध्ये आणि पाण्यात; राजांमध्ये, त्यांच्या राण्यांमध्ये, दिव्य स्त्रियांमध्ये आणि घराघरात ती आहे.
सर्वसस्येषु वस्त्रेषु स्थानेषु संस्कृतेषु च । प्रतिमासु च देवानां मङ्गलेषु घटेषु च
सर्व पिकांमध्ये, वस्त्रांमध्ये, सुंदर जागांमध्ये; देवांच्या मूर्तींमध्ये आणि मंगल कलशांमध्ये ती वास करते.
माणिक्येषु च मुक्तासु माल्येषु च मनोहरा । मणीन्द्रेषु च हीरेषु क्षीरेषु चन्दनेषु च
माणिक्यांमध्ये, मोत्यांमध्ये, मनमोहक हारांमध्ये; श्रेष्ठ रत्नांमध्ये, हिऱ्यांमध्ये, दूध आणि चंदनातही ती आहे.