तामित्युवाच सन्तुष्टः स्वयं चैव रुरोद ह । धर्मराज उवाव लक्षवर्षं सुखं भुक्त्वा पुण्यक्षेत्रे च भारते
तो तिच्याशी आनंदाने बोलला आणि स्वतःही रडला. धर्मराज म्हणाला — 'पुण्यभूमी भारतात लक्ष वर्षे सुख उपभोगून,
अन्ते यास्यसि तल्लोकं यत्र देवी विराजते । गत्वा च स्वगृहं भद्रे सावित्र्याश्च व्रतं कुरु
शेवटी तू त्या लोकात जाशील जिथे देवी तेजाने उजळते. आता घरी जा, सुभगे, आणि सावित्रीचे व्रत पाळ.
द्विसप्तवर्षपर्यन्तं नारीणां मोक्षकारणम् । ज्येष्ठशुक्लचतुर्दश्यां सावित्र्याश्च व्रतं शुभम्
अठ्ठावीस वर्षांपर्यंत सावित्रीचे व्रत हे स्त्रियांसाठी मुक्तीचे कारण आहे, विशेषतः ज्येष्ठ महिन्यातील शुक्ल पक्षातील चतुर्दशीला.
शुक्लाष्टम्यां भाद्रपदे महालक्ष्या यथा व्रतम् । द्व्यष्टवर्षं व्रतं चैव प्रत्यादेयं शुचिस्मिते
भाद्रपद महिन्यातील शुक्ल अष्टमीला, जशी महालक्ष्मीचे व्रत असते, तशीच अठ्ठावीस वर्षांची व्रत, हे पवित्र हास्य असणाऱ्या, स्वीकारावी.
करोति भक्त्या या नारी सा याति च विभोः पदम् । प्रतिमङ्गलवारे च देवीं मङ्गलदायिनीम्
ज्या स्त्रीने हे व्रत भक्तीने केले, तिला प्रभूचे पद मिळते. प्रत्येक शुभ दिवशी, मंगल देणाऱ्या देवीची पूजा करावी.
प्रतिमासं शुक्लषष्ठ्यां षष्ठीं मङ्गलदायिनीम् । तथा चाषाढसङ्क्रान्त्यां मनसां सर्वसिद्धिदाम्
प्रत्येक महिन्यात शुक्ल षष्ठीला, षष्ठी देवीची, जी मंगल देते तिची पूजा करावी. तसेच आषाढ संक्रांतीला, सर्व सिद्धी देणाऱ्या देवीची मनोभावे पूजा करावी.
राधां रासे च कार्तिक्यां कृष्णप्राणाधिकप्रियाम् । उपोष्य शुक्लाष्टम्यां च प्रतिमासं वरप्रदाम्
कार्तिक महिन्यातील रास उत्सवात, कृष्णासाठी प्राणाहून प्रिय असलेल्या राधेची पूजा करावी. प्रत्येक महिन्यात शुक्ल अष्टमीला उपवास करून, वर देणाऱ्या देवीची पूजा करावी.
विष्णुमायां भगवतीं दुर्गां दुर्गतिनाशिनीम् । प्रकृतिं जगदम्बां च पतिपुत्रवतीषु च
विष्णुमाया, भगवती दुर्गा, दुःखाचा नाश करणारी, प्रकृती, जगदंबा — या सर्वांची पूजा, पती आणि पुत्र असणाऱ्या स्त्रियांनी करावी.
पतिव्रतासु शुद्धासु यन्त्रेषु प्रतिमासु च । या नारी पूजयेद्भक्त्या धनसन्तानहेतवे
पतिव्रता आणि शुद्ध स्त्रियांमध्ये, यंत्र किंवा मूर्तीमध्ये, जी स्त्री भक्तीने धन आणि संततीसाठी पूजा करते,
इहलोके सुखं भुक्त्वा यात्यन्ते श्रीविभोः पदम् । एवं देव्या विभूतीश्च पूजयेत्साधकोऽनिशम्
ती या जगात सुख उपभोगून, शेवटी श्रीभगवंताच्या पदाला पोहोचते. म्हणून साधकाने देवीच्या विभूतींची नेहमी पूजा करावी.
सर्वकालं सर्वरूपा संसेव्या परमेश्वरी । नातः परतरं किञ्चित्कृतकृत्यत्वदायकम्
परमेश्वरी जी सर्वकाळ, सर्व रूपांनी पूजली जाते, तिच्यापेक्षा श्रेष्ठ असं काहीच नाही, कारण तीच सर्व कर्तव्यांची पूर्णता देणारी आहे.
इत्युक्त्वा तां धर्मराजो जगाम निजमन्दिरम् । गृहीत्वा स्वामिनं सा च सावित्री च निजालयम्
असं म्हणून धर्मराज आपल्या घरी गेला आणि सावित्री आपल्या पतीला घेऊन आपल्या घरी परतली.
सावित्री सत्यवांश्चैव प्रययौ च यथागमम् । अन्यांश्च कथयामास स्ववृत्तान्तं हि नारद
सावित्री आणि सत्यवान योग्य रीतीने आपापल्या मार्गाने गेले, आणि सावित्रीने आपली कथा इतरांना सांगितली, हे नारद.
सावित्रीजनकः पुत्रान् सम्प्राप्तः प्रक्रमेण च । श्वशुरश्चक्षुषी राज्यं सा च पुत्रान् वरेण च
सावित्रीच्या वडिलांना हळूहळू पुत्र झाले; तिच्या सासऱ्यांना पुन्हा दृष्टी मिळाली आणि राज्यही मिळालं; आणि सावित्रीलाही वरामुळे पुत्र झाले.
लक्षवर्षं सुखं भुक्त्वा पुण्यक्षेत्रे च भारते । जगाम स्वामिना सार्धं देवीलोकं पतिव्रता
भारतातल्या पवित्र भूमीत लक्ष वर्षं सुखाने राहून, ती पतिव्रता आपल्या पतीसह देवीच्या लोकात गेली.
सवितुश्चाधिदेवी या मन्त्राधिष्ठातृदेवता । सावित्री ह्यपि वेदानां सावित्री तेन कीर्तिता
सविताचे अधिदेवी, मंत्राची अधिष्ठात्री जी आहे, तिलाच वेदांत सावित्री असं म्हणतात.
इत्येवं कथितं वत्स सावित्र्याख्यानमुत्तमम् । जीवकर्मविपाकं च किं पुनः श्रोतुमिच्छसि
असं म्हणून, बाळा, सावित्रीचं हे उत्तम आख्यान आणि जीवनातील कर्मफळ सांगितलं; आता तुला अजून काय ऐकायचं आहे?
लक्ष्म्युपाख्यानवर्णनम् नारद उवाच श्रीमूलप्रकृतेर्देव्या गायत्र्यास्तु निराकृतेः । सावित्रीयमसंवादे श्रुतं वै निर्मलं यशः
लक्ष्मीच्या आख्यानाचं वर्णन
तद्गुणोत्कीर्तनं सत्यं मङ्गलानां च मङ्गलम् । अधुना श्रोतुमिच्छामि लक्ष्म्युपाख्यानमीश्वर
नारद म्हणाले: प्रभो, मी गायत्री, श्रीमूलप्रकृती आणि सावित्री यांच्या संवादाचं निर्मळ यश ऐकलं.
केनादौ पूजिता सापि किंभूता केन वा पुरा । तद्गुणोत्कीर्तनं मह्यं वद वेदविदांवर
तिच्या गुणांची स्तुती ही सर्व मंगलांमध्ये श्रेष्ठ आहे; आता, प्रभो, मला लक्ष्मीचं आख्यान ऐकायचं आहे.
श्रीनारायण उवाच सृष्टेरादौ पुरा ब्रह्मन् कृष्णस्य परमात्मनः । देवी वामांससम्भूता बभूव रासमण्डले
ती प्रथम कुणी पूजली, ती कशी होती आणि पूर्वी कुणी तिची पूजा केली? वेदज्ञांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, मला तिच्या गुणांची महती सांग.
अतीव सुन्दरी श्यामा न्यग्रोधपरिमण्डिता । यथा द्वादशवर्षीया शश्वत्सुस्थिरयौवना
श्रीनारायण म्हणाले: सृष्टीच्या प्रारंभी, ब्रह्मन्, कृष्ण या परमात्म्याच्या डाव्या भागातून ती देवी रासमंडळात प्रकट झाली.
श्वेतचम्पकवर्णाभा सुखदृश्या मनोहरा । शरत्पार्वणकोटीन्दुप्रभाप्रच्छादनानना
ती अतिशय सुंदर, श्यामवर्णाची, वटवृक्षाच्या हाराने सजलेली, कायम बाराव्या वर्षीच्या वयासारखी, सदैव ताज्या तारुण्यात होती.
शरन्मध्याह्नपद्मानां शोभामोचनलोचना । सा देवी द्विविधा भूता सह सर्वेश्वरेच्छया
तिचा रंग श्वेत चंपकासारखा उजळ, पाहायला सुखद आणि मनमोहक, तिचं मुख शरद्पौर्णिमेच्या कोटी चंद्रांपेक्षा उजळ होतं.
स्वीयरूपेण वर्णेन तेजसा वयसा त्विषा । यशसा वाससा कृत्या भूषणेन गुणेन च
तिच्या डोळ्यांची शोभा शरद ऋतूच्या मध्यान्हीच्या कमळांपेक्षा अधिक होती; सर्वेश्वराच्या इच्छेने ती देवी दोन रूपांनी प्रकट झाली.
स्मितेन वीक्षणेनैव प्रेम्णा वानुनयेन च । तद्वामांसान्महालक्ष्मीर्दक्षिणासांच्च राधिका
तिच्या स्वतःच्या रूपाने, वर्णाने, तेजाने, वयाने, कांतीने, यशाने, वस्त्रांनी, कृत्यांनी, भूषणांनी आणि गुणांनी—
राधाऽऽदौ वरयामास द्विभुजञ्च परात्परम् । महालक्ष्मीश्च तत्पश्चाच्चकमे कमनीयकम्
तिच्या हास्याने, कटाक्षाने, प्रेमाने आणि विनयाने, तिच्या डाव्या भागातून महालक्ष्मी आणि उजव्या भागातून राधिका प्रकट झाल्या.
कृष्णस्तद्गौरवेणैव द्विधारूपो बभूव ह । दक्षिणांसश्च द्विभुजो वामांसश्च चतुर्भुजः
सर्वप्रथम राधिकेने द्विभुज, परात्पर कृष्णाला वरण केलं, आणि त्यानंतर महालक्ष्मीने देखील मोहक रूपाची इच्छा केली.
चतुर्भुजाय द्विभुजो महालक्ष्मीं ददौ पुरा । लक्ष्यते दृश्यते विश्वं स्निग्धदृष्ट्या ययानिशम्
पूर्वी श्रीकृष्णाने आदराने दोन रूपे घेतली — उजव्या बाजूने दोन हातांचे रूप झाले आणि डाव्या बाजूने चार हातांची महालक्ष्मी प्रकट झाली. तिच्या कोमल नजरेने हे विश्व नेहमीच सुखावले जाते.
देवीभूता च महती महालक्ष्मीश्च सा स्मृता । राधाकान्तश्च द्विभुजो लक्ष्मीकान्तश्चतुर्भुजः
ती देवी म्हणून मोठी महालक्ष्मी म्हणून ओळखली जाते. राधाकांत हे दोन हातांचे रूप आहे, तर लक्ष्मीकांत हे चार हातांचे रूप आहे.