गोपालसुन्दरीरूपं प्रथमं सा ससर्ज ह । अतीव कमनीयं च सुन्दरं सुमनोहरम्
तिने प्रथम गोपालसुंदरीचे रूप निर्माण केले, जे अतिशय मनोहारी, सुंदर आणि मनाला भुरळ घालणारे होते.
नवीननीरदश्यामं किशोरं गोपवेषकम् । कन्दर्पकोटिलावण्यं लीलाधाममनोहरम्
ती नव्या काळ्या मेघासारखी श्यामवर्णाची, किशोरवयीन, गोपवेषातील, कोट्यवधी मदनांपेक्षा देखणी, लीलामय आणि मनाला मोहवणारी होती.
शरन्मध्याह्नपद्मानां शोभामोचनलोचनम् । शरत्पार्वणकोटीन्दुशोभाप्रच्छादनाननम्
तिच्या डोळ्यांची शोभा शरद ऋतूच्या मध्यान्हीच्या कमळांनाही लाजवणारी, आणि चेहरा शरद पौर्णिमेच्या कोटी चंद्रांनाही झाकून टाकणारा होता.
अमूल्यरत्ननिर्माणनानाभूषणभूषितम् । सस्मितं शोभितं शश्वदमूल्यपीतवाससा
ती अमूल्य रत्नांनी बनवलेल्या विविध दागिन्यांनी सजलेली, सदैव हसतमुख, आणि अमूल्य पिवळ्या वस्त्रात शोभून दिसणारी होती.
परब्रह्मस्वरूपं च ज्वलन्तं ब्रह्मतेजसा । सुखदृश्यं च शान्तं च राधाकान्तमनन्तकम्
ती परब्रह्मस्वरूप, ब्रह्मतेजाने प्रज्वलित, पाहायला सुखदायक, शांत, आणि राधिकेचा अनंत प्रियकर होती.
गोपीभिर्वीक्ष्यमाणं च सस्मिताभिश्च सन्ततम् । रासमण्डलमध्यस्थं रत्नसिंहासनस्थितम्
ती गोपींकडून नेहमीच प्रेमाने पाहिली जात असे, त्या हसतमुख असत; ती रासमंडळाच्या मध्यभागी, रत्नांच्या सिंहासनावर विराजमान होती.
वंशीं क्वणन्तं द्विभुजं वनमालाविभूषितम् । कौस्तुभेन्द्रमणीन्द्रेण शश्वद्वक्षःस्थलोज्ज्वलम्
तो बासरी वाजवत आहे, दोन हातांनी, गळ्यात वनफुलांची माळ घातलेली आहे, त्याच्या छातीवर कौस्तुभ आणि इंद्राचा मौल्यवान रत्न नेहमीच तेजाळत आहे.
कुङ्कुमागुरुकस्तुरीचन्दनार्चितविग्रहम् । चारुचम्पकमालाक्तं मालतीमाल्यमण्डितम्
त्याचे रूप कुंकू, अगरू, कस्तुरी आणि चंदन याने पूजले जाते; त्याला सुंदर चंपकाच्या फुलांची माळ आणि मोगऱ्याच्या फुलांनी सजवलेले आहे.
चारुचन्द्रकशोभाढ्यं चूडावङ्क्रिमराजितम् । एवंभूतं च ध्यायन्ति भक्ता भक्तिपरिप्लुताः
त्याच्या शिरावर सुंदर चंद्रकोर शोभते आणि मुकुटावर मोरपिस आहे; अशा त्या रूपाचा भक्त, भक्तिभावाने ओतप्रोत होऊन, ध्यान करतात.
यद्भयाज्जगता धाता विधत्ते सृष्टिमेव च । कर्मानुसाराल्लिखितं करोति सर्वकर्मणाम्
ज्याच्या भीतीने जगाचा कर्ता सृष्टी निर्माण करतो आणि कर्मानुसार सर्व कर्मे लिहून ती पार पाडतो.
तपसां फलदाता च कर्मणां च यदाज्ञया । विष्णुः पाता च सर्वेषां यद्भयात्पाति सन्ततम्
तो तपस्येचे आणि कर्माचे फळ देणारा आहे; त्याच्या आज्ञेने विष्णू सर्वांचे नेहमी रक्षण करतो, त्याच्या भीतीने.
कालाग्निरुद्रः संहर्ता सर्वविश्वेषु यद्भयात् । शिवो मृत्युञ्जयश्चैव ज्ञानिनां च गुरोर्गुरुः
काळ, अग्नी आणि रुद्र यांच्या भीतीने सर्व विश्वाचा संहार होतो; शिव, मृत्यूवर विजय मिळवणारा, ज्ञानी लोकांचा गुरुंचा गुरु आहे.
यज्ज्ञानाज्ज्ञानवानस्ति योगीशो ज्ञानवित्प्रभुः । परमानन्दयुक्तश्च भक्तिवैराग्यसंयुतः
ज्याच्या ज्ञानामुळे माणूस ज्ञानी होतो, योगींचा स्वामी, ज्ञानाचा अधिपती, परम आनंदाने, भक्ती व वैराग्याने युक्त होतो.
यद्भयाद्वाति पवनः प्रवरः शीघ्रगामिनाम् । तपनश्च प्रतपति यद्भयात्सन्ततं सति
ज्याच्या भीतीने वारा वाहतो, सर्वात वेगवान धावणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ; आणि सूर्यही त्याच्या भीतीने सतत प्रकाशतो.
यदाज्ञया वर्षतीन्द्रो मृत्युश्चरति जन्तुषु । यदाज्ञया दहेद्वह्निर्जलमेवं सुशीतलम्
त्याच्या आज्ञेने इंद्र पाऊस पाडतो, मृत्यू सर्व प्राण्यांमध्ये संचारतो; त्याच्या आज्ञेने अग्नी पाण्यालाही जाळू शकतो आणि ते थंड करतो.
दिशो रक्षन्ति दिक्पाला महाभीता यदाज्ञया । भ्रमन्ति राशिचक्राणि ग्रहाश्च यद्भयेन च
दिशांचे रक्षक त्याच्या आज्ञेने फार घाबरून दिशा सांभाळतात; राशी आणि ग्रह त्याच्या भीतीने फिरतात.
भयात्फलन्ति वृक्षाश्च पुष्यन्त्यपि च यद्भयात् । यदाज्ञां तु पुरस्कृत्य कालः काले हरेद्भयात्
त्याच्या भीतीने झाडे फळे देतात आणि वाढतात; त्याची आज्ञा मिळाल्यावर काळ योग्य वेळी सर्वांना घेऊन जातो.
तथा जलस्थलस्थाश्च न जीवन्ति यदाज्ञया । अकाले नाहरेद्विद्धं रणेषु विषमेषु च
तसेच, पाण्यात आणि जमिनीवर राहणारे त्याच्या आज्ञेशिवाय जगत नाहीत; चुकीच्या वेळी, युद्धात किंवा संकटात जखमी झालेले मरत नाहीत.
धत्ते वायुस्तोयराशिं तोयं कूर्मं तदाज्ञया । कूर्मोऽनन्तं स च क्षोणीं समुद्रान् सा च पर्वतान्
त्याच्या आज्ञेने वारा समुद्राचे पाणी वाहून नेतो; पाणी कासवाला धरते, कासव अनंताला धरतो, अनंत पृथ्वीला धरतो, पृथ्वी समुद्रांना धरते, आणि समुद्र पर्वतांना धरतात.
सर्वा चैव क्षमारूपा नानारत्नं बिभर्ति या । यतः सर्वाणि भूतानि स्थीयन्ते हन्ति तत्र हि
ती पृथ्वीच्या रूपात सर्व प्रकारची रत्ने धरते; तिच्यामुळे सर्व जीव राहतात आणि त्यातच नष्ट होतात.
इन्द्रायुश्चैव दिव्यानां युगानामेकसप्ततिः । अष्टाविंशे शक्रपाते ब्रह्मणश्च दिवानिशम्
देवतांमध्ये इंद्राचे आयुष्य एकाहत्तर युगांचे असते; अठ्ठाविसाव्या इंद्राच्या पतनानंतर, दिवस आणि रात्र ब्रह्मदेवाचे असतात.
एवं त्रिंशद्दिनैर्मासो द्वाभ्यामाभ्यामृतुः स्मृतः । ऋतुभिः षड्भिरेवाब्दं ब्रह्मणो वै वयः स्मृतम्
अशी तीस दिवसांचा महिना होतो; दोन महिने मिळून एक ऋतु होतो; सहा ऋतूंनी एक वर्ष होते, ते ब्रह्मदेवाचे एक वर्ष मानले जाते.
ब्रह्मणश्च निपाते च चक्षुरुन्मीलनं हरेः । चक्षुरुन्मीलने तस्य लयं प्राकृतिकं विदुः
ब्रह्मदेवाचा अंत झाल्यावर, हरिच्या डोळ्यांचे उघडणे होते; त्याच्या डोळ्यांच्या उघडण्याने सृष्टीचा प्राकृत लय ओळखला जातो.
प्रलये प्राकृते सर्वे देवाद्याश्च चराचराः । लीना धाता विधाता च श्रीकृष्णनाभिपङ्कजे
प्राकृत लयाच्या वेळी, सर्व देव, चराचर जीव, कर्ता आणि विधाता हे सर्व श्रीकृष्णाच्या नाभीच्या कमळात विलीन होतात.
विष्णुः क्षीरोदशायी च वैकुण्ठे यश्चतुर्भुजः । विलीना वामपार्श्वे च कृष्णस्य परमात्मनः
क्षीरसागरात विश्रांती घेणारा विष्णू आणि वैकुंठातील चार हातांचा विष्णू, हे दोघेही परमात्मा कृष्णाच्या डाव्या बाजूला विलीन झाले आहेत.
यस्य ज्ञाने शिवो लीनो ज्ञानाधीशः सनातनः । दुर्गायां विष्णुमायायां विलीनाः सर्वशक्तयः
शिव, जो ज्ञानाचा सनातन अधिपती आहे, तो कृष्णाच्या ज्ञानात विलीन झाला आहे; आणि सर्व शक्ती दुर्गा, जी विष्णूची माया आहे, तिच्यात एकत्रित झाल्या आहेत.
सा च कृष्णस्य बुद्धौ च बुद्ध्यधिष्ठातृदेवता । नारायणांशः स्कन्दश्च लीनो वक्षसि तस्य च
ती कृष्णाच्या बुद्धीत बुद्धीची अधिष्ठात्री देवता आहे; नारायणाचा अंश आणि स्कंद, हे दोघेही त्याच्या छातीमध्ये विलीन झाले आहेत.
श्रीकृष्णांशश्च तद्बाहौ देवाधीशो गणेश्वरः । पद्मांशाश्चैव पद्मायां सा राधायां च सुव्रते
श्रीकृष्णाचा अंश त्याच्या हातात देवांचा अधिपती गणेश आहे; आणि पद्माचा अंश पद्मा व राधा या दोघींमध्ये आहे, हे सुशील स्त्री.
गोप्यश्चापि च तस्यां च सर्वाश्च देवयोषितः । कृष्णप्राणाधिदेवी सा तस्य प्राणेषु संस्थिता
गोपिका आणि सर्व देव स्त्रिया तिच्यात उपस्थित आहेत; ती कृष्णाच्या प्राणांची अधिष्ठात्री देवी आहे, जी त्याच्या प्राणांमध्ये स्थिर आहे.
सावित्री च सरस्वत्यां वेदाः शास्त्राणि यानि च । स्थिता वाणी च जिह्वायां यस्य च परमात्मनः
सावित्री सरस्वतीमध्ये आहे, आणि सर्व वेद व शास्त्रेही; वाणी परमात्म्याच्या जिभेवर निवास करते.