बिभर्ति सूक्ष्मं देहं तं तद्रूपं भोगहेतवे । स देहो न भवेद्भस्म ज्वलदग्नौ ममालये
तो जीव अनुभव घेण्यासाठी तसंच सूक्ष्म शरीर धारण करतो; माझ्या तेजस्वी धामात ते शरीर राख होत नाही.
जलेन नष्टो देही वा प्रहारे सुचिरं कृते । न शस्त्रेण न वास्त्रेण सुतीक्ष्णकण्टके तथा
पाण्याने, मोठ्या आघाताने, शस्त्राने, कापडाने किंवा तीक्ष्ण काट्यानेही हा देही नष्ट होत नाही.
तप्तद्रवे तप्तलोहे तप्तपाषाण एव च । प्रतप्तप्रतिमाश्लेषे यत्पूर्वपतनेऽपि च
उकळत्या द्रवात, तापलेल्या लोखंडात, तापलेल्या दगडात, तापलेल्या मूर्तीच्या मिठीत किंवा आधीच्या पडण्यातही तो नष्ट होत नाही.
न दग्धो न च भग्नः स भुङ्क्ते सन्तापमेव च । कथितो देहवृत्तान्तः कारणं च यथागमम् । कुण्डानां लक्षणं सर्वं बोधाय कथयामि ते
तो जळत नाही, तुटतही नाही, फक्त यातना भोगतो; शरीराचा हा वृत्तांत आणि कारण मी तुला शास्त्रानुसार सांगितलं. आता मी तुला सर्व कुंडांचं स्वरूप समजावून सांगतो.
इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां नवमस्कन्धे नारायणनारदसंवादे देवपूजनात् सर्वारिष्टनिवृत्तिवर्णनं नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः
अठरा हजार श्लोकांच्या श्रीमद्देवीभागवत महापुराणातील नवव्या स्कंधातील नारायण-नारद संवादातील 'देवपूजनाने सर्व अमंगल दूर होते' हा छत्तीसावा अध्याय येथे संपला.
नानानरककुण्डवर्णनम् सावित्र्युवाच धर्मराज उवाच पूर्णेन्दुमण्डलाकारं सर्वं कुण्डं च वर्तुलम् । निम्नं पाषाणभेदैश्च पाचितं बहुभिः सति
नानाविध नरककुंडांचं वर्णन सावित्री म्हणाली— धर्मराज म्हणाले: हे सर्व कुंड पूर्ण चंद्रासारखं गोलाकार आहे, खोल आहे आणि अनेक तुकड्या पडलेल्या दगडांनी भरलेलं आहे.
न नश्वरं चाप्रलयं निर्मितं चेश्वरेच्छया । क्लेशदं पातकानां च नानारूपं तदालयम्
हे नाश पावत नाही, प्रलयातही नाहीसं होत नाही, ईश्वराच्या इच्छेने तयार झालेलं आहे; हे पाप्यांना दुःख देणारं, विविध रूपांचं निवासस्थान आहे.
ज्वलदङ्गाररूपं च शतहस्तशिखान्वितम् । परितः क्रोशमानं च वह्निकुण्डं प्रकीर्तितम्
हे कुंड पेटलेल्या कोळशांनी भरलेलं आहे, शंभर हात उंच ज्वाळा आहेत, आणि सर्व बाजूंनी एक क्रोशभर पसरलेलं अग्निकुंड म्हणून ओळखलं जातं.
महाशब्दं प्रकुर्वद्भिः पापिभिः परिपूरितम् । रक्षितं मम दूतैश्च ताडितैश्चापि सन्ततम्
हे पाप्यांनी केलेल्या मोठ्या आवाजाने भरलेलं आहे, माझे दूत नेहमी त्याचं रक्षण करतात आणि त्यांना मारतात.
प्रतप्तोदकपूर्णं च हिंस्रजन्तुसमन्वितम् । महाघोरं काकुशब्दं प्रहारेण दृढेन च
हे कुंड उकळत्या पाण्याने आणि हिंसक प्राण्यांनी भरलेलं आहे, फारच भयानक आहे, भीतीदायक किंकाळ्या आणि जबरदस्त मार आहेत.
क्रोशार्धमानं तद्दूतैस्ताडितैर्मम पार्षदैः । तप्तक्षारोदकैः पूर्णं पुनः काकैश्च सङ्कुलम्
हे कुंड अर्धा क्रोश लांबीचं आहे, माझ्या सेवकांनी मारलं जातं, पुन्हा तापत्या खारट पाण्याने भरलेलं आणि कावळ्यांनी गजबजलेलं आहे.
सङ्कुलं पापिभिश्चैव क्रोशमानं भयानकम् । त्राहीति शब्दं कुर्वद्भिर्मम दूतैश्च ताडितैः
हे पाप्यांनी भरलेलं आहे, ते भीतीने किंकाळतात, माझ्या दूतांनी त्यांना मारलं जातं आणि ते 'वाचवा, वाचवा' अशी आर्त हाक देतात.
प्रचलद्भिरनाहारैः शुष्ककण्ठोष्ठतालुकैः । विड्भिरेव कृतं पूर्णं क्रोशमानं च कुत्सितम्
कांपत असलेल्या, उपाशी शरीरांनी, कोरड्या घशाने, ओठांनी आणि तालूने, संपूर्ण मलाने भरलेले, ते लोक अत्यंत हलाखीने ओरडत असतात.
अतिदुर्गन्धिसंसक्तं व्याप्तं पापिभिरन्वहम् । ताडितैर्मम दूतैश्च तदाहारैः सुदारुणैः
ती जागा फारच दुर्गंधीने भरलेली, पापी लोकांनी रोज व्यापलेली, माझ्या दूतांनी आणि त्या भयंकर अन्नांनी त्रासलेली आहे.
रक्षेति शब्दं कुर्वद्भिस्तत्कीटैरेव भक्षितैः । तप्तमूत्रद्रवैः पूर्णं मूत्रकीटैश्च सङ्कुलम्
‘वाचवा’ असा आवाज करत, त्या किड्यांनी खाल्लेले, गरम लघवीच्या द्रवाने भरलेले आणि लघवीतील किड्यांनी गजबजलेले आहे.
युक्तं महापातकिभिस्तत्कीटैर्भक्षितैः सदा । गव्यूतिमानं ध्वान्ताक्तं शब्दकृद्भिश्च सन्ततम्
ती जागा मोठ्या पाप्यांनी नेहमी भरलेली, त्या किड्यांनी खाल्ली जाते, एक योजनभर मोठी, काळोखाने झाकलेली आणि सतत ओरडण्याच्या आवाजांनी भरलेली आहे.
मद्दूतैस्ताडितैर्घोरैः शुष्ककण्ठोष्ठतालुकैः । श्लेष्मपूर्णं प्रशमितं तत्कीटैः पूरितं सदा
माझ्या भयंकर दूतांनी मारलेली, कोरड्या घशाने, ओठांनी आणि तालूने, कफाने भरलेली, शांत झालेली आणि नेहमी त्या किड्यांनी भरलेली आहे.
तद्भोजिभिः पापिभिश्च वेष्टितं वेष्टितैः सदा । क्रोशार्धं गरकुण्डं च गरभोजिभिरन्वितम्
त्या पापी खाणाऱ्यांनी वेढलेली, नेहमी त्यांच्याच भोवती असलेली, अर्धा योजन मोठा विषाचा खड्डा, विष खाणाऱ्यांनी भरलेला आहे.
गरकीटैर्भक्षितैश्च पापिभिः पूर्णमेव च । ताडितैर्मम दूतैश्च शब्दकृद्भिश्च कम्पितैः
विष खाणारे किडे आणि पापी लोकांनी पूर्ण भरलेली, माझ्या दूतांनी मारलेली, आणि भयानक आवाज करणाऱ्यांनी हलवलेली आहे.
सर्पाकारेर्वज्रदंष्ट्रै शुष्ककण्ठैः सुदारुणैः । नेत्रयोर्मलपूर्णं च क्रोशार्धं कीटसंयुतम्
सर्पासारख्या, वज्रासारख्या दातांनी, कोरड्या घशाने, अतिशय भयंकर, अर्धा योजन मोठा खड्डा, डोळ्यांमध्ये घाण भरलेला आणि किड्यांनी गजबजलेला आहे.
पापिभिः सङ्कुलं शश्वद्भ्रमद्भिः कीटभक्षितैः । वसारसेन सम्पूर्णं क्रोशतुर्यं सुदुःसहम्
नेहमी पाप्यांनी भरलेली, सतत फिरणारे आणि किड्यांनी खाल्लेले, मज्जा आणि मेदाने भरलेली, एक चतुर्थांश योजन मोठा, अत्यंत असह्य खड्डा आहे.
तद्भोजिभिः पातकिभिर्मम दूतैश्च ताडितैः । शुक्रकुण्डं क्रोशमितं शुक्रकीटैश्च संयुतम्
ते खाणारे पापी, माझ्या दूतांनी मारलेले, एक योजन मोठा शुक्राचा खड्डा, शुक्र खाणाऱ्या किड्यांनी भरलेला आहे.
पापिभिः सङ्कुलं शश्वद् द्रवद्भिः कीटभक्षितैः । दुर्गन्धिरक्तपूर्णं च वापीमानं गभीरकम्
नेहमी पाप्यांनी भरलेली, वाहणारे आणि किड्यांनी खाल्लेले, दुर्गंधी रक्ताने भरलेली, मोठ्या आणि खोल खड्ड्यात आहे.
तद्भोजिभिः पापिभिश्च सङ्कुलं कीटभक्षितम् । पूर्णं नेत्राश्रुभिस्तप्तं बहुपापिभिरन्वितम्
त्या पापी खाणाऱ्यांनी आणि पाप्यांनी भरलेली, किड्यांनी खाल्लेले, डोळ्यांतून वाहणाऱ्या जळत्या अश्रूंनी भरलेली, अनेक पाप्यांसह आहे.
वापीतुर्यप्रमाणं च रुदद्भिः कीटभक्षितैः । नृणां गात्रमलैर्युक्तं तद्भक्षैः पापिभिर्युतम्
एक चतुर्थांश योजन मोठा खड्डा, रडणारे आणि किड्यांनी खाल्लेले, माणसांच्या अंगातील घाण मिसळलेली, पापी खाणाऱ्यांनी भरलेली आहे.
ताडितैर्मम दूतैश्च व्यग्रैश्च कीटभक्षितैः । कर्णविट्परिपूर्णं च तद्भक्षैः पापिभिर्वृतम्
माझ्या दूतांनी मारलेले आणि अस्वस्थ, किड्यांनी खाल्लेले, पूर्णपणे कानातील मलाने भरलेले, ते खाणारे पापी लोकांनी वेढलेले आहे.
वापीतुर्यप्रमाणं च ब्रुवद्भिः कीटभक्षितैः । मज्जापूर्णं नराणां च महादुर्गन्धिसंयुतम्
एक चतुर्थांश योजन मोठा खड्डा, बोलणारे आणि किड्यांनी खाल्लेले, माणसांच्या मज्जेने भरलेला, भयंकर दुर्गंधीने युक्त आहे.
महापातकिभिर्युक्तं वापीतुर्यप्रमाणकम् । परिपूर्णं सिग्धमांसैर्मम दूतैश्च ताडितैः
मोठ्या पाप्यांनी भरलेला, एक चतुर्थांश योजन मोठा खड्डा, पूर्णपणे चिकट मांसाने भरलेला, माझ्या दूतांनी मारलेला आहे.
पापिभिः सङ्कुलं चैव वापीमानं भयानकम् । कन्याविक्रयिभिश्चैव तद्भक्ष्यैः कीटभक्षितैः
पाप्यांनी भरलेला, भयंकर मोठा खड्डा, कन्या विकणाऱ्यांनी आणि ते खाणारे व किड्यांनी खाल्लेले आहे.
पाहीति शब्दं कुर्वद्भिस्त्रासितैश्च भयानकैः । वापीतुर्यप्रमाणं च नखादिकचतुष्टयम्
‘वाचवा’ असा आवाज करणारे, घाबरलेले आणि भयंकर, एक चतुर्थांश योजन मोठा खड्डा, नखांसारख्या चार प्रकारच्या वस्तूंनी भरलेला आहे.