अन्येषु धर्मशास्त्रेषु वेदाङ्गेषु च सुव्रते । सर्वेष्टं सारभूतं च पञ्चदेवानुसेवनम्
इतर धर्मशास्त्रांत आणि वेदांगांतही, हे सुभगे, सर्वांचा सार म्हणजे पाच देवतांची सेवा करणे आहे.
जन्ममृत्युजराव्याधिशोकसन्तापनाशनम् । सर्वमङ्गलरूपं च परमानन्दकारणम्
ही सेवा जन्म, मृत्यू, वार्धक्य, आजार, दुःख आणि संताप नष्ट करते; ती सर्वांग सुंदर असून परमआनंद देणारी आहे.
कारणं सर्वसिद्धीनां नरकार्णवतारणम् । भक्तिवृक्षाङ्कुरकरं कर्मवृक्षनिकृन्तनम्
ती सर्व सिद्धींचं कारण आहे, नरकाच्या प्रवाहातून तारून नेणारी आहे, भक्तीचं रोप उगवणारी आणि कर्माचं झाड छाटणारी आहे.
विमोक्षसोपानमिदमविनाशपदं स्मृतम् । सालोक्यसार्ष्टिसारूप्यसामीप्यादिप्रदं शुभम्
ही मुक्तीची पायरी आहे, अविनाशी पद म्हणून ओळखली जाते; ती सालोक्य, सार्ष्टि, सारुप्य, सामिप्य आणि इतर शुभ प्राप्ती देते.
कुण्डानि यमदूतैश्च रक्षितानि सदा शुभे । न हि पश्यन्ति स्वप्ने च पञ्चदेवार्चका नराः
यमदूतांनी राखलेली खड्डी नेहमी सुरक्षित असतात, हे सुभगे; पण जे पाच देवांची पूजा करतात, ते माणसं ती स्वप्नातही पाहत नाहीत.
देवीभक्तिविहीना ये ते पश्यन्ति ममालयम् । यान्ति ये हरितीर्थं वा श्रयन्ति हरिवासरम्
ज्यांना देवीभक्ती नाही, ते माझं निवासस्थान पाहतात; पण जे हरिच्या तीर्थस्थळी जातात किंवा हरिच्या पवित्र दिवसांचं पालन करतात,
प्रणमन्ति हरिं नित्यं हर्यर्चां कल्पयन्ति च । न यान्ति तेऽपि घोरां च मम संयमिनीं पुरीम्
जे रोज हरिला वंदन करतात आणि हरिची पूजा करतात, तेही माझ्या भीषण संयमिनी नगरीत जात नाहीत.
त्रिसन्धिपूता विप्राश्च शुद्धाचारसमन्विताः । निवृत्तिं नैव लप्स्यन्ति देवीसेवां विना नराः
तीन वेळा शुद्ध होणारे, शुद्ध आचरण असलेले ब्राह्मणसुद्धा, देवीची सेवा न करता, मुक्ती मिळवू शकत नाहीत.
स्वधर्मनिरताचाराः स्वधर्मनिरतास्तथा । गच्छन्तो मृत्युलोकं च दुर्दृशा मम किङ्कराः
स्वधर्मात निष्ठा ठेवणारे आणि स्वधर्मानुसार वागणारे, मृत्युलोकात गेले की माझे भयंकर दूत त्यांना दिसतात.
भीताः शिवोपासकेभ्यो वैनतेयादिवोरगाः । स्वदूतं पाशहस्तं च गच्छन्तं वारयाम्यहम्
शिवाची उपासना करणाऱ्यांपासून गरुडासारखे सर्पही घाबरतात; मी माझ्या पाशधारी दूताला त्यांच्याजवळ जाऊ देत नाही.
यास्यन्ति ते च सर्वत्र हरिदासाश्रमं विना । कृष्णमन्त्रोपासकाच्च वैनतेयादिवोरगाः
ते सर्वत्र जातील, पण हरिच्या दासांच्या आश्रमात नाहीत; आणि कृष्णमंत्राची उपासना करणाऱ्यांपासूनही गरुडासारखे सर्प दूर राहतात.
देवीमन्त्रोपासकानां नाम्नाञ्चैव निकृन्तनम् । करोति नखलेखन्या चित्रगुप्तश्च भीतवत्
देवीमंत्राची उपासना करणाऱ्यांची नावं सुद्धा चित्रगुप्त भीतीने आपल्या नखाच्या रेघेने मिटवतो.
मधुपर्कादिकं तेषां कुरुते च पुनः पुनः । विलङ्घ्य ब्रह्मलोकं च लोकं गच्छन्ति ते सति
त्यांच्यासाठी मधुपर्क वगैरे अर्पण पुन्हा पुन्हा केले जातात; ब्रह्मलोक ओलांडून ते त्या जगात जातात.
दुरितानि च नश्यन्ति येषां संस्पर्शमात्रतः । ते महाभाग्यवन्तो हि सहस्रकुलपावनाः
त्यांचा स्पर्श जरी झाला तरी पापं नष्ट होतात; ते अत्यंत भाग्यवान असून हजार कुळांना पावन करतात.
यथा च प्रज्वलद्वह्नौ शुष्कानि च तृणानि च । प्राप्नोति मोहः सम्मोहं तांश्च दृष्ट्वा च भीतवत्
जसा पेटलेल्या आगीत कोरडं गवत आणि काड्या पाहिल्यावर माणूस गोंधळतो, घाबरतो आणि संभ्रमात पडतो, तसंच होतं.
कामश्च कामिनं याति लोभक्रोधौ ततः सति । मृत्युः प्रलीयते रोगो जरा शोको भयं तथा
ज्याच्या मनात इच्छा आहे, त्याच्याकडेच वासना जाते; मग लोभ आणि राग येतात. मृत्यू नाहीसा होतो, आजार, म्हातारपण, दु:ख आणि भीतीही नाहीशी होते.
कालः शुभाशुभं कर्म हर्षो भोगस्तथैव च । ये ये न यान्ति तां पीडां कथितास्ते मया सति
काळ, चांगले-वाईट कर्म, आनंद आणि भोग—यापैकी जे त्या दु:खापर्यंत पोहोचत नाही, ते सर्व मी तुला सांगितलं आहे.
शृणु देहविवरणं कथयामि यथागमम् । पृथिवी वायुराकाशस्तेजस्तोयमिति स्फुटम्
ऐक, मी तुला शास्त्रानुसार शरीराचं स्वरूप सांगतो: पृथ्वी, वायू, आकाश, तेज आणि पाणी—ही पाचं स्पष्टपणे.
देहिनां देहबीजं च स्रष्टृसृष्टिविधौ परम् । पृथिव्यादिपञ्जभूतैर्यो देहो निर्मितो भवेत्
सृष्टीच्या प्रक्रियेत, सृष्टीकर्त्याच्या इच्छेने, पृथ्वीपासून सुरू होणाऱ्या पाच घटकांपासूनच सर्व प्राण्यांचं शरीर तयार होतं.
स कृत्रिमो नश्वरश्च भस्मसाच्च भवेदिह । बद्धोऽङ्गुष्ठप्रमाणश्च यो जीवः पुरुषः कृतः
हे शरीर कृत्रिम आणि नाशवंत आहे, शेवटी राख होतं; अंगठ्याएवढ्या आकाराचा जो जीव आहे, तोच पुरुष मानला जातो.
बिभर्ति सूक्ष्मं देहं तं तद्रूपं भोगहेतवे । स देहो न भवेद्भस्म ज्वलदग्नौ ममालये
तो जीव अनुभव घेण्यासाठी तसंच सूक्ष्म शरीर धारण करतो; माझ्या तेजस्वी धामात ते शरीर राख होत नाही.
जलेन नष्टो देही वा प्रहारे सुचिरं कृते । न शस्त्रेण न वास्त्रेण सुतीक्ष्णकण्टके तथा
पाण्याने, मोठ्या आघाताने, शस्त्राने, कापडाने किंवा तीक्ष्ण काट्यानेही हा देही नष्ट होत नाही.
तप्तद्रवे तप्तलोहे तप्तपाषाण एव च । प्रतप्तप्रतिमाश्लेषे यत्पूर्वपतनेऽपि च
उकळत्या द्रवात, तापलेल्या लोखंडात, तापलेल्या दगडात, तापलेल्या मूर्तीच्या मिठीत किंवा आधीच्या पडण्यातही तो नष्ट होत नाही.
न दग्धो न च भग्नः स भुङ्क्ते सन्तापमेव च । कथितो देहवृत्तान्तः कारणं च यथागमम् । कुण्डानां लक्षणं सर्वं बोधाय कथयामि ते
तो जळत नाही, तुटतही नाही, फक्त यातना भोगतो; शरीराचा हा वृत्तांत आणि कारण मी तुला शास्त्रानुसार सांगितलं. आता मी तुला सर्व कुंडांचं स्वरूप समजावून सांगतो.
इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां नवमस्कन्धे नारायणनारदसंवादे देवपूजनात् सर्वारिष्टनिवृत्तिवर्णनं नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः
अठरा हजार श्लोकांच्या श्रीमद्देवीभागवत महापुराणातील नवव्या स्कंधातील नारायण-नारद संवादातील 'देवपूजनाने सर्व अमंगल दूर होते' हा छत्तीसावा अध्याय येथे संपला.
नानानरककुण्डवर्णनम् सावित्र्युवाच धर्मराज उवाच पूर्णेन्दुमण्डलाकारं सर्वं कुण्डं च वर्तुलम् । निम्नं पाषाणभेदैश्च पाचितं बहुभिः सति
नानाविध नरककुंडांचं वर्णन सावित्री म्हणाली— धर्मराज म्हणाले: हे सर्व कुंड पूर्ण चंद्रासारखं गोलाकार आहे, खोल आहे आणि अनेक तुकड्या पडलेल्या दगडांनी भरलेलं आहे.
न नश्वरं चाप्रलयं निर्मितं चेश्वरेच्छया । क्लेशदं पातकानां च नानारूपं तदालयम्
हे नाश पावत नाही, प्रलयातही नाहीसं होत नाही, ईश्वराच्या इच्छेने तयार झालेलं आहे; हे पाप्यांना दुःख देणारं, विविध रूपांचं निवासस्थान आहे.
ज्वलदङ्गाररूपं च शतहस्तशिखान्वितम् । परितः क्रोशमानं च वह्निकुण्डं प्रकीर्तितम्
हे कुंड पेटलेल्या कोळशांनी भरलेलं आहे, शंभर हात उंच ज्वाळा आहेत, आणि सर्व बाजूंनी एक क्रोशभर पसरलेलं अग्निकुंड म्हणून ओळखलं जातं.
महाशब्दं प्रकुर्वद्भिः पापिभिः परिपूरितम् । रक्षितं मम दूतैश्च ताडितैश्चापि सन्ततम्
हे पाप्यांनी केलेल्या मोठ्या आवाजाने भरलेलं आहे, माझे दूत नेहमी त्याचं रक्षण करतात आणि त्यांना मारतात.
प्रतप्तोदकपूर्णं च हिंस्रजन्तुसमन्वितम् । महाघोरं काकुशब्दं प्रहारेण दृढेन च
हे कुंड उकळत्या पाण्याने आणि हिंसक प्राण्यांनी भरलेलं आहे, फारच भयानक आहे, भीतीदायक किंकाळ्या आणि जबरदस्त मार आहेत.