शूद्राणां विप्रपत्नी च विप्राणां शूद्रकामिनी । अत्यगम्या च निन्द्या च लोके वेदे पतिव्रते
शूद्रासाठी ब्राह्मणाची पत्नी आणि ब्राह्मणासाठी शूद्र स्त्री या दोन्ही अत्यंत वर्ज्य आणि निंदनीय आहेत—जगात, वेदात आणि पतिव्रता स्त्रियांच्या दृष्टीने.
शूद्रश्च ब्राह्मणीं गत्वा ब्रह्महत्याशतं लभेत् । तत्समं ब्राह्मणी चापि कुम्भीपाकं लभेद् ध्रुवम्
शूद्र जर ब्राह्मण स्त्रीकडे गेला, तर त्याला शंभर ब्राह्मण वधाचे पाप लागते; आणि ब्राह्मण स्त्रीने तसे केल्यास तिला नक्कीच कुंभिपाक नरक मिळतो.
शूद्राणां विप्रपत्नी च विप्राणां शूद्रकामिनी । यदि शूद्रा व्रजेद्विप्रो वृषलीपतिरेव सः
शूद्रासाठी ब्राह्मणाची पत्नी आणि ब्राह्मणासाठी शूद्र स्त्री वर्ज्य आहे; जर ब्राह्मण शूद्र स्त्रीकडे गेला, तर तो वृषलीचा पती समजला जातो.
स भ्रष्टो विप्रजातेश्च चाण्डालात्सोऽधमः स्मृतः । विष्ठासमश्च तत्पिण्डो मूत्रं तस्य च तर्पणम्
तो ब्राह्मण जातीपासून खाली पडतो आणि चांडाळापेक्षाही नीच समजला जातो; त्याचं अन्न विष्ठेसारखं आणि त्याचं पाणी मूत्रासारखं मानलं जातं.
न पितॄणां सुराणां च तद्दत्तमुपतिष्ठति । कोटिजन्मार्जितं पुण्यं तस्यार्चात्तपसार्जितम्
अशा माणसाने दिलेली पिंड किंवा दान पितरांना किंवा देवांना पोहोचत नाही; लाखो जन्मांनी मिळवलेलं पुण्य, पूजा आणि तपामुळे मिळालेलं सगळं नष्ट होतं.
द्विजस्य वृषलीलोभान्नश्यत्येव न संशयः । ब्राह्मणश्च सुरापीतिर्विड्भोजी वृषलीपतिः
ब्राह्मण जर वृषली स्त्रीच्या मोहाने वागला, तर तो पूर्णपणे नष्ट होतो—यात शंका नाही; ब्राह्मण जर मद्यपान करतो, विष्ठा खातो किंवा वृषलीचा पती होतो—
तप्तमुद्रादग्धदेहस्तप्तशूलाङ्कितस्तथा । हरिवासरभोजी च कुम्भीपाकं व्रजेद् द्विजः
—त्याच्या अंगावर तापलेल्या शिंक्यांचे किंवा भाल्यांचे डाग असतात, किंवा तो हरिवासर म्हणजे एकादशीला जेवतो, तर असा ब्राह्मण कुंभिपाक नरकात जातो.
गुरुपत्नीं राजपत्नीं सपत्नीं मातरं ध्रुवम् । सुतां पुत्रवधूं श्वश्रूं सगर्भां भगिनीं सतीम्
गुरुपत्नी, राजपत्नी, सौत, स्वतःची आई, मुलगी, सून, सासू, गर्भवती स्त्री आणि सती बहीण—
सहोदरभ्रातृजायां मातुलानीं पितुः प्रसूम् । मातुः प्रसूं तत्स्वसारं भगिनीं भ्रातृकन्यकाम्
सख्ख्या भावाची पत्नी, मामा, वडिलांची बहीण, आईची बहीण, तिची मुलगी, स्वतःची बहीण आणि भावाची मुलगी—
शिष्यां शिष्यस्य पत्नीं च भागिनेयस्य कामिनीम् । भ्रातुः पुत्रप्रियां चैवात्यगम्या आह पद्मजः
शिष्या, शिष्याची पत्नी, भाचा किंवा भावाच्या मुलाचा प्रेयसी—या सगळ्या स्त्रिया पद्मजाने अत्यंत वर्ज्य सांगितल्या आहेत.
एताः कामेन कान्ता यो व्रजेद्वै मानवाधमः । स मातृगामी वेदेषु ब्रह्महत्याशतं व्रजेत्
जो नीच पुरुष या स्त्रियांकडे कामभावनेने जातो, तो वेदांनुसार मातृगामी मानला जातो आणि त्याला शंभर ब्राह्मण वधाचे पाप लागते.
अकर्मार्होऽप्यसंस्पृश्यो लोके वेदे च निन्दितः । स याति कुम्भीपाके च महापापी सुदुष्करे
तो कोणत्याही कर्मासाठी योग्य नाही, स्पर्श करण्यासही वर्ज्य आहे, जगात आणि वेदात निंदनीय आहे; असा मोठा पापी, फारच दुष्ट, कुंभिपाक नरकात जातो.
करोत्यशुद्धां सन्ध्यां वा न सन्ध्यां वा करोति च । त्रिसन्ध्यं वर्जयेद्यो वा सन्ध्याहीनश्च स द्विजः
जो संध्यावंदन शुद्धपणे करत नाही, किंवा मुळीच करत नाही, किंवा तीन वेळा संध्यावंदन टाळतो—असा ब्राह्मण संध्यावंदनापासून वंचित राहतो.
वैष्णवं च तथा शैवं शाक्तं सौरं च गाणपम् । योऽहङ्कारान्न गृह्णाति मन्त्रं सोऽदीक्षितः स्मृतः
जो अभिमानाने वैष्णव, शैव, शाक्त, सौर किंवा गणपत्य मंत्र स्वीकारत नाही, तो अदिक्षित समजला जातो.
प्रवाहमवधिं कृत्वा यावद्धस्तचतुष्टयम् । तत्र नारायणः स्वामी गङ्गागर्भान्तरे वसेत्
त्या प्रवाहाची लांबी चार हातांपर्यंत धरून, गंगेच्या गर्भातच श्रीनारायण स्वतः वास करतात.
तत्र नारायणक्षेत्रे मृतो याति हरेः पदम् । वाराणस्यां बदर्यां च गङ्गासागरसङ्गमे
त्या नारायणक्षेत्रात जो मरण पावतो, त्याला हरिपद मिळते; तसेच वाराणसी, बदरी आणि गंगा-सागर संगम येथेही.
पुष्करे हरिहरक्षेत्रे प्रभासे कामरूस्थले । हरिद्वारे च केदारे तथा मातृपुरेऽपि च
पुष्कर, हरिहरक्षेत्र, प्रभास, कामरूप, हरिद्वार, केदार आणि मातृपूर या ठिकाणीही तसेच आहे.
सरस्वतीनदीतीरे पुण्ये वृन्दावने वने । गोदावर्यां च कौशिक्यां त्रिवेण्यां च हिमाचले
सरस्वती नदीच्या पवित्र काठी, वृंदावनाच्या वनात, गोदावरी, कौशिकी, त्रिवेणी आणि हिमालयातही.
एषु तीर्थेषु यो दानं प्रतिगृह्णाति कामतः । स च तीर्थप्रतिग्राही कुम्भीपाके प्रयाति सः
या सर्व तीर्थस्थळी जो कोणी इच्छा करून दान घेतो, तो तीर्थातील दान घेणारा कुंभिपाकात जातो.
शूद्रसेवी शूद्रयाजी ग्रामयाजीति कीर्तितः । तथा देवोपजीवी च देवलः परिकीर्तितः
जो शूद्रांची सेवा करतो, शूद्रांसाठी यज्ञ करतो किंवा गावाचा पुजारी म्हणून ओळखला जातो, तसेच देवावर उपजीविका करणारा, त्याला 'देवल' म्हणतात.
शूद्रपाकोपजीवी यः सूपकार इति स्मृतः । सन्ध्यापूजनहीनश्च प्रमत्तः पतितः स्मृतः
जो शूद्रांनी शिजवलेले अन्न खातो, त्याला 'सूपकार' म्हणतात; आणि जो संध्यापूजा करत नाही, तो प्रमादी आणि पतित समजला जातो.
उक्तं सर्वं मया भद्रे लक्षणं वृषलीपतेः । एते महापातकिनः कुम्भीपाकं प्रयान्ति ते । कुण्डान्यन्यानि ये यान्ति निबोध कथयामि ते
हे शुभे, मी तुला वृषलीपतीची सर्व लक्षणे सांगितली; हे सर्व मोठे पापी कुंभिपाकात जातात. आता इतर कुंडांत जे जातात, त्याबद्दल सांगतो, नीट ऐक.
नानाकर्मविपाकफलकथनम् धर्मराज उवाच देवसेवां विना साध्वि न भवेत्कर्मकृन्तनम् । शुद्धकर्म शुद्धबीजं नरकश्च कुकर्मणा
धर्मराज म्हणाले: देवीची सेवा केल्याशिवाय, सुभगे, कर्माचे बंधन सुटत नाही; शुद्ध कर्माचे फळ शुद्धच मिळते, आणि वाईट कर्मामुळे नरक मिळतो.
पुंश्चल्यन्नं च यो भुङ्क्ते योऽस्यां गच्छेत्पतिव्रते । स द्विजः कालसूत्रं च मृतो याति सुदुर्गमम्
जो द्विजा व्यभिचारिणीचे अन्न खातो किंवा तिच्याजवळ जातो, तो मरणानंतर अतिशय कठीण काळसूत्र नरकात जातो.
शतवर्षं कालसूत्रे स्थिरीभूतो भवेद् ध्रुवम् । तत्र जन्मनि रोगी च ततः शुद्धो भवेद् द्विजः
तो शंभर वर्षे काळसूत्रात राहतो; पुढच्या जन्मी त्याला रोग होतो, आणि त्यानंतर तो द्विजा शुद्ध होतो.
पतिव्रता चैकपतौ द्वितीये कुलटा स्मृता । तृतीये धर्षिणी ज्ञेया चतुर्थे पुंश्चलीत्यपि
एक पती असणारी स्त्री 'पतिव्रता' म्हणवते; दुसऱ्यासोबत असली तर 'कुळटा', तिसऱ्यासोबत 'धर्षिणी', आणि चौथ्यासोबत 'पुंश्चली'.
वेश्या च पञ्चमे षष्ठे पुङ्गी च सप्तमेऽष्टमे । तत ऊर्ध्वं महावेश्या सास्पृश्या सर्वजातिषु
पाचव्या पुरुषासोबत ती 'वेश्या', सहाव्या वेळी 'पुंगी', सातव्या-आठव्या वेळी 'महावेश्या' होते, आणि ती सर्व जातींमध्ये अस्पृश्य ठरते.
यो द्विजः कुलटां गच्छेद्धर्षिणीं पुंश्चलीमपि । पुङ्गीं वेश्यां महावेश्यां मत्स्योदे याति निश्चितम्
जो द्विजा कुळटा, धर्षिणी, पुंश्चली, पुंगी, वेश्या किंवा महावेश्या यांच्याजवळ जातो, तो नक्की मत्स्योद नरकात जातो.
शताब्दं कुलटागामी धृष्टागामी चतुर्गुणम् । षड्गुणं पुंश्चलीगामी वेश्यागामी गुणाष्टकम्
कुळटेकडे गेलेला शंभर वर्षे नरकात राहतो; धर्षिणीकडे गेलेला त्याच्या चारपट, पुंश्चलीकडे गेलेला सहापट, वेश्येकडे गेलेला आठपट काळ नरकात राहतो.
पुङ्गीगामी दशगुणं वसेत्तत्र न संशयः । महावेश्याकामुकश्च ततो दशगुणं वसेत्
पुंगीशी संबंध ठेवणारा दहापट काळ नरकात राहतो, यात शंका नाही; आणि महावेश्येचा प्रियकर त्यापेक्षा दहापट अधिक काळ नरकात राहतो.