गोमार्गवर्जनं कृत्वा ददाति सस्यमेव वा । तडागे वा तु दुर्गे वा स गोहत्यां लभेद् ध्रुवम्
जो कोणी गायींच्या वाटेवरून टाळून धान्य तळ्यात किंवा किल्ल्यात देतो, त्याला गोहत्या या पापाचा दोष नक्कीच लागतो.
प्रायश्चित्ते गोवधस्य यः करोति व्यतिक्रमम् । पुत्रलोभादथाज्ञानात्स गोहत्या लभेद् ध्रुवम्
जो कोणी पुत्रलोभाने किंवा अज्ञानाने गोहत्या प्रायश्चित्त टाळतो, त्याला गोहत्या या पापाचा दोष नक्कीच लागतो.
राजके दैवके यत्नाद् गोस्वामी गां न रक्षति । दुःखं ददाति यो मूढो गोहत्यां स लभेद् ध्रुवम्
राजा किंवा देव यांच्या प्रयत्नांनंतरही जो मूर्ख गाईंचा मालक आपल्या गायींचे रक्षण करत नाही आणि त्यांना त्रास देतो, त्याला गोहत्या या पापाचा दोष नक्कीच लागतो.
प्राणिनो लङ्घयेद्यो हि देवार्चामनलं जलम् । नैवेद्यं पुष्पमन्नं च स गोहत्यां लभेद् ध्रुवम्
जो कोणी प्राणी देवपूजा, अग्नी किंवा पाण्यावरून चालू देतो, किंवा देवतेचे नैवेद्य, फुले किंवा अन्न खातो, त्याला गोहत्या या पापाचा दोष नक्कीच लागतो.
शश्वन्नास्तीति यो वादी मिथ्यावादी प्रतारकः । देवद्वेषी गुरुद्वेषी स गोहत्यां लभेद् ध्रुवम्
जो नेहमी म्हणतो 'पुनर्जन्म नाही', खोटे बोलतो, फसवतो, देव किंवा गुरु यांचा द्वेष करतो, त्याला गोहत्या या पापाचा दोष नक्कीच लागतो.
देवताप्रतिमां दृष्ट्वा गुरुं वा ब्राह्मणं सति । सम्भ्रमान्न नमेद्यो हि स गोहत्या लभेद् ध्रुवम्
जो कोणी देवतेची मूर्ती, गुरु किंवा योग्य ब्राह्मण पाहूनही आदराने वाकत नाही, त्याला गोहत्या या पापाचा दोष नक्कीच लागतो.
न ददात्याशिषं कोपात्प्रणताय च यो द्विजः । विद्यार्थिने च विद्यां च स गोहत्यां लभेद् ध्रुवम्
जो ब्राह्मण रागाच्या भरात वाकणाऱ्या माणसाला आशीर्वाद देत नाही, किंवा विद्या शिकू इच्छिणाऱ्याला विद्या देत नाही, त्याला गायीच्या वधासारखे पाप लागते.
गोहत्या विप्रहत्या च कथिता चातिदेशिकी । गम्यां स्त्रियं नृणामेव निबोध कथयामि ते
गायीचा वध आणि ब्राह्मणाचा वध ही पापं आणि त्यांचे विस्तार सांगितले गेले आहेत. आता पुरुषांनी कोणत्या स्त्रियांकडे जावे, कोणाकडे जाऊ नये, ते मी तुला सांगतो, ऐक.
स्वस्त्री गम्या च सर्वेषामिति वेदानुशासनम् । अगम्या च तदन्या या चेति वेदविदो विदुः
वेदांनुसार प्रत्येकासाठी स्वतःची पत्नीच योग्य आहे; दुसरी कोणतीही स्त्री वर्ज्य आहे, असं वेद जाणणारे सांगतात.
सामान्यं कथितं सर्वं विशेषं शृणु सुन्दरि । अत्यगम्या हि या याश्च निबोध कथयामि ताः
हे सुंदर स्त्री, सर्वसाधारण नियम सांगितला. आता विशेष वर्ज्य स्त्रिया कोणत्या, ते मी सांगतो, नीट ऐक.
शूद्राणां विप्रपत्नी च विप्राणां शूद्रकामिनी । अत्यगम्या च निन्द्या च लोके वेदे पतिव्रते
शूद्रासाठी ब्राह्मणाची पत्नी आणि ब्राह्मणासाठी शूद्र स्त्री या दोन्ही अत्यंत वर्ज्य आणि निंदनीय आहेत—जगात, वेदात आणि पतिव्रता स्त्रियांच्या दृष्टीने.
शूद्रश्च ब्राह्मणीं गत्वा ब्रह्महत्याशतं लभेत् । तत्समं ब्राह्मणी चापि कुम्भीपाकं लभेद् ध्रुवम्
शूद्र जर ब्राह्मण स्त्रीकडे गेला, तर त्याला शंभर ब्राह्मण वधाचे पाप लागते; आणि ब्राह्मण स्त्रीने तसे केल्यास तिला नक्कीच कुंभिपाक नरक मिळतो.
शूद्राणां विप्रपत्नी च विप्राणां शूद्रकामिनी । यदि शूद्रा व्रजेद्विप्रो वृषलीपतिरेव सः
शूद्रासाठी ब्राह्मणाची पत्नी आणि ब्राह्मणासाठी शूद्र स्त्री वर्ज्य आहे; जर ब्राह्मण शूद्र स्त्रीकडे गेला, तर तो वृषलीचा पती समजला जातो.
स भ्रष्टो विप्रजातेश्च चाण्डालात्सोऽधमः स्मृतः । विष्ठासमश्च तत्पिण्डो मूत्रं तस्य च तर्पणम्
तो ब्राह्मण जातीपासून खाली पडतो आणि चांडाळापेक्षाही नीच समजला जातो; त्याचं अन्न विष्ठेसारखं आणि त्याचं पाणी मूत्रासारखं मानलं जातं.
न पितॄणां सुराणां च तद्दत्तमुपतिष्ठति । कोटिजन्मार्जितं पुण्यं तस्यार्चात्तपसार्जितम्
अशा माणसाने दिलेली पिंड किंवा दान पितरांना किंवा देवांना पोहोचत नाही; लाखो जन्मांनी मिळवलेलं पुण्य, पूजा आणि तपामुळे मिळालेलं सगळं नष्ट होतं.
द्विजस्य वृषलीलोभान्नश्यत्येव न संशयः । ब्राह्मणश्च सुरापीतिर्विड्भोजी वृषलीपतिः
ब्राह्मण जर वृषली स्त्रीच्या मोहाने वागला, तर तो पूर्णपणे नष्ट होतो—यात शंका नाही; ब्राह्मण जर मद्यपान करतो, विष्ठा खातो किंवा वृषलीचा पती होतो—
तप्तमुद्रादग्धदेहस्तप्तशूलाङ्कितस्तथा । हरिवासरभोजी च कुम्भीपाकं व्रजेद् द्विजः
—त्याच्या अंगावर तापलेल्या शिंक्यांचे किंवा भाल्यांचे डाग असतात, किंवा तो हरिवासर म्हणजे एकादशीला जेवतो, तर असा ब्राह्मण कुंभिपाक नरकात जातो.
गुरुपत्नीं राजपत्नीं सपत्नीं मातरं ध्रुवम् । सुतां पुत्रवधूं श्वश्रूं सगर्भां भगिनीं सतीम्
गुरुपत्नी, राजपत्नी, सौत, स्वतःची आई, मुलगी, सून, सासू, गर्भवती स्त्री आणि सती बहीण—
सहोदरभ्रातृजायां मातुलानीं पितुः प्रसूम् । मातुः प्रसूं तत्स्वसारं भगिनीं भ्रातृकन्यकाम्
सख्ख्या भावाची पत्नी, मामा, वडिलांची बहीण, आईची बहीण, तिची मुलगी, स्वतःची बहीण आणि भावाची मुलगी—
शिष्यां शिष्यस्य पत्नीं च भागिनेयस्य कामिनीम् । भ्रातुः पुत्रप्रियां चैवात्यगम्या आह पद्मजः
शिष्या, शिष्याची पत्नी, भाचा किंवा भावाच्या मुलाचा प्रेयसी—या सगळ्या स्त्रिया पद्मजाने अत्यंत वर्ज्य सांगितल्या आहेत.
एताः कामेन कान्ता यो व्रजेद्वै मानवाधमः । स मातृगामी वेदेषु ब्रह्महत्याशतं व्रजेत्
जो नीच पुरुष या स्त्रियांकडे कामभावनेने जातो, तो वेदांनुसार मातृगामी मानला जातो आणि त्याला शंभर ब्राह्मण वधाचे पाप लागते.
अकर्मार्होऽप्यसंस्पृश्यो लोके वेदे च निन्दितः । स याति कुम्भीपाके च महापापी सुदुष्करे
तो कोणत्याही कर्मासाठी योग्य नाही, स्पर्श करण्यासही वर्ज्य आहे, जगात आणि वेदात निंदनीय आहे; असा मोठा पापी, फारच दुष्ट, कुंभिपाक नरकात जातो.
करोत्यशुद्धां सन्ध्यां वा न सन्ध्यां वा करोति च । त्रिसन्ध्यं वर्जयेद्यो वा सन्ध्याहीनश्च स द्विजः
जो संध्यावंदन शुद्धपणे करत नाही, किंवा मुळीच करत नाही, किंवा तीन वेळा संध्यावंदन टाळतो—असा ब्राह्मण संध्यावंदनापासून वंचित राहतो.
वैष्णवं च तथा शैवं शाक्तं सौरं च गाणपम् । योऽहङ्कारान्न गृह्णाति मन्त्रं सोऽदीक्षितः स्मृतः
जो अभिमानाने वैष्णव, शैव, शाक्त, सौर किंवा गणपत्य मंत्र स्वीकारत नाही, तो अदिक्षित समजला जातो.
प्रवाहमवधिं कृत्वा यावद्धस्तचतुष्टयम् । तत्र नारायणः स्वामी गङ्गागर्भान्तरे वसेत्
त्या प्रवाहाची लांबी चार हातांपर्यंत धरून, गंगेच्या गर्भातच श्रीनारायण स्वतः वास करतात.
तत्र नारायणक्षेत्रे मृतो याति हरेः पदम् । वाराणस्यां बदर्यां च गङ्गासागरसङ्गमे
त्या नारायणक्षेत्रात जो मरण पावतो, त्याला हरिपद मिळते; तसेच वाराणसी, बदरी आणि गंगा-सागर संगम येथेही.
पुष्करे हरिहरक्षेत्रे प्रभासे कामरूस्थले । हरिद्वारे च केदारे तथा मातृपुरेऽपि च
पुष्कर, हरिहरक्षेत्र, प्रभास, कामरूप, हरिद्वार, केदार आणि मातृपूर या ठिकाणीही तसेच आहे.
सरस्वतीनदीतीरे पुण्ये वृन्दावने वने । गोदावर्यां च कौशिक्यां त्रिवेण्यां च हिमाचले
सरस्वती नदीच्या पवित्र काठी, वृंदावनाच्या वनात, गोदावरी, कौशिकी, त्रिवेणी आणि हिमालयातही.
एषु तीर्थेषु यो दानं प्रतिगृह्णाति कामतः । स च तीर्थप्रतिग्राही कुम्भीपाके प्रयाति सः
या सर्व तीर्थस्थळी जो कोणी इच्छा करून दान घेतो, तो तीर्थातील दान घेणारा कुंभिपाकात जातो.
शूद्रसेवी शूद्रयाजी ग्रामयाजीति कीर्तितः । तथा देवोपजीवी च देवलः परिकीर्तितः
जो शूद्रांची सेवा करतो, शूद्रांसाठी यज्ञ करतो किंवा गावाचा पुजारी म्हणून ओळखला जातो, तसेच देवावर उपजीविका करणारा, त्याला 'देवल' म्हणतात.