दानवानां च सिद्धानां तपसां च परं पदम् । योगानां चैव वेदानां कीर्तनं सेवनं विभो
दानव, सिद्ध आणि तप करणाऱ्यांसाठी हेच परम ध्येय आहे; योग आणि वेदांसाठी हेच कीर्तन आणि सेवा आहे, हे प्रभो.
मुक्तित्वममरत्वं च सर्वसिद्धित्वमेव च । श्रीशक्तिसेवकस्यैव कलां नार्हन्ति षोडशीम्
मुक्ती, अमरत्व आणि सर्व सिद्धी—श्रीशक्तीची सेवा केल्याशिवाय यांचा सोळाव्या भागालाही कोणी पोहोचू शकत नाही.
भजामि केन विधिना वद वेदविदांवर । शुभकर्मविपाकं च श्रुतं नॄणां मनोहरम्
मी कोणत्या पद्धतीने तुझी पूजा करावी, हे वेद जाणणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, मला सांग. चांगल्या कर्मांचे सुंदर फळ लोकांना मिळते, ते मी ऐकले आहे.
कर्माशुभविपाकं च तन्मे व्याख्यातुमर्हसि । इत्युक्त्वा च सती ब्रह्मन् भक्तिनम्रात्मकन्धरा
आणि वाईट कर्मांचे फळ काय मिळते, तेही मला समजावून सांग. असे म्हणून ती सती भक्तीभावाने, मान खाली घालून उभी राहिली.
तुष्टाव धर्मराजं च वेदोक्तेन स्तवेन च । सावित्र्युवाच तपसा धर्ममाराध्य पुष्करे भास्करः पुरा
तीने वेदांतील स्तोत्राने धर्मराजाची स्तुती केली. सावित्री म्हणाली: पूर्वी पुष्कर क्षेत्रात तप करून, सूर्याने धर्माची पूजा केली आणि त्याला धर्मराज पुत्र म्हणून मिळाला.
धर्मं सूर्यः सुतं प्राप धर्मराजं नमाम्यहम् । समता सर्वभूतेषु यस्य सर्वस्य साक्षिणः
ज्याला सूर्याने पुत्र म्हणून मिळवले, त्या धर्मराजाला मी वंदन करते. तो सर्व प्राण्यांमध्ये समता ठेवतो आणि सर्वांचा साक्षी आहे.
अतो यन्नाम शमनमिति तं प्रणमाम्यहम् । येनान्तश्च कृतो विश्वे सर्वेषां जीविनां परम्
म्हणून ज्याचे नाव शमन आहे, अशा त्या परमेश्वराला मी वंदन करते. ज्याच्यामुळे सर्व जीवांचा शेवट होतो.
कामानुरूपं कालेन तं कृतान्तं नमाम्यहम् । बिभर्ति दण्डं दण्डाय पापिनां शुद्धिहेतवे
इच्छेनुसार आणि योग्य वेळी सर्वांचा अंत करणाऱ्या त्या कृतांताला मी वंदन करते. तो पाप्यांना शुद्ध करण्यासाठी शिक्षा देणारी काठी धरतो.
नमामि तं दण्डधरं यः शास्ता सर्वजीविनाम् । विश्वं च कलयत्येव यः सर्वेषु च सन्ततम्
सर्व प्राण्यांचा शासक असलेल्या, काठी धारण करणाऱ्या त्या परमेश्वराला मी वंदन करते. तो नेहमी सर्वांमध्ये आणि सर्व विश्वात आहे.
अतीव दुर्निवार्यं च तं कालं प्रणमाम्यहम् । तपस्वी ब्रह्मनिष्ठो यः संयमी सञ्जितेन्द्रियः
अतिशय टाळता न येणाऱ्या त्या काळाला मी वंदन करते. तो तपस्वी आहे, ब्रह्मध्ये स्थिर आहे, संयमी आहे आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेला आहे.
जीवानां कर्मफलदस्तं यमं प्रणमाम्यहम् । स्वात्मारामश्च सर्वज्ञो मित्रं पुण्यकृतां भवेत्
सर्व जीवांना त्यांच्या कर्माचे फळ देणाऱ्या त्या यमाला मी वंदन करते. तो स्वतःमध्ये आनंदी आहे, सर्वज्ञ आहे आणि पुण्य करणाऱ्यांचा मित्र आहे.
पापिनां क्लेशदो यस्तं पुण्यमित्रं नमाम्यहम् । यज्जन्म ब्रह्मणोंऽशेन ज्वलन्तं ब्रह्मतेजसा
पाप्यांना क्लेश देणारा आणि पुण्यवानांचा मित्र असलेल्या त्या परमेश्वराला मी वंदन करते. ज्याचा जन्म ब्रह्म्याच्या अंशातून झाला आहे आणि जो ब्रह्मतेजाने तेजस्वी आहे.
यो ध्यायति परं ब्रह्म तमीशं प्रणमाम्यहम् । इत्युक्त्वा सा च सावित्री प्रणनाम यमं मुने
जो परमब्रह्माचा ध्यान करतो, त्या ईश्वराला मी वंदन करते. असे म्हणून सावित्रीने त्या यमाला वंदन केले, हे मुनी.
यमस्तां शक्तिभजनं कर्मपाकमुवाच ह । इदं यमाष्टकं नित्यं प्रातरुत्थाय यः पठेत्
यानंतर यमाने तिला आपल्या शक्तीची पूजा आणि कर्मांचे फळ याबद्दल सांगितले. जो कोणी हे यमाष्टक दररोज सकाळी उठल्यावर म्हणतो—
यमात्तस्य भयं नास्ति सर्वपापात्प्रमुच्यते । महापापी यदि पठेन्नित्यं भक्तिसमन्वितः । यमः करोति संशुद्धं कायव्यूहेन निश्चितम्
—त्याला यमाचे भय राहत नाही आणि तो सर्व पापांतून मुक्त होतो. अगदी मोठा पापी देखील, जर भक्तीभावाने हे रोज म्हणत असेल, तर यम त्याला आणि त्याच्या शरीरालाही नक्कीच शुद्ध करतो.
इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां नवमस्कन्धे यमाष्टकवर्णनं नामेकत्रिशोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीमद्देवीभागवत महापुराणाच्या अठरा हजार श्लोकांच्या संहितेतील नवव्या स्कंधातील 'यमाष्टकाचे वर्णन' नावाचा एकतीसावा अध्याय संपला.
सावित्र्युपाख्याने कुण्डसंख्यानिरूपणम् श्रीनारायण उवाच मायाबीजं महामन्त्रं प्रदत्त्वा विधिपूर्वकम् । कर्माशुभविपाकं च तामुवाच रवेः सुतः
सावित्रीच्या कथेत कुंडांची संख्या ठरविणे. श्रीनारायण म्हणाले: योग्य पद्धतीने मायाबीज महा मंत्र दिल्यावर, सूर्यपुत्राने तिला चांगल्या आणि वाईट कर्मांच्या फळांबद्दल सांगितले.
धर्मराज उवाच शुभकर्मविपाकान्न नरकं याति मानवः । कर्माशुभविपाकं च कथयामि निशामय
धर्मराज म्हणाले: चांगल्या कर्मांच्या फळामुळे माणूस नरकात जात नाही. आता मी तुला वाईट कर्मांचे फळ सांगतो, नीट ऐक.
नानापुराणभेदेन नामभेदेन भामिनि । नानाप्रकारं स्वर्गं च याति जीवः स्वकर्मभिः
अग वेगवेगळ्या पुराणांमधून आणि वेगवेगळ्या नावांमधून, जीव आपल्या कर्मांनुसार अनेक प्रकारच्या स्वर्गात जातो, हे सुंदर स्त्री.
शुभकर्मविपाकान्न नरकं याति कर्मभिः । कुकर्मणा च नरकं याति नानाविधं नरः
चांगल्या कर्मांच्या फळामुळे नरकात जात नाही; पण वाईट कर्मांमुळे माणूस अनेक प्रकारच्या नरकात जातो.
नरकाणां च कुण्डानि सन्ति नानाविधानि च । नानाशास्त्रप्रमाणेन कर्मभेदेन यानि च
नरकांचे अनेक प्रकारचे खड्डे आहेत, हे वेगवेगळ्या शास्त्रांनी आणि कर्मांच्या भिन्नतेमुळे ठरवले गेले आहेत.
विस्तृतानि च गर्तानि क्लेशदानि च दुःखिनाम् । भयङ्कराणि घोराणि हे वत्से कुत्सितानि च
हे खोल खड्डे दुःखी लोकांना त्रास देणारे, भीतीदायक, भयंकर आणि घृणास्पद आहेत, हे माझ्या लाडक्या, हे लक्षात ठेव.
षडशीति च कुण्डानि एवमन्यानि सन्ति च । निबोध तेषां नामानि प्रसिद्धानि श्रुतौ सति
इथे छप्पणशे खड्डे आहेत आणि इतरही बरेच आहेत; त्यांची नावे ऐक, जी शास्त्रांमध्ये प्रसिद्ध आहेत.
वह्निकुण्डं तप्तकुण्डं क्षारकुण्डं भयानकम् । विट्कुण्डं मूत्रकुण्डं च श्लेष्मकुण्डं च दुःसहम्
अग्नीचा खड्डा, तापलेला खड्डा, क्षाराचा भयंकर खड्डा; विष्ठेचा खड्डा, मूत्राचा खड्डा आणि सहन न होणारा कफाचा खड्डा.
गरकुण्डं दूषिकुण्डं वसाकुण्डं तथैव च । शुक्रकुण्डमसुक्कुण्डमश्रुकुण्डं च कुत्सितम्
विषाचा खड्डा, घाणाचा खड्डा, चरबीचा खड्डा; वीर्याचा खड्डा, पूचा खड्डा आणि अश्रूंचा घृणास्पद खड्डा.
कुण्डं गात्रमलानां च कर्णविट्कुण्डमेव च । मज्जाकुण्डं मांसकुण्डं नक्रकुण्डं च दुस्तरम्
शरीरातील मळाचा खड्डा, कानातील विष्ठेचा खड्डा, मज्जाचा खड्डा, मांसाचा खड्डा आणि मगरींचा पार न करता येणारा खड्डा.
लोमकुण्डं केशकुण्डमस्थिकुण्डं च दुस्तरम् । ताम्रकुण्डं लोहकुण्डं प्रतप्तं क्लेशदं महत्
केसांचा खड्डा, डोक्याच्या केसांचा खड्डा, हाडांचा पार न करता येणारा खड्डा; तांब्याचा खड्डा, लोखंडाचा खड्डा, तापलेला आणि फार त्रासदायक.
चर्मकुण्डं तप्तसुराकुण्डं च परिकीर्तितम् । तीक्ष्णकण्टककुण्डं च विषोदं विषकुण्डकम्
चामड्याचा खड्डा, तापलेल्या मद्याचा खड्डा, धारदार काट्यांचा खड्डा, विषाने भरलेला खड्डा आणि विषाचा खड्डा.
प्रतप्तकुण्डं तैलस्य कुन्तकुण्डं च दुर्वहम् । कृमिकुण्डं पूयकुण्डं सर्पकुण्डं दुरन्तकम्
उकळत्या तेलाचा खड्डा, काट्यांचा सहन न होणारा खड्डा; किड्यांचा खड्डा, पूचा खड्डा, सापांचा अत्यंत भयंकर खड्डा.
मशकुण्डं दंशकुण्डं भीमं गरलकुण्डकम् । कुण्डं च वज्रदंष्ट्राणां वृश्चिकानां च सुव्रते
माशींचा खड्डा, चावणाऱ्या किड्यांचा खड्डा, विषाचा भयंकर खड्डा; वज्रासारख्या दात असणाऱ्यांचा खड्डा आणि विंचवांचा खड्डा, हे सुभ्राते.