चकार देवीयज्ञं स पुरा दक्षः प्रजापतिः । धर्मश्च कश्यपश्चैव शेषश्चापि च कर्दमः
तो प्रजापती दक्ष पूर्वी देवीचा यज्ञ करीत असे, तसेच धर्म, कश्यप, शेष आणि कर्दम यांनीही केला.
स्वायम्भुवो मनुश्चैव तत्पुत्रश्च प्रियव्रतः । शिवः सनत्कुमारश्च कपिलश्च ध्रुवस्तथा
स्वायंभुव मनू, त्याचा मुलगा प्रियव्रत, शंकर, सनत्कुमार, कपिल आणि ध्रुव यांनीही हा यज्ञ केला.
राजसूयसहस्राणां फलमाप्नोति निश्चितम् । देवीयज्ञात्परो यज्ञो नास्ति वेदे फलप्रदः
देवीच्या यज्ञामुळे माणसाला हजारो राजसूय यज्ञांचे फळ निश्चित मिळते; वेदांमध्ये देवीच्या यज्ञापेक्षा अधिक फळ देणारा दुसरा यज्ञ नाही.
वर्षाणां शतजीवी च जीवन्मुक्तो भवेद्ध्रुवम् । ज्ञानेन तेजसा चैव विष्णुतुल्यो भवेदिह
तो शंभर वर्षे जगतो आणि निश्चितपणे जिवंत असतानाच मुक्त होतो; ज्ञान आणि तेजामुळे तो इथे विष्णूसारखा होतो.
देवानां च यथा विष्णुर्वैष्णवानां च नारद । शास्त्राणां च यथा वेदा वर्णानां ब्राह्मणो यथा
जसा विष्णू देवांमध्ये श्रेष्ठ आहे, वैष्णवांमध्ये नारद, शास्त्रांमध्ये वेद, आणि वर्णांमध्ये ब्राह्मण श्रेष्ठ आहे,
तीर्थानां च यथा गङ्गा पवित्राणां शिवो यथा । एकादशी व्रतानां च पुष्पाणां तुलसी यथा
जशी गंगा तीर्थांमध्ये पवित्र मानली जाते, पवित्रांमध्ये शंकर, व्रतांमध्ये एकादशी, आणि फुलांमध्ये तुळस श्रेष्ठ आहे,
नक्षत्राणां यथा चन्द्रः पक्षिणां गरुडो यथा । यथा स्त्रीणां च प्रकृती राधा वाणी वसुन्धरा
नक्षत्रांमध्ये चंद्र जसा प्रमुख आहे, पक्ष्यांमध्ये गरुड, आणि स्त्रियांमध्ये प्रकृती, राधा, वाणी आणि वसुंधरा श्रेष्ठ आहेत,
शीघ्राणां चेन्द्रियाणां च चञ्चलानां मनो यथा । प्रजापतीनां ब्रह्मा च प्रजानां च प्रजापतिः
इंद्रियांमध्ये मन सर्वात वेगवान आणि चंचल आहे, प्रजापतींमध्ये ब्रह्मा श्रेष्ठ आहे, आणि सर्व जीवांमध्ये प्रजापती प्रमुख आहे,
वृन्दावनं वनानां च वर्षाणां भारतं यथा । श्रीमतां च यथा श्रीश्च विदुषां च सरस्वती
वनांमध्ये वृंदावन श्रेष्ठ आहे, देशांमध्ये भारत, श्रीमंतांमध्ये लक्ष्मी, आणि विद्वानांमध्ये सरस्वती श्रेष्ठ आहे,
पतिव्रतानां दुर्गा च सौभाग्यानां च राधिका । देवीयज्ञस्तथा वत्से सर्वयज्ञेषु भामिनि
पतिव्रतांमध्ये दुर्गा श्रेष्ठ आहे, सौभाग्यवतींमध्ये राधिकेचा मान आहे, आणि सर्व यज्ञांमध्ये देवीयज्ञ श्रेष्ठ आहे, हे सुंदर स्त्री,
अश्वमेधशतेनैव शक्रत्वं च लभेद्ध्रुवम् । सहस्रेण विष्णुपदं सम्प्राप्तः पृथुरेव च
शंभर अश्वमेध यज्ञ केल्याने नक्कीच इंद्रपद मिळते; आणि हजार यज्ञांनी पृथु राजाने विष्णूचे धाम प्राप्त केले.
स्नानं च सर्वतीर्थानां सर्वयज्ञेषु दीक्षणम् । सर्वेषां च व्रतानां च तपसां फलमेव च
सर्व तीर्थांमध्ये स्नान, सर्व यज्ञांची दीक्षा, आणि सर्व व्रत व तपस्यांचे फळ—
पाठे चतुर्णां वेदानां प्रादक्षिण्यं भुवस्तथा । फलभूतमिदं सर्वं मुक्तिदं शक्तिसेवनम्
चारही वेदांचे पठण, पृथ्वीची प्रदक्षिणा—हे सर्व फळ आणि मुक्ती, शक्तीची सेवा केल्याने मिळते.
पुराणेषु च वेदेषु चेतिहासेषु सर्वतः । निरूपितं सारभूतं देवीपादाम्बुजार्चनम्
सर्व पुराणे, वेद आणि इतिहास यांत सर्वत्र देवीच्या चरणकमळांची पूजा हाच खरा सार आहे असे सांगितले आहे.
तद्वर्णनं च तद्ध्यानं तन्नामगुणकीर्तनम् । तत्स्तोत्रस्मरणं चैव वन्दनं जपमेव च
देवीचे वर्णन करणे, तिचे ध्यान करणे, तिची नावे व गुण गाणे, स्तोत्रांचे स्मरण करणे, वंदना करणे आणि जप करणे—
तत्पादोदकनैवेद्यं भक्षणं नित्यमेव च । सर्वसम्मतमित्येवं सर्वेप्सितमिदं सति
तिच्या पादोदकाचे आणि नैवेद्याचे रोज सेवन करणे—हे सर्वांच्या मते श्रेष्ठ आणि सर्वांना प्रिय आहे.
भज नित्यं परं ब्रह्म निर्गुणं प्रकृतिं पराम् । गृहाण स्वामिनं वत्से सुखं वस च मन्दिरे
नेहमी त्या परम ब्रह्माचे, निर्गुण आणि श्रेष्ठ प्रकृतीचे पूजन कर; हे बाळ, स्वामीला स्वीकार आणि आनंदाने घरात राहा.
अयं ते कथितः कर्मविपाको मङ्गलो नृणाम् । सर्वेप्सितः सर्वमतस्तत्त्वज्ञानप्रदः परः
हे पुण्यकारक कर्माचे फळ तुला सांगितले, जे सर्वांना हवे असते, श्रेष्ठ आहे आणि खरे ज्ञान देणारे आहे.
यमाष्टकवर्णनम् श्रीनारायण उवाच शक्तेरुत्कीर्तनं श्रुत्वा सावित्री यमवक्त्रतः । साश्रुनेत्रा सपुलका यमं पुनरुवाच सा
यमाष्टकाचे वर्णन श्री नारायण म्हणाले: यमाच्या तोंडून शक्तीचे स्तवन ऐकून, सावित्रीच्या डोळ्यांतून आनंदाश्रू आले, अंगावर रोमांच उभे राहिले आणि ती पुन्हा यमाला म्हणाली.
सावित्र्युवाच शक्तेरुत्कीर्तनं धर्म सकलोद्धारकारणम् । श्रोतॄणां चैव वक्तॄणां जन्ममृत्युजराहरम्
सावित्री म्हणाली: शक्तीचे स्तवन, हे धर्मा, सर्वांचा उद्धार करणारे आहे, आणि जे ऐकतात किंवा सांगतात त्यांचे जन्म, मृत्यू आणि वार्धक्य दूर करते.
दानवानां च सिद्धानां तपसां च परं पदम् । योगानां चैव वेदानां कीर्तनं सेवनं विभो
दानव, सिद्ध आणि तप करणाऱ्यांसाठी हेच परम ध्येय आहे; योग आणि वेदांसाठी हेच कीर्तन आणि सेवा आहे, हे प्रभो.
मुक्तित्वममरत्वं च सर्वसिद्धित्वमेव च । श्रीशक्तिसेवकस्यैव कलां नार्हन्ति षोडशीम्
मुक्ती, अमरत्व आणि सर्व सिद्धी—श्रीशक्तीची सेवा केल्याशिवाय यांचा सोळाव्या भागालाही कोणी पोहोचू शकत नाही.
भजामि केन विधिना वद वेदविदांवर । शुभकर्मविपाकं च श्रुतं नॄणां मनोहरम्
मी कोणत्या पद्धतीने तुझी पूजा करावी, हे वेद जाणणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, मला सांग. चांगल्या कर्मांचे सुंदर फळ लोकांना मिळते, ते मी ऐकले आहे.
कर्माशुभविपाकं च तन्मे व्याख्यातुमर्हसि । इत्युक्त्वा च सती ब्रह्मन् भक्तिनम्रात्मकन्धरा
आणि वाईट कर्मांचे फळ काय मिळते, तेही मला समजावून सांग. असे म्हणून ती सती भक्तीभावाने, मान खाली घालून उभी राहिली.
तुष्टाव धर्मराजं च वेदोक्तेन स्तवेन च । सावित्र्युवाच तपसा धर्ममाराध्य पुष्करे भास्करः पुरा
तीने वेदांतील स्तोत्राने धर्मराजाची स्तुती केली. सावित्री म्हणाली: पूर्वी पुष्कर क्षेत्रात तप करून, सूर्याने धर्माची पूजा केली आणि त्याला धर्मराज पुत्र म्हणून मिळाला.
धर्मं सूर्यः सुतं प्राप धर्मराजं नमाम्यहम् । समता सर्वभूतेषु यस्य सर्वस्य साक्षिणः
ज्याला सूर्याने पुत्र म्हणून मिळवले, त्या धर्मराजाला मी वंदन करते. तो सर्व प्राण्यांमध्ये समता ठेवतो आणि सर्वांचा साक्षी आहे.
अतो यन्नाम शमनमिति तं प्रणमाम्यहम् । येनान्तश्च कृतो विश्वे सर्वेषां जीविनां परम्
म्हणून ज्याचे नाव शमन आहे, अशा त्या परमेश्वराला मी वंदन करते. ज्याच्यामुळे सर्व जीवांचा शेवट होतो.
कामानुरूपं कालेन तं कृतान्तं नमाम्यहम् । बिभर्ति दण्डं दण्डाय पापिनां शुद्धिहेतवे
इच्छेनुसार आणि योग्य वेळी सर्वांचा अंत करणाऱ्या त्या कृतांताला मी वंदन करते. तो पाप्यांना शुद्ध करण्यासाठी शिक्षा देणारी काठी धरतो.
नमामि तं दण्डधरं यः शास्ता सर्वजीविनाम् । विश्वं च कलयत्येव यः सर्वेषु च सन्ततम्
सर्व प्राण्यांचा शासक असलेल्या, काठी धारण करणाऱ्या त्या परमेश्वराला मी वंदन करते. तो नेहमी सर्वांमध्ये आणि सर्व विश्वात आहे.
अतीव दुर्निवार्यं च तं कालं प्रणमाम्यहम् । तपस्वी ब्रह्मनिष्ठो यः संयमी सञ्जितेन्द्रियः
अतिशय टाळता न येणाऱ्या त्या काळाला मी वंदन करते. तो तपस्वी आहे, ब्रह्मध्ये स्थिर आहे, संयमी आहे आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेला आहे.