रममाणौ तु तौ दृष्ट्वा गिरिशौ संशितव्रताः । निवृत्ता मुनयो जग्मुर्वैकुण्ठनिलयं तदा
गिरीश आणि त्यांची अर्धांगिनी रमण करताना पाहून, ते कठोर व्रतधारी ऋषी तिथून मागे फिरले आणि वैकुंठात गेले.
प्रियायाः प्रियमन्विच्छञ्छिवोऽरण्यं शशाप ह । अद्यारभ्य विशेद्योऽत्र पुमान् योषिद्भवेदिति
आपल्या प्रियेसोबत एकांत हवे म्हणून, शिवाने त्या जंगलाला शाप दिला, 'आजपासून जो पुरुष इथे येईल तो स्त्री होईल.'
तत आरभ्य तं देशं पुरुषा वर्जयंति हि । तत्र प्रविष्टः सुद्युम्नो बभूव प्रमदोत्तमा
त्या दिवसापासून पुरुषांनी तो प्रदेश टाळला; पण सुद्युम्न तिथे गेला आणि तो सुंदर स्त्री झाला.
स्त्रीभूतानुगानश्वं वडवां वीक्ष्य विस्मितः । अथ सा सुन्दरी योषा विचचार वने वने
आपले घोडे कासरी झालेले आणि सोबती स्त्रिया झालेल्या पाहून तो आश्चर्यचकित झाला; मग ती सुंदर स्त्री एकेक जंगल भटकू लागली.
एकदा सा जगामाथ बुधस्याश्रमसन्निधौ । दृष्ट्वा तां चारुसर्वाङ्गीं पीनोन्नतपयोधराम्
एकदा ती बुधाच्या आश्रमाजवळ आली; तिचे सर्वांग सुंदर, उन्नत व भरदार स्तन पाहून—
बिंबोष्ठीं कुन्ददशनां सुमुखीमुत्पलेक्षणाम् । अनङ्गशरविद्धांगश्चकमे भगवान्बुधः
बिंबासारखे ओठ, कुंदासारखे दात, सुंदर चेहरा आणि कमळासारखी डोळे असलेली, कामदेवाच्या बाणांनी विद्ध झालेली तिला पाहून, बुधाने तिला इच्छिले.
सापि तं चकमे सुभ्रूः कुमारं सोमनंदनम् । ततस्तस्याश्रमेऽवात्सीद्रममाणा बुधेन सा
तीही सुंदर भुवया असलेली, सोमपुत्र बुधावर प्रेम करू लागली; म्हणून ती त्याच्या आश्रमात राहू लागली आणि दोघेही आनंदात रमू लागले.
अथ कालेन कियता पुरूरवसमात्मजम् । स तस्यां जनयामास मित्रावरुणसंभवः
काही काळाने, मित्र आणि वरुण यांच्या वंशातील बुधाने तिच्या पोटी पुरूरवा नावाचा मुलगा जन्माला घातला.
अथ वर्षेषु यातेषु कदाचित्सा बुधाश्रमे । स्मृत्वा स्वं पूर्ववृत्तान्तं दुःखिता निर्जगाम ह
काही वर्षांनी, तिने पूर्वीचा आपला प्रसंग आठवला आणि दुःखी होऊन बुधाच्या आश्रमातून बाहेर पडली.
गुरोरथाश्रमं गत्वा वसिष्ठस्य प्रणम्य तम् । निवेद्य वृत्तं शरणं ययौ पुंस्त्वमभीप्सती
मग ती आपल्या गुरु वसिष्ठ यांच्या आश्रमात गेली, त्यांना वंदन केले, घडलेला सर्व प्रकार सांगितला आणि पुन्हा पुरुष होण्याची इच्छा व्यक्त करून त्यांच्या आश्रयाला गेली.
वसिष्ठो ज्ञातवृत्तांतो गत्वा कैलासपर्वतम् । संपूज्य शंभुं तुष्टाव भक्त्या परमया युतः
वसिष्ठांनी तिची कहाणी समजून घेतली, कैलास पर्वतावर जाऊन शंभूची भक्तीपूर्वक पूजा केली आणि मोठ्या भक्तीने त्याचे स्तवन केले.
वसिष्ठ उवाच। नमो नमः शिवायास्तु शंकराय कपर्दिने । गिरिजार्द्धाङ्गदेहाय नमस्ते चंद्रमौलये
वसिष्ठ म्हणाले: 'शिवाला, शंकराला, जटाधारीला, गिरिजेच्या अर्ध्या देहात वास करणाऱ्याला आणि चंद्रमौळीला मी नमस्कार करतो.'
मृडाय सुखदात्रे ते नमः कैलासवासिने । नीलकण्ठाय भक्तानां भुक्तिमुक्तिप्रदायिने
तुम्हाला नमस्कार, जो सुख देणारा, कैलासावर राहणारा, निळ्या गळ्याचा, भक्तांना भोग आणि मोक्ष देणारा आहे.
शिवाय शिवरूपाय प्रपन्नभयहारिणे । नमो वृषभवाहाय शरण्याय परात्मने
शिवाला, शुभ स्वरूप असणाऱ्या, शरण आलेल्यांचा भयं दूर करणाऱ्या, वृषभावर बसणाऱ्या, सर्वांचा आधार असणाऱ्या आणि परात्मा असणाऱ्या तुला नमस्कार.
ब्रह्मविष्ण्वीशरूपाय सर्गस्थितिलयेषु च । नमो देवाधिदेवाय वरदाय पुरारये
ब्रह्मा, विष्णू आणि ईश यांच्या रूपात निर्माण, पालन आणि संहार करणाऱ्या, देवांचा देव, वर देणारा, आणि पुराचा शत्रू असणाऱ्या तुला नमस्कार.
यज्ञरूपाय यजतां फलदात्रे नमो नमः । गंगाधराय सूर्येन्दुशिखिनेत्राय ते नमः
यज्ञस्वरूप असणाऱ्या, यज्ञ करणाऱ्यांना फळ देणाऱ्या, गंगाधर, सूर्य, चंद्र आणि अग्नी डोळ्यात असणाऱ्या तुला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.
एवं स्तुतः स भगवान्प्रादुरासीज्जगत्पतिः । वृषारूढोऽम्बिकोपेतः कोटिसूर्यसमप्रभः
अशा प्रकारे स्तुती केल्यावर, जगाचा स्वामी, वृषभावर बसलेला, अंबिकेसह, कोटी सूर्यांसारखा तेजस्वी भगवान प्रकट झाला.
रजताचलसंकाशस्त्रिनेत्रश्चंद्रशेखरः। प्रणतं परितुष्टात्मा प्रोवाच मुनिसत्तमम्
तो चांदीच्या पर्वतासारखा, तीन डोळ्यांचा, चंद्रकोरीने शोभलेला होता. त्याचे मन संतुष्ट होते आणि त्याने वाकलेला श्रेष्ठ ऋषीला बोलले.
श्रीभगवानुवाच। वरं वरय विप्रर्षे यत्ते मनसि वर्तते । इत्युक्तस्तं प्रणम्येला पुँस्त्वमभ्यर्थयन्मुनिः
श्रीभगवान म्हणाले: 'हे श्रेष्ठ ऋषी, तुझ्या मनात जे आहे ते वर माग.' असे म्हणून, त्या ऋषीने वाकून पुरुषत्व मागितले.
अथ प्रसन्नो भगवानुवाच मुनिसत्तमम् । मासं पुमान्स भविता मासं नारी भविष्यति
मग प्रसन्न होऊन भगवान म्हणाले: 'एक महिना तू पुरुष राहशील आणि एक महिना स्त्री राहशील.'
इति प्राप्य वरं शंभोर्महर्षिर्जगदम्बिकाम् । वरदानोन्मुखीं देवीं प्रणनाम महेश्वरीम्
शंभूंकडून असा वर मिळाल्यावर, महर्षीने वर देण्यासाठी तयार असलेल्या जगदंबा महेश्वरीस वंदन केले.
कोटिचंद्रकलाकान्तिं सुस्मितां परिपूज्य च । तुष्टाव भक्त्या सततमिलायाः पुंस्त्वकाम्यया
कोटी चंद्रकिरणांसारखी तेजस्वी, सुंदर हसणाऱ्या तिला त्याने भक्तीने नेहमी पूजले आणि इलाकडून पुरुषत्व मिळावे म्हणून स्तुती केली.
जय देवि महादेवि भक्तानुग्रहकारिणि । जय सर्वसुराराध्ये जयानंतगुणालये
जय देवी, महादेवी, भक्तांवर कृपा करणारी! सर्व देवांनी पूजलेली, अनंत गुणांची खाण असलेल्या तुला जय हो.
नमो नमस्ते देवेशि शरणागतवत्सले । जय दुर्गे दु:खहंत्रि दुष्टदैत्यनिषूदिनि
देवेशी, शरण आलेल्यांवर प्रेम करणारी, तुला पुन्हा पुन्हा नमस्कार. दुर्गे, दुःख दूर करणारी, वाईट दैत्यांचा नाश करणारी, तुला जय हो.
भक्तिगम्ये महामाये नमस्ते जगदम्बिके । संसारसागरोत्तारपोतीभूतपदाम्बुजे
भक्तीने प्राप्त होणाऱ्या, महा मायेला, जगदंबेला नमस्कार. तुझे कमळासारखे पाय संसाराच्या समुद्रातून तारण्यासाठी नौका आहेत.
ब्रह्मादयोऽपि विबुधास्त्वत्पादांबुजसेवया । विश्वसर्गस्थितिलयप्रभुत्वं समवाप्नुयुः
ब्रह्मा आणि इतर देवसुद्धा तुझ्या पावन पायांची सेवा करून सृष्टी, पालन आणि संहार यांचे प्रभुत्व मिळवतात.
प्रसन्ना भव देवेशि चतुर्वर्गप्रदायिनि । कस्त्वां स्तोतुं क्षमो देवि केवलं प्रणतोऽस्म्यहम्
देवेशी, चार पुरुषार्थ देणारी, प्रसन्न हो. देवी, तुला स्तुती करायला कोण समर्थ आहे? मी फक्त तुझ्या चरणी वाकतो.
एवं स्तुता भगवती दुर्गा नारायणी परा । भक्त्या वसिष्ठमुनिना प्रसन्ना तत्क्षणादभूत्
अशा प्रकारे वसिष्ठ ऋषीने भक्तीने स्तुती केल्यावर, भगवती दुर्गा नारायणी लगेच प्रसन्न झाली.
तदोवाच महादेवी प्रणतार्तिहरी मुनिम् । सुद्युम्नभवनं गत्वा कुरु भक्त्या मदर्चनम्
मग महादेवी, शरण आलेल्यांचे दुःख दूर करणारी, त्या ऋषीला म्हणाली: 'सुध्युम्नाच्या घरी जाऊन भक्तीने माझी पूजा कर.'
सुद्युम्नं श्रावय प्रीत्या पुराणं मत्प्रियंकरम् । देवीभागवतं नाम नवाहोभिर्द्विजोत्तम
'सुध्युम्नाला प्रेमाने माझ्या आवडीचे, देवीभागवत नावाचे पुराण नव्हा दिवस सांग, हे श्रेष्ठ द्विजा.'