कां कां योनिं याति जीवः कर्मणा केन वा पुनः । केन वा कर्मणा स्वर्गं केन वा नरकं पितः
कुठल्या कर्मामुळे जीव कोणत्या योनीत जातो, आणि पुन्हा कोणत्या कर्मामुळे? कोणत्या कर्मामुळे स्वर्गात जातो, आणि कोणत्या कर्मामुळे नरकात, हे सांग, वडील.
केन वा कर्मणा मुक्तिः केन भक्तिर्भवेद् गुरौ । केन वा कर्मणा योगी रोगी वा केन कर्मणा
कोणत्या कर्मामुळे मुक्ती मिळते, कोणत्या कर्मामुळे गुरुभक्ती होते? कोणत्या कर्मामुळे योगी किंवा रोगी होतो?
केन वा दीर्घजीवी च केनाल्पायुश्च कर्मणा । केन वा कर्मणा दुःखी सुखी वा केन कर्मणा
कोणत्या कर्मामुळे दीर्घायुष्य मिळते, आणि कोणत्या कर्मामुळे अल्पायुष्य? कोणत्या कर्मामुळे दुःखी, आणि कोणत्या कर्मामुळे सुखी होतो?
अङ्गहीनश्च काणश्च बधिरः केन कर्मणा । अन्धो वा पङ्गुरपि वा प्रमत्तः केन कर्मणा
कोणत्या कर्मामुळे कोणी अंगहीन, एकडोळा किंवा बहिरा होतो? किंवा कोणत्या कर्मामुळे आंधळा, लंगडा किंवा वेडा होतो?
क्षिप्तोऽतिलुब्धकश्चौरः केन वा कर्मणा भवेत् । केन सिद्धिमवाप्नोति सालोक्यादिचतुष्टयम्
कोणत्या कर्मामुळे कोणी वेडावाकडा, अतिलालची किंवा चोर होतो? आणि कोणत्या कर्मामुळे साळोक्य वगैरे चार सिद्धी मिळतात?
केन वा ब्राह्मणत्वं च तपस्वित्वं च केन वा । स्वर्गभोगादिकं केन वैकुण्ठं केन कर्मणा
कोणत्या कर्मामुळे ब्राह्मणत्व किंवा तपस्वित्व मिळते? कोणत्या कर्मामुळे स्वर्गसुख किंवा वैकुंठप्राप्ती होते?
गोलोकं केन वा ब्रह्मन् सर्वोत्कृष्टं निरामयम् । नरको वा कतिविधः किंसंख्यो नाम किं च वा
ब्रह्मन्, हे गोळोक कोणाच्या कृपेने निर्माण झाले, ते सर्वश्रेष्ठ आणि दोषरहित स्थान कोणत्या कारणाने आहे? आणि नरक किती प्रकारचे आहेत, त्यांची नावे काय आहेत, आणि त्यांची संख्या किती आहे?
को वा कं नरकं याति कियन्तं तेषु तिष्ठति । पापिनां कर्मणा केन को वा व्याधिः प्रजायते । यद्यत्प्रियं मया पृष्टं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि
कोणत्या पापी माणसाला कोणत्या नरकात जावे लागते, आणि तिथे तो किती काळ राहतो? कोणत्या कर्मामुळे पाप्यांना आजार होतो, आणि कोणते आजार निर्माण होतात? मी ज्या प्रेमाने विचारले आहे, ते सर्व कृपया मला सांग.
सावित्र्युपाख्याने कर्मविपाकवर्णनम् श्रीनारायण उवाच सावित्रीवचनं श्रुत्वा जगाम विस्मयं यमः । प्रहस्य वक्तुमारेभे कर्मपाकं तु जीविनाम्
श्री नारायण म्हणाले: सावित्रीचे बोल ऐकून यमाला मोठा आश्चर्य वाटले; हसत हसत त्याने जिवंत प्राण्यांच्या कर्मफळांबद्दल सांगायला सुरुवात केली.
धर्म उवाच कन्या द्वादशवर्षीया वत्से त्वं वयसाधुना । ज्ञानं ते पूर्वविदुषां ज्ञानिनां योगिनां परम्
धर्म म्हणाले: बाळे, जरी तुझे वय बारा वर्षांचे आहे, तरी तुझ्याकडे पूर्वीच्या ज्ञानी आणि महान योग्यांना असलेले श्रेष्ठ ज्ञान आहे.
सावित्रीवरदानेन त्वं सावित्री कला सती । प्राप्ता पुरा भूभृता च तपसा तत्समा सुते
सावित्रीच्या वरामुळे, हे सती, तू सावित्रीचाच अंश आहेस; पूर्वी तुझ्या तपश्चर्येमुळे, तू हे मिळवलेस, पृथ्वीला धारण करणाऱ्या राजासारखे.
यथा श्रीः श्रीपतेः क्रोडे भवानी च भवोरसि । यथादितिः कश्यपे च यथाहल्या च गौतमे
जसे लक्ष्मी श्रीपतीच्या मांडीवर असते, भवानी शंकराच्या छातीवर असते, अदिती कश्यपासोबत असते आणि अहल्या गौतमासोबत असते,
यथा शची महेन्द्रे च यथा चन्द्रे च रोहिणी । यथा रतिः कामदेवे यथा स्वाहा हुताशने
जसे शची महेंद्रासोबत असते, रोहिणी चंद्रासोबत, रती कामदेवासोबत आणि स्वाहा अग्निदेवासोबत असते,
यथा स्वधा च पितृषु यथा सन्ध्या दिवाकरे । वरुणानी च वरुणे यज्ञे च दक्षिणा यथा
जसे स्वधा पितरांसोबत असते, संध्या सूर्याबरोबर, वरुणानी वरुणासोबत आणि यज्ञात दक्षिणा असते,
यथा वराहे पृथिवी देवसेना च कार्तिके । सौभाग्या सुप्रिया त्वं च तथा सत्यवतः प्रिये
जसे पृथ्वी वराहासोबत असते, देवसेना कार्तिकेयासोबत, सौभाग्य आणि सुप्रिया, तसेच तू सत्यवतानं प्रिय आहेस.
अयं तुभ्यं वरो दत्तोऽप्यपरं च यथेप्सितम् । शृणु देवि महाभागे ददामि सकलेप्सितम्
हा वर तुला दिला आहे, आणि तुला आणखी जे हवे असेल तेही देईन; ऐक, हे देवी, महाभाग्यवती, मी तुला तुझ्या सर्व इच्छित गोष्टी देईन.
सावित्र्युवाच सत्यवत औरसानां पुत्राणां शतकं मम । भविष्यति महाभाग वरमेतन्मदीप्सितम्
सावित्री म्हणाली: सत्यवतानं मला शंभर पुत्र व्हावेत, हेच माझे मोठे इच्छित वर आहे.
मत्पितुः पुत्रशतकं श्वशुरस्य च चक्षुषी । राज्यलाभो भवत्वेवं वरमेतन्मदीप्सितम्
माझ्या वडिलांना शंभर पुत्र व्हावेत, आणि माझ्या सासऱ्यांना पुन्हा दृष्टी मिळावी; राज्य पुन्हा मिळावे—हेच माझे इच्छित वर आहे.
अन्ते सत्यवता सार्धं यास्यामि हरिमन्दिरम् । समतीते लक्षवर्षे देहीदं मे जगत्प्रभो
शेवटी, सत्यवतानं सोबत मी हरिच्या धामात जाऊ दे; लक्ष वर्षे पूर्ण झाल्यावर, हे जगाच्या प्रभो, हेही मला दे.
जीवकर्मविपाकं च श्रोतुं कौतूहलं मम । विश्वनिस्तारबीजं च तन्मे व्याख्यातुमर्हसि
मला जिवंत प्राण्यांच्या कर्मफळांबद्दल ऐकण्याची उत्सुकता आहे, आणि सर्वांना संसारातून सोडवणारे बीज काय तेही मला सांग.
धर्मराज उवाच भविष्यति महासाध्वि सर्वं मानसिकं तव । जीवकर्मविपाकं च कथयामि निशामय
धर्मराज म्हणाले: हे महान सती, तुझ्या मनातील सर्व इच्छा पूर्ण होतील; आता मी जिवंत प्राण्यांच्या कर्मफळांबद्दल सांगतो, नीट ऐक.
शुभानामशुभानां च कर्मणां जन्म भारते । पुण्यक्षेत्रे च नान्यत्र सर्वं च भुञ्जते जनाः
भारतभूमीत लोकांना शुभ आणि अशुभ कर्मांचे फळ मिळते, आणि पवित्र स्थळीच, इतरत्र नाही; प्रत्येकजण आपल्या कर्माचे फळ भोगतो.
सुरा दैत्या दानवाश्च गन्धर्वा राक्षसादयः । नराश्च कर्मजनका न सर्वे जीविनः सति
देव, दैत्य, दानव, गंधर्व, राक्षस आणि माणसे—हे सर्व कर्मामुळे जन्म घेतात; मात्र सर्व जीव तसे नाहीत.
विशिष्टजीविनः कर्म भुञ्जते सर्वयोनिषु । शुभाशुभं च सर्वत्र स्वर्गेषु नरकेषु च
विशिष्ट जीवांना सर्व योनींमध्ये, स्वर्गात आणि नरकात, चांगल्या आणि वाईट कर्मांचे फळ मिळते.
विशेषतो जीविनश्च भ्रमन्ते सर्वयोनिषु । शुभाशुभं भुञ्जते च कर्म पूर्वार्जितं परम्
विशेषतः सर्व प्राण्यांना अनेक जन्मांतून भटकावं लागतं आणि त्यांनी पूर्वी केलेल्या श्रेष्ठ किंवा अशुभ कर्मांनुसार त्यांना सुखदुःख भोगावं लागतं.
शुभेन कर्मणा याति स्वर्लोकादिकमेव च । कर्मणा चाशुभेनैव भ्रमन्ति नरकेषु च
जे चांगलं कर्म करतात ते स्वर्गादी लोकांत जातात, आणि जे वाईट कर्म करतात त्यांना नरकांत भटकावं लागतं.
कर्मनिर्मूलने भक्तिः सा चोक्ता द्विविधा सति । निर्वाणरूपा भक्तिश्च ब्रह्मणः प्रकृतेरिह
कर्म नष्ट करण्यासाठी भक्ती दोन प्रकारची सांगितली आहे—एक मुक्तीस्वरूप भक्ती आणि दुसरी ब्रह्म किंवा प्रकृतीची भक्ती.
रोगी कुकर्मणा जीवश्चारोगी शुभकर्मणा । दीर्घजीवी च क्षीणायुः सुखी दुःखी च कर्मणा
वाईट कर्मामुळे जीव आजारी पडतो, चांगल्या कर्मामुळे निरोगी राहतो; तसेच दीर्घायुष्य, अल्पायुष्य, सुख किंवा दुःख हे सुद्धा कर्मावरच अवलंबून असतं.
अन्धादयश्चाङ्गहीनाः कर्मणा कुत्सितेन च । सिद्ध्यादिकमवाप्नोति सर्वोत्कृष्टेन कर्मणा
अंध किंवा अपंग होणं हे वाईट कर्मामुळेच होतं; आणि उत्तम कर्म केल्याने यश वगैरे प्राप्त होतं.
सामान्यं कथितं देवि विशेषं शृणु सुन्दरि । सुदुर्लभं सुगोप्यं च पुराणेषु स्मृतिष्वपि
हे देवी, आतापर्यंत सर्वसाधारण नियम सांगितला. आता ऐक, सुंदरि, एक विशेष आणि फार दुर्मिळ, गुप्त गोष्ट सांगते जी पुराणांत आणि स्मृतींतही क्वचितच मिळते.