लक्ष्मीमायाकामपूर्वं मन्त्रमष्टाक्षरं विदुः । माध्यन्दिनोक्तं स्तोत्रं च सर्वकामफलप्रदम्
लक्ष्मी, माया आणि काम यांचे आठ अक्षरी मंत्र ते जाणतात, तसेच मध्यान्ही सांगितलेलं स्तोत्र, जे सर्व इच्छांचे फळ देतं.
विप्रजीवनरूपं च निबोध कथयामि ते । कृष्णेन दत्तां सावित्रीं गोलोके ब्रह्मणे पुरा
ब्राह्मणांच्या जीवनाचा हा प्रसंग मी तुला सांगतो: पूर्वी, गोलोकात कृष्णाने ब्रह्माला सावित्री दिली.
नायाति सा तेन सार्धं ब्रह्मलोके च नारद । ब्रह्मा कृष्णाज्ञया भक्त्या तुष्टाव वेदमातरम्
नारद, ती त्याच्यासोबत ब्रह्मलोकात गेली नाही; मग कृष्णाच्या आज्ञेने, ब्रह्माने भक्तीने वेदमातेची पूजा केली.
तदा सा परितुष्टा च ब्रह्माणं चकमे पतिम् । ब्रह्मोवाव सच्चिदानन्दरूपे त्वं मूलप्रकृतिरूपिणि
तेव्हा ती संतुष्ट होऊन ब्रह्माला पती म्हणून निवडली. ब्रह्मा म्हणाला: "तू सच्चिदानंदस्वरूप, मूळ प्रकृतीची मूर्ती आहेस."
हिरण्यगर्भरूपे त्वं प्रसन्ना भव सुन्दरि । तेजःस्वरूपे परमे परमानन्दरूपिणि
तू हिरण्यगर्भरूप आहेस, सुंदरिये, कृपा कर. तू तेजाचं मूर्तिमंत रूप, परम आणि परमानंदस्वरूप आहेस.
द्विजातीनां जातिरूपे प्रसन्ना भव सुन्दरि । नित्ये नित्यप्रिये देवि नित्यानन्दस्वरूपिणि
तू द्विजांचा मूळ आहेस, सुंदरिये, कृपा कर. तू नित्य, नित्याची प्रिय, देवी, नित्यआनंदस्वरूप आहेस.
सर्वमङ्गलरूपे च प्रसन्ना भव सुन्दरि । सर्वस्वरूपे विप्राणां मन्त्रसारे परात्परे
तू सर्व शुभतेचं मूर्तिमंत रूप आहेस, सुंदरिये, कृपा कर. तू सर्वस्वरूप, ब्राह्मणांसाठी मंत्रांचा सार आणि सर्वात श्रेष्ठ आहेस.
सुखदे मोक्षदे देवि प्रसन्ना भव सुन्दरि । विप्रपापेध्मदाहाय ज्वलदग्निशिखोपमे
सुख आणि मोक्ष देणारी देवी, सुंदरिये, कृपा कर. ब्राह्मणांच्या पापांना जाळणाऱ्या ज्वलंत अग्निशिखेसारखी आहेस.
बह्मतेजःप्रदे देवि प्रसन्ना भव सुन्दरि । कायेन मनसा वाचा यत्पापं कुरुते नरः
अनेक तेज देणारी देवी, सुंदरिये, कृपा कर. शरीर, मन किंवा वाणीने जो पाप करतो,
तत्त्वत्स्मरणमात्रेण भस्मीभूतं भविष्यति । इत्युक्त्वा जगतां धाता तस्थौ तत्रैव संसदि
फक्त तुझं स्मरण केल्याने ते पाप राख होईल. असं सांगून, विश्वाचा कर्ता त्या सभेतच थांबला.
सावित्री ब्रह्मणा सार्धं ब्रह्मलोकं जगाम सा । अनेन स्तवराजेन संस्तूयाश्वपतिर्नृपः
सावित्री ब्रह्मासोबत ब्रह्मलोकात गेली. राजन, या स्तवराजाने तिची स्तुती केली गेली,
ददर्श तां च सावित्रीं वरं प्राप मनोगतम् । स्तवराजमिमं पुण्यं सन्ध्यां कृत्वा च यः पठेत् । पाठे चतुर्णां वेदानां यत्फलं लभते च तत्
त्याने सावित्रीला पाहिलं आणि आपल्या मनातील इच्छित वर मिळवला. जो कोणी संध्याकाळची पूजा करून हे पुण्य स्तोत्र म्हणतो, त्याला चारही वेद पठणाचं फळ मिळतं.
सावित्र्युपाख्याने यमसावित्रीसंवादवर्णनम् श्रीनारायण उवाव स्तुत्वानेन सोऽश्वपतिः सम्पूज्य विधिपूर्वकम् । ददर्श तत्र तां देवीं सहस्रार्कसमप्रभाम्
श्री नारायण म्हणाले, अश्वपती राजाने त्या देवीचे विधिपूर्वक पूजन करून स्तुती केली. त्यानंतर त्याला तिथे हजार सूर्यांसारखी तेजस्वी देवी दिसली.
उवाच सा च राजानं प्रसन्ना सस्मिता सती । यथा माता स्वपुत्रं च द्योतयन्ती दिशस्त्विषा
ती देवी प्रसन्न होऊन, मंद हसत राजाशी बोलली. जशी आई आपल्या मुलावर प्रेमाने प्रकाश टाकते, तशी तिच्या तेजाने सगळ्या दिशा उजळून गेल्या.
सावित्र्युवाच जानाम्यहं महाराज यत्ते मनसि वाञ्छितम् । वाञ्छितं तव पत्न्याश्च सर्वं दास्यामि निश्चितम्
सावित्री म्हणाली, हे महराजा, तुझ्या मनात काय इच्छा आहे हे मला माहीत आहे. तुझ्या पत्नीलाही जे हवे आहे, ते सुद्धा मला ठाऊक आहे. मी नक्कीच तुमच्या दोघांच्या सर्व इच्छा पूर्ण करीन.
साध्वी कन्याभिलाषं च करोति तव कामिनी । त्वं प्रार्थयसि पुत्रं च भविष्यति क्रमेण च
तुझी पतिव्रता पत्नी कन्येची इच्छा धरते, आणि तू स्वतः पुत्रासाठी प्रार्थना करतोस. योग्य वेळी दोन्ही इच्छा पूर्ण होतील.
इत्युक्त्वा सा तदा देवी ब्रह्मलोकं जगाम ह । राजा जगाम स्वगृहं तत्कन्याऽऽदौ बभूव ह
असं म्हणून ती देवी ब्रह्मलोकाला निघून गेली. राजा आपल्या घरी परतला आणि काही काळानंतर त्याला कन्या झाली.
आराधनाच्च सावित्र्या बभूव कमला परा । सावित्रीति च तन्नाम चकाराश्वपतिर्नृपः
सावित्रीच्या उपासनेमुळे ती श्रेष्ठ लक्ष्मी कन्या म्हणून जन्माला आली. अश्वपती राजाने तिचं नाव सावित्री ठेवलं.
कालेन सा वर्धमाना बभूव च दिने दिने । रूपयौवनसम्पन्ना शुक्ले चन्द्रकला यथा
काळानुसार ती कन्या दिवसेंदिवस वाढत गेली. तिच्या सौंदर्याने आणि तारुण्याने ती शुक्ल पक्षातील चंद्रकोरीसारखी उजळून गेली.
सा वरं वरयामास द्युमत्सेनात्मजं तदा । सत्यवन्तं सत्यशीलं नानागुणसमन्वितम्
नंतर तिने वर म्हणून सत्यशील, अनेक गुणांनी युक्त, द्युमत्सेनाचा पुत्र सत्यवान याची निवड केली.
राजा तस्मै ददौ तां च रत्नभूषणभूषिताम् । सोऽपि सार्धं कौतुकेन तां गृहीत्वा गृहं ययौ
राजाने तिला रत्नांनी सजवून सत्यवानाला दिली. सत्यवानही आनंदाने तिला घेऊन आपल्या घरी गेला.
स च संवत्सरेऽतीते सत्यवान् सत्यविक्रमः । जगाम फलकाष्ठार्थं प्रहर्षं पितुराज्ञया
एक वर्ष उलटल्यावर सत्यप्रतिज्ञ सत्यवान आपल्या वडिलांच्या आज्ञेने, आनंदाने इंधनासाठी लाकूड गोळा करायला गेला.
जगाम साध्वी तत्पश्चात्सावित्री दैवयोगतः । निपत्य वृक्षाद्दैवेन प्राणांस्तत्याज सत्यवान्
त्या दिवशी सावित्री, दैवी संयोगाने, सत्यवानाच्या मागोमाग गेली. आणि दैवाने, सत्यवान झाडावरून पडला आणि त्याचा प्राण निघून गेला.
यमस्तं पुरुषं दृष्ट्वा बद्ध्वाङ्गुष्ठसमं मुने । गृहीत्वा गमनं चक्रे तत्पश्चात्प्रययौ सती
यमाने त्या पुरुषाचा अंगठ्याएवढा जीव पाहिला, आणि तो बांधून घेऊन निघाला. त्याच्या मागे पतिव्रता सावित्रीही गेली.
पश्चात्तां सुदतीं दृष्ट्वा यमः संयमनीपतिः । उवाच मधुरं साध्वीं साधूनां प्रवरो महान्
मग सुंदर दात असलेली सावित्री यमाने पाहिली. धर्मराजाने त्या सतीला, जो श्रेष्ठ साधू होता, गोड शब्दांत बोलावलं.
धर्मराज उवाच अहो क्व यासि सावित्रि गृहीत्वा मानुषीं तनुम् । यदि यास्यसि कान्तेन सार्धं देहं तदा त्यज
धर्मराज म्हणाला, सावित्री, तू मानवी शरीर घेऊन कुठे चालली आहेस? जर तुला पतीसोबत यायचं असेल, तर हे शरीर सोडावं लागेल.
गन्तुं मर्त्यो न शक्नोति गृहीत्वा पाञ्चभौतिकम् । देहं च मम लोकं च नश्वरं नश्वरः सदा
पंचमहाभूतांनी बनलेलं हे शरीर घेऊन कोणीही माणूस जाऊ शकत नाही. माझं लोकही आणि हे शरीरही नेहमीच नाशवंत आहे.
भर्तुस्ते पूर्णकालो वै बभूव भारते सति । स्वकर्मफलभोगार्थं सत्यवान् याति मद्गृहम्
हे सती, तुझ्या पतीचा पूर्ण वेळ झाला आहे. आपल्या कर्माच्या फळांचा उपभोग घेण्यासाठी सत्यवान माझ्या लोकाला येतो आहे.
कर्मणा जायते जन्तुः कर्मणैव प्रलीयते । सुखं दुःखं भयं शोकः कर्मणैव प्रणीयते
कर्मामुळेच जीव जन्म घेतो आणि कर्मामुळेच नष्ट होतो. सुख, दुःख, भीती, शोक — हे सर्व कर्मामुळेच मिळतात.
कर्मणेन्द्रो भवेज्जीवो ब्रह्मपुत्रः स्वकर्मणा । स्वकर्मणा हरेर्दासो जन्मादिरहितो भवेत्
कर्मामुळे जीव इंद्र होऊ शकतो, किंवा ब्रह्मदेवाचा पुत्र होऊ शकतो. आपल्या कर्मामुळेच तो हरिचा दास किंवा जन्मरहितही होऊ शकतो.