द्वारदेशे द्विचक्रं च सश्रीकं च समं स्फुटम् । वासुदेवं तु विज्ञेयं सर्वकामफलप्रदम्
दाराच्या ठिकाणी दोन चाकांचे, शोभिवंत आणि स्पष्ट असे रूप असते, ते वासुदेव समजावे, जो सर्व इच्छित फळे देणारा आहे.
प्रद्युम्नं सूक्ष्मचक्रं च नवीननीरदप्रभम् । सुषिरच्छिद्रबहुलं गृहिणा च सुखप्रदम्
प्रद्युम्न हे सूक्ष्म चक्र आहे, ते नव्या पावसाच्या ढगासारखे चमकते, त्यात अनेक छिद्रे असतात आणि ते गृहस्थांना सुख देणारे आहे.
द्वे चक्रे चैकलग्ने च पृष्ठं यत्र तु पुष्कलम् । सङ्कर्षणं सुविज्ञेयं सुखदं गृहिणां सदा
जिथे दोन चाकं एकत्र जुळलेली असतात आणि मागील बाजू भरपूर असते, ते संकर्षण समजावे, जे नेहमी गृहस्थांना सुख देणारे आहे.
अनिरुद्धं तु पीताभं वर्तुलं चातिशोभनम् । सुखप्रदं गृहस्थानां प्रवदन्ति मनीषिणः
अनिरुद्ध हे पिवळ्या रंगाचे, गोल आणि अतिशय सुंदर आहे; ज्ञानी लोक म्हणतात की ते गृहस्थांना सुख देणारे आहे.
शालग्रामशिला यत्र तत्र सन्निहितो हरिः । तत्रैव लक्ष्मीर्वसति सर्वतीर्थसमन्विता
जिथे शाळग्रामाची शिळा असते, तिथेच हरि असतो; तिथे लक्ष्मीही सर्व तीर्थांसह वास करते.
यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च । तानि सर्वाणि नश्यन्ति शालग्रामशिलार्चनात्
जितकीही पापे असोत, अगदी ब्राह्मणहत्येसारखी देखील, ती सर्व शाळग्राम शिळेची पूजा केल्याने नष्ट होतात.
छत्राकारे भवेद्राज्यं वर्तुले च महाश्रियः । दुःखञ्च शकटाकारे शूलाग्रे मरणं ध्रुवम्
छत्रासारख्या आकारात राज्य मिळते; गोलाकारात मोठे ऐश्वर्य मिळते; पण गाड्याच्या आकारात दुःख येते आणि टोकदार शिळेत मृत्यू निश्चित असतो.
विकृतास्ये च दारिद्र्यं पिङ्गले हानिरेव च । भग्नचक्रे भवेद्व्याधिर्विदीर्णे मरणं ध्रुवम्
विकृत तोंड असलेली शिळा दारिद्र्य आणते, पिंगट रंग असला तर हानी होते; तुटलेल्या चक्रात रोग येतो आणि फाटलेल्या शिळेत मृत्यू निश्चित असतो.
व्रतं दानं प्रतिष्ठा च श्राद्धं च देवपूजनम् । शालग्रामस्य सान्निध्यात्प्रशस्तं तद्भवेदिति
व्रत, दान, प्रतिष्ठा, श्राद्ध आणि देवपूजा — हे सर्व शाळग्राम शिळेच्या सान्निध्यात केले तर उत्तम मानले जाते.
स स्नातः सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु दीक्षितः । सर्वयज्ञेषु तीर्थेषु व्रतेषु च तपःसु च
जो सर्व तीर्थांमध्ये स्नान करतो, सर्व यज्ञांत दीक्षित होतो, सर्व व्रते, तीर्थयात्रा आणि तप करतो —
पाठे चतुर्णां वेदानां तपसां करणे सति । तत्पुण्यं लभते नूनं शालग्रामशिलार्चनात्
जो चारही वेदांचे पठण करतो आणि तप करतो, त्याला शाळग्राम शिळेची पूजा केल्याने नक्कीच तेवढेच पुण्य मिळते.
(शालग्रामशिलातोयैर्योऽभिषेकं सदा चरेत् । सर्वदानेषु यत्पुण्यं प्रदक्षिणं भुवो यथा शालग्रामशिलातोयं नित्यं भुङ्क्ते च यो नरः । सुरेप्सितं प्रसादं च लभते नात्र संशयः
जो नेहमी शाळग्राम शिळेच्या पाण्याने अभिषेक करतो, त्याला सर्व दानांचे आणि पृथ्वी प्रदक्षिणेचे पुण्य मिळते; जो मनुष्य रोज शाळग्राम पाणी घेतो, त्याला देवांना हवे असलेले प्रसाद नक्कीच मिळतात — याबद्दल शंका नाही.
तस्य स्पर्शं च वाञ्छन्ति तीर्थानि निखिलानि च । जीवन्मुक्तो महापूतोऽप्यन्ते याति हरेः पदम्
सर्व तीर्थे त्याच्या स्पर्शाची इच्छा करतात; तो जिवंत असतानाच मुक्त आणि अत्यंत पावन असला तरी, शेवटी त्याला हरिचे पद मिळते.
तत्रैव हरिणा सार्धमसंख्यं प्राकृतं लयम् । यास्यत्येव हि दास्ये च नियुक्तो दास्यकर्मणि
तेथेच हरिसोबत असंख्य जीव प्राकृत लयात जातात आणि सेवेत नियुक्त झाल्यावर दास्य कर्म मिळते.
यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यासमानि च । तं दृष्ट्वा च पलायन्ते वैनतेयादिवोरगाः
जितकीही पापे असोत, अगदी ब्राह्मणहत्येसारखीही, ती त्याला पाहताच पळून जातात, जसे गरुडापासून सर्प पळतात.
तत्पादरजसा देवी सद्यःपूता वसुन्धरा । पुंसां लक्षं तत्पितॄणां निस्तरेत्तस्य जन्मतः
त्याच्या पायांच्या धुळीने, हे देवी, पृथ्वी लगेचच पावन होते; त्याच्या जन्मामुळे लाखो पूर्वज जन्मबंधनातून मुक्त होतात.
शालग्रामशिलातोयं मृत्युकाले च यो लभेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति
जो मृत्युकाळी शाळग्राम शिळेचे पाणी मिळवतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन विष्णुलोकात जातो.
निर्वाणमुक्तिं लभते कर्मभोगात्प्रमुच्यते । विष्णोः पदे प्रलीनश्च भविष्यति न संशयः
त्याला निर्वाणमुक्ती मिळते, कर्मफळांपासून सुटका होते आणि तो विष्णूच्या पदात विलीन होतो — याबद्दल काहीही शंका नाही.
शालग्रामशिलां धृत्वा मिथ्यावाक्यं वदेत्तु यः । स याति कुम्भीपाके च यावद्वै ब्रह्मणो वयः
जो कोणी शाळग्राम शिळा हातात धरून खोटं बोलतो, तो ब्रह्मदेवाच्या आयुष्यासारखा दीर्घ काळ कुंभीपाक नरकात जातो.
शालग्रामशिलां धृत्वा स्वीकारं यो न पालयेत् । स प्रयात्यसिपत्रं च लक्षमन्वन्तरावधि
जो कोणी शाळग्राम शिळा स्वीकारून दिलेला शब्द पाळत नाही, तो लक्षावधी मन्वंतरांपर्यंत असिपत्र नरकात जातो.
तुलसीपत्रविच्छेदं शालग्रामे करोति यः । तस्य जन्मान्तरे कान्ते स्त्रीविच्छेदो भविष्यति
जो कोणी शाळग्रामावर तुळशीचं पान तोडतो, त्याच्या पुढच्या जन्मात त्याला पत्नीपासून वेगळं राहावं लागेल.
तुलसीपत्रविच्छेदं शङ्खे यो हि करोति च । भार्याहीनो भवेत्सोऽपि रोगी च सप्तजन्मसु
जो कोणी शंखावर तुळशीचं पान तोडतो, तो सात जन्म पत्नीविना आणि आजारी राहतो.
शालग्रामं च तुलसीं शङ्खं चैकत्र एव च । यो रक्षति महाज्ञानी स भवेच्छ्रीहरेः प्रियः
जो कोणी शाळग्राम, तुळशी आणि शंख एकत्र जपतो, तो मोठा ज्ञानी होतो आणि श्रीहरीला प्रिय होतो.
सकृदेव हि यो यस्यां वीर्याधानं करोति च । तद्विच्छेदे तस्य दुःखं भवेदेव परस्परम्
ज्याने एखाद्या स्त्रीमध्ये एकदाच जरी वीर्य सोडलं असेल, तर तिच्यापासून वेगळं झालं की दोघांनाही दुःख होतं.
त्वं प्रिया शङ्खचूडस्य चैकमन्वन्तरावधि । शङ्खेन सार्धं त्वद्भेदः केवलं दुःखदस्तथा
तू शंखचूडाला एक मन्वंतरभर प्रिय होतीस; पण शंखासोबत तुझा वियोग फक्त दुःखदायक ठरतो.
इत्युक्त्वा श्रीहरिस्तां च विरराम च नारद । सा च देहं परित्यज्य दिव्यरूपं विधाय च
श्रीहरीने असं सांगून मौन धरलं, नारद. ती स्त्री आपला देह सोडून दिव्य रूप धारण करते.
यथा श्रीश्च तथा सा चाप्युवास हरिवक्षसि । स जगाम तया सार्धं वैकुण्ठं कमलापतिः
जशी लक्ष्मी श्रीहरीच्या छातीवर वास करते, तशीच तीही तिथे राहू लागली; कमलापती तिच्यासह वैकुंठात गेला.
लक्ष्मीः सरस्वती गङ्गा तुलसी चापि नारद । हरेः प्रियाश्चतस्रश्च बभूवुरीश्वरस्य च
लक्ष्मी, सरस्वती, गंगा आणि तुळशी, हे चारही श्रीहरीचे प्रिय, नारद.
सद्यस्तद्देहजाता च बभूव गण्डकी नदी । ईश्वरः सोऽपि शैलश्च तत्तीरे पुण्यदो नृणाम्
त्या देहापासून लगेच गंडकी नदी उत्पन्न झाली; आणि प्रभू स्वतः त्या तीरावर पर्वत झाले, जे लोकांना पुण्य देतात.
कुर्वन्ति तत्र कीटाश्च शिलां बहुविधां मुने । जले पतन्ति या याश्च फलदास्ताश्च निश्चितम्
मुनिवर, तिथे किडे अनेक प्रकारच्या शिळा तयार करतात; त्या शिळा पाण्यात पडल्या की त्या नक्कीच फलदायी होतात.