अतिक्षुद्रं द्विचक्रं च नवीनजलदप्रभम् । तद्वामनाभिधं ज्ञेयं रहितं वनमालया
अतिशय लहान, दोन चाकं, नव्या मेघासारखे चमकणारे, ते वनमाळेशिवाय वामन म्हणून ओळखावे.
अतिक्षुद्रं द्विचक्रं च वनमालाविभूषितम् । विज्ञेयं श्रीधरं रूपं श्रीप्रदं गृहिणा सदा
अतिशय लहान, दोन चाकं, वनमाळेने सुशोभित, हे श्रीधराचे रूप समजावे, जे गृहस्थांना नेहमी श्री देते.
स्थूलं च वर्तुलाकारं रहितं वनमालया । द्विचक्रं स्फुटमत्यन्तं ज्ञेयं दामोदराभिधम्
मोठे आणि गोल आकाराचे, वनमाळेशिवाय, दोन स्पष्ट चाकांचे, ते दामोदर म्हणून ओळखावे.
मध्यमं वर्तुलाकारं द्विचक्रं बाणविक्षतम् । रणरामाभिधं ज्ञेयं शरतूणसमन्वितम्
मध्यम आकाराचे, गोल आकाराचे, दोन चाकांचे, बाणांनी चिन्हांकित, शरांचा तूण असलेले, ते रणराम म्हणून ओळखावे.
मध्यमं सप्तचक्रञ्च छत्रभूषणभूषितम् । राजराजेश्वरं ज्ञेयं राजसम्पत्प्रदं नृणाम्
मध्यम आकाराचे, सात चाकांचे, छत्राभूषणाने सुशोभित, राजाराजेश्वर म्हणून ओळखावे, जे माणसांना राजसंपत्ती देते.
द्विसप्तचक्रं स्थूलं च नवनीरदसुप्रभम् । अनन्ताख्यं च विज्ञेयं चतुर्वर्गफलप्रदम्
दोन वेळा सात चाकांचे, मोठे, नव्या मेघासारखे तेजस्वी, अनंत नावाने ओळखावे, जे चार पुरुषार्थांचे फळ देते.
चक्राकारं द्विचक्रं च सश्रीकं जलदप्रभम् । सगोष्पदं मध्यमं च विज्ञेयं मधुसूदनम्
चक्रासारखे, दोन चाकांचे, श्रीसहित, मेघासारखे चमकणारे, गायीच्या खुराच्या ठशासह, मध्यम आकाराचे, ते मधुसूदन म्हणून ओळखावे.
सुदर्शनं चैकचक्रं गुप्तचक्रं गदाधरम् । द्विचक्रं हयवक्त्राभं हयग्रीवं प्रकीर्तितम्
सुदर्शन एकच चाक असलेले, गुप्त चक्र गदाधर, दोन चाकांचे, घोड्याच्या डोक्यासारखे दिसणारे, ते हयग्रीव म्हणून प्रसिद्ध आहे.
अतीव विस्तृतास्यं च द्विचक्रं विकटं सति । नरसिंहं सुविज्ञेयं सद्यो वैराग्यदं नृणाम्
अतिशय मोठे तोंड, दोन चाकं, भयंकर रूप असलेले, नरसिंह म्हणून ओळखावे, जे माणसांना त्वरित वैराग्य देते.
द्विचक्रं विस्तृतास्यं च वनमालासमन्वितम् । लक्ष्मीनृसिंहं विज्ञेयं गृहिणां च सुखप्रदम्
दोन चाकं, मोठे तोंड, वनमाळेने सुशोभित, लक्ष्मी-नरसिंह म्हणून ओळखावे, जो गृहस्थांना सुख देतो.
द्वारदेशे द्विचक्रं च सश्रीकं च समं स्फुटम् । वासुदेवं तु विज्ञेयं सर्वकामफलप्रदम्
दाराच्या ठिकाणी दोन चाकांचे, शोभिवंत आणि स्पष्ट असे रूप असते, ते वासुदेव समजावे, जो सर्व इच्छित फळे देणारा आहे.
प्रद्युम्नं सूक्ष्मचक्रं च नवीननीरदप्रभम् । सुषिरच्छिद्रबहुलं गृहिणा च सुखप्रदम्
प्रद्युम्न हे सूक्ष्म चक्र आहे, ते नव्या पावसाच्या ढगासारखे चमकते, त्यात अनेक छिद्रे असतात आणि ते गृहस्थांना सुख देणारे आहे.
द्वे चक्रे चैकलग्ने च पृष्ठं यत्र तु पुष्कलम् । सङ्कर्षणं सुविज्ञेयं सुखदं गृहिणां सदा
जिथे दोन चाकं एकत्र जुळलेली असतात आणि मागील बाजू भरपूर असते, ते संकर्षण समजावे, जे नेहमी गृहस्थांना सुख देणारे आहे.
अनिरुद्धं तु पीताभं वर्तुलं चातिशोभनम् । सुखप्रदं गृहस्थानां प्रवदन्ति मनीषिणः
अनिरुद्ध हे पिवळ्या रंगाचे, गोल आणि अतिशय सुंदर आहे; ज्ञानी लोक म्हणतात की ते गृहस्थांना सुख देणारे आहे.
शालग्रामशिला यत्र तत्र सन्निहितो हरिः । तत्रैव लक्ष्मीर्वसति सर्वतीर्थसमन्विता
जिथे शाळग्रामाची शिळा असते, तिथेच हरि असतो; तिथे लक्ष्मीही सर्व तीर्थांसह वास करते.
यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च । तानि सर्वाणि नश्यन्ति शालग्रामशिलार्चनात्
जितकीही पापे असोत, अगदी ब्राह्मणहत्येसारखी देखील, ती सर्व शाळग्राम शिळेची पूजा केल्याने नष्ट होतात.
छत्राकारे भवेद्राज्यं वर्तुले च महाश्रियः । दुःखञ्च शकटाकारे शूलाग्रे मरणं ध्रुवम्
छत्रासारख्या आकारात राज्य मिळते; गोलाकारात मोठे ऐश्वर्य मिळते; पण गाड्याच्या आकारात दुःख येते आणि टोकदार शिळेत मृत्यू निश्चित असतो.
विकृतास्ये च दारिद्र्यं पिङ्गले हानिरेव च । भग्नचक्रे भवेद्व्याधिर्विदीर्णे मरणं ध्रुवम्
विकृत तोंड असलेली शिळा दारिद्र्य आणते, पिंगट रंग असला तर हानी होते; तुटलेल्या चक्रात रोग येतो आणि फाटलेल्या शिळेत मृत्यू निश्चित असतो.
व्रतं दानं प्रतिष्ठा च श्राद्धं च देवपूजनम् । शालग्रामस्य सान्निध्यात्प्रशस्तं तद्भवेदिति
व्रत, दान, प्रतिष्ठा, श्राद्ध आणि देवपूजा — हे सर्व शाळग्राम शिळेच्या सान्निध्यात केले तर उत्तम मानले जाते.
स स्नातः सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु दीक्षितः । सर्वयज्ञेषु तीर्थेषु व्रतेषु च तपःसु च
जो सर्व तीर्थांमध्ये स्नान करतो, सर्व यज्ञांत दीक्षित होतो, सर्व व्रते, तीर्थयात्रा आणि तप करतो —
पाठे चतुर्णां वेदानां तपसां करणे सति । तत्पुण्यं लभते नूनं शालग्रामशिलार्चनात्
जो चारही वेदांचे पठण करतो आणि तप करतो, त्याला शाळग्राम शिळेची पूजा केल्याने नक्कीच तेवढेच पुण्य मिळते.
(शालग्रामशिलातोयैर्योऽभिषेकं सदा चरेत् । सर्वदानेषु यत्पुण्यं प्रदक्षिणं भुवो यथा शालग्रामशिलातोयं नित्यं भुङ्क्ते च यो नरः । सुरेप्सितं प्रसादं च लभते नात्र संशयः
जो नेहमी शाळग्राम शिळेच्या पाण्याने अभिषेक करतो, त्याला सर्व दानांचे आणि पृथ्वी प्रदक्षिणेचे पुण्य मिळते; जो मनुष्य रोज शाळग्राम पाणी घेतो, त्याला देवांना हवे असलेले प्रसाद नक्कीच मिळतात — याबद्दल शंका नाही.
तस्य स्पर्शं च वाञ्छन्ति तीर्थानि निखिलानि च । जीवन्मुक्तो महापूतोऽप्यन्ते याति हरेः पदम्
सर्व तीर्थे त्याच्या स्पर्शाची इच्छा करतात; तो जिवंत असतानाच मुक्त आणि अत्यंत पावन असला तरी, शेवटी त्याला हरिचे पद मिळते.
तत्रैव हरिणा सार्धमसंख्यं प्राकृतं लयम् । यास्यत्येव हि दास्ये च नियुक्तो दास्यकर्मणि
तेथेच हरिसोबत असंख्य जीव प्राकृत लयात जातात आणि सेवेत नियुक्त झाल्यावर दास्य कर्म मिळते.
यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यासमानि च । तं दृष्ट्वा च पलायन्ते वैनतेयादिवोरगाः
जितकीही पापे असोत, अगदी ब्राह्मणहत्येसारखीही, ती त्याला पाहताच पळून जातात, जसे गरुडापासून सर्प पळतात.
तत्पादरजसा देवी सद्यःपूता वसुन्धरा । पुंसां लक्षं तत्पितॄणां निस्तरेत्तस्य जन्मतः
त्याच्या पायांच्या धुळीने, हे देवी, पृथ्वी लगेचच पावन होते; त्याच्या जन्मामुळे लाखो पूर्वज जन्मबंधनातून मुक्त होतात.
शालग्रामशिलातोयं मृत्युकाले च यो लभेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति
जो मृत्युकाळी शाळग्राम शिळेचे पाणी मिळवतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन विष्णुलोकात जातो.
निर्वाणमुक्तिं लभते कर्मभोगात्प्रमुच्यते । विष्णोः पदे प्रलीनश्च भविष्यति न संशयः
त्याला निर्वाणमुक्ती मिळते, कर्मफळांपासून सुटका होते आणि तो विष्णूच्या पदात विलीन होतो — याबद्दल काहीही शंका नाही.
शालग्रामशिलां धृत्वा मिथ्यावाक्यं वदेत्तु यः । स याति कुम्भीपाके च यावद्वै ब्रह्मणो वयः
जो कोणी शाळग्राम शिळा हातात धरून खोटं बोलतो, तो ब्रह्मदेवाच्या आयुष्यासारखा दीर्घ काळ कुंभीपाक नरकात जातो.
शालग्रामशिलां धृत्वा स्वीकारं यो न पालयेत् । स प्रयात्यसिपत्रं च लक्षमन्वन्तरावधि
जो कोणी शाळग्राम शिळा स्वीकारून दिलेला शब्द पाळत नाही, तो लक्षावधी मन्वंतरांपर्यंत असिपत्र नरकात जातो.