त्रिरात्रं तुलसीपत्रं शुद्धं पर्युषितं सति । श्राद्धे व्रते च दाने च प्रतिष्ठायां सुरार्चने
तीन रात्रीपर्यंत शुद्ध राहिलेलं तुळशीचं पान, श्राद्ध, व्रत, दान, प्रतिष्ठा आणि देवपूजेसाठी वापरता येतं.
भूगतं तोयपतितं यद्दत्तं विष्णवे सति । शुद्धं च तुलसीपत्रं क्षालनादन्यकर्मणि
तुळशीचं पान जर जमिनीवर पडलं किंवा पाण्यात गेलं आणि ते विष्णुला अर्पण केलं, तर ते शुद्ध मानलं जातं, फक्त दुसऱ्या कामासाठी धुतलं असेल तर नाही.
वृक्षाधिष्ठातृदेवी या गोलोके च निरामये । कृष्णेन सार्धं नित्यं च नित्यक्रीडां करिष्यसि
झाडांची अधिष्ठात्री देवी, जी निर्मळ गोलोकात वसते, ती नेहमी श्रीकृष्णासोबत अखंड लीला करील.
नद्यधिष्ठातृदेवी या भारते च सुपुण्यदा । लवणोदस्य सा पत्नी मदंशस्य भविष्यति
नद्यांची अधिष्ठात्री देवी, जी भारतात मोठे पुण्य देते, ती मी दिलेल्या अंशाने खारट समुद्राची पत्नी होईल.
त्वं च स्वयं महासाध्वी वैकुण्ठे मम सन्निधौ । रमासमा च रामा च भविष्यसि न संशयः
तू स्वतः महान पतिव्रता आहेस, वैकुंठात माझ्या सान्निध्यात राहशील; तू रामासमान आणि रमेसमान होशील, यात शंका नाही.
अहं च शैलरूपेण गण्डकीतीरसन्निधौ । अधिष्ठानं करिष्यामि भारते तव शापतः
मी पर्वताच्या रूपाने गंडकी नदीच्या काठी भारतात, तुझ्या शापामुळे, वास करीन.
कोटिसंख्यास्तत्र कीटास्तीक्ष्णदंष्ट्रावरायुधैः । तच्छिलाकुहरे चक्रं करिष्यन्ति मदीयकम्
त्या ठिकाणी असंख्य कीटक, ज्यांना तीक्ष्ण दात आणि भयंकर शस्त्रे आहेत, त्या दगडाच्या गुहेत माझे चक्र तयार करतील.
एकद्वारं चतुश्चक्रं वनमालाविभूषितम् । नवीननीरदाकारं लक्ष्मीनारायणाभिधम्
एकच दरवाजा, चार चाकं, वनमाळेने सुशोभित, नव्या मेघासारखे दिसणारे, लक्ष्मी-नारायण नावाने ओळखले जाते.
एकद्वारं चतुश्चक्रं नवीननीरदोपमम् । लक्ष्मीजनार्दनो ज्ञेयो रहितो वनमालया
एकच दरवाजा, चार चाकं, नव्या मेघासारखे दिसणारे, वनमाळेशिवाय लक्ष्मी-जनार्दन म्हणून ओळखावे.
द्वारद्वये चतुश्चक्रं गोष्पदेन विराजितम् । रघुनाथाभिधं ज्ञेयं रहितं वनमालया
दोन दरवाजे, चार चाकं, गायीच्या खुराच्या ठशासारखे तेजस्वी, वनमाळेशिवाय रघुनाथ म्हणून ओळखावे.
अतिक्षुद्रं द्विचक्रं च नवीनजलदप्रभम् । तद्वामनाभिधं ज्ञेयं रहितं वनमालया
अतिशय लहान, दोन चाकं, नव्या मेघासारखे चमकणारे, ते वनमाळेशिवाय वामन म्हणून ओळखावे.
अतिक्षुद्रं द्विचक्रं च वनमालाविभूषितम् । विज्ञेयं श्रीधरं रूपं श्रीप्रदं गृहिणा सदा
अतिशय लहान, दोन चाकं, वनमाळेने सुशोभित, हे श्रीधराचे रूप समजावे, जे गृहस्थांना नेहमी श्री देते.
स्थूलं च वर्तुलाकारं रहितं वनमालया । द्विचक्रं स्फुटमत्यन्तं ज्ञेयं दामोदराभिधम्
मोठे आणि गोल आकाराचे, वनमाळेशिवाय, दोन स्पष्ट चाकांचे, ते दामोदर म्हणून ओळखावे.
मध्यमं वर्तुलाकारं द्विचक्रं बाणविक्षतम् । रणरामाभिधं ज्ञेयं शरतूणसमन्वितम्
मध्यम आकाराचे, गोल आकाराचे, दोन चाकांचे, बाणांनी चिन्हांकित, शरांचा तूण असलेले, ते रणराम म्हणून ओळखावे.
मध्यमं सप्तचक्रञ्च छत्रभूषणभूषितम् । राजराजेश्वरं ज्ञेयं राजसम्पत्प्रदं नृणाम्
मध्यम आकाराचे, सात चाकांचे, छत्राभूषणाने सुशोभित, राजाराजेश्वर म्हणून ओळखावे, जे माणसांना राजसंपत्ती देते.
द्विसप्तचक्रं स्थूलं च नवनीरदसुप्रभम् । अनन्ताख्यं च विज्ञेयं चतुर्वर्गफलप्रदम्
दोन वेळा सात चाकांचे, मोठे, नव्या मेघासारखे तेजस्वी, अनंत नावाने ओळखावे, जे चार पुरुषार्थांचे फळ देते.
चक्राकारं द्विचक्रं च सश्रीकं जलदप्रभम् । सगोष्पदं मध्यमं च विज्ञेयं मधुसूदनम्
चक्रासारखे, दोन चाकांचे, श्रीसहित, मेघासारखे चमकणारे, गायीच्या खुराच्या ठशासह, मध्यम आकाराचे, ते मधुसूदन म्हणून ओळखावे.
सुदर्शनं चैकचक्रं गुप्तचक्रं गदाधरम् । द्विचक्रं हयवक्त्राभं हयग्रीवं प्रकीर्तितम्
सुदर्शन एकच चाक असलेले, गुप्त चक्र गदाधर, दोन चाकांचे, घोड्याच्या डोक्यासारखे दिसणारे, ते हयग्रीव म्हणून प्रसिद्ध आहे.
अतीव विस्तृतास्यं च द्विचक्रं विकटं सति । नरसिंहं सुविज्ञेयं सद्यो वैराग्यदं नृणाम्
अतिशय मोठे तोंड, दोन चाकं, भयंकर रूप असलेले, नरसिंह म्हणून ओळखावे, जे माणसांना त्वरित वैराग्य देते.
द्विचक्रं विस्तृतास्यं च वनमालासमन्वितम् । लक्ष्मीनृसिंहं विज्ञेयं गृहिणां च सुखप्रदम्
दोन चाकं, मोठे तोंड, वनमाळेने सुशोभित, लक्ष्मी-नरसिंह म्हणून ओळखावे, जो गृहस्थांना सुख देतो.
द्वारदेशे द्विचक्रं च सश्रीकं च समं स्फुटम् । वासुदेवं तु विज्ञेयं सर्वकामफलप्रदम्
दाराच्या ठिकाणी दोन चाकांचे, शोभिवंत आणि स्पष्ट असे रूप असते, ते वासुदेव समजावे, जो सर्व इच्छित फळे देणारा आहे.
प्रद्युम्नं सूक्ष्मचक्रं च नवीननीरदप्रभम् । सुषिरच्छिद्रबहुलं गृहिणा च सुखप्रदम्
प्रद्युम्न हे सूक्ष्म चक्र आहे, ते नव्या पावसाच्या ढगासारखे चमकते, त्यात अनेक छिद्रे असतात आणि ते गृहस्थांना सुख देणारे आहे.
द्वे चक्रे चैकलग्ने च पृष्ठं यत्र तु पुष्कलम् । सङ्कर्षणं सुविज्ञेयं सुखदं गृहिणां सदा
जिथे दोन चाकं एकत्र जुळलेली असतात आणि मागील बाजू भरपूर असते, ते संकर्षण समजावे, जे नेहमी गृहस्थांना सुख देणारे आहे.
अनिरुद्धं तु पीताभं वर्तुलं चातिशोभनम् । सुखप्रदं गृहस्थानां प्रवदन्ति मनीषिणः
अनिरुद्ध हे पिवळ्या रंगाचे, गोल आणि अतिशय सुंदर आहे; ज्ञानी लोक म्हणतात की ते गृहस्थांना सुख देणारे आहे.
शालग्रामशिला यत्र तत्र सन्निहितो हरिः । तत्रैव लक्ष्मीर्वसति सर्वतीर्थसमन्विता
जिथे शाळग्रामाची शिळा असते, तिथेच हरि असतो; तिथे लक्ष्मीही सर्व तीर्थांसह वास करते.
यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च । तानि सर्वाणि नश्यन्ति शालग्रामशिलार्चनात्
जितकीही पापे असोत, अगदी ब्राह्मणहत्येसारखी देखील, ती सर्व शाळग्राम शिळेची पूजा केल्याने नष्ट होतात.
छत्राकारे भवेद्राज्यं वर्तुले च महाश्रियः । दुःखञ्च शकटाकारे शूलाग्रे मरणं ध्रुवम्
छत्रासारख्या आकारात राज्य मिळते; गोलाकारात मोठे ऐश्वर्य मिळते; पण गाड्याच्या आकारात दुःख येते आणि टोकदार शिळेत मृत्यू निश्चित असतो.
विकृतास्ये च दारिद्र्यं पिङ्गले हानिरेव च । भग्नचक्रे भवेद्व्याधिर्विदीर्णे मरणं ध्रुवम्
विकृत तोंड असलेली शिळा दारिद्र्य आणते, पिंगट रंग असला तर हानी होते; तुटलेल्या चक्रात रोग येतो आणि फाटलेल्या शिळेत मृत्यू निश्चित असतो.
व्रतं दानं प्रतिष्ठा च श्राद्धं च देवपूजनम् । शालग्रामस्य सान्निध्यात्प्रशस्तं तद्भवेदिति
व्रत, दान, प्रतिष्ठा, श्राद्ध आणि देवपूजा — हे सर्व शाळग्राम शिळेच्या सान्निध्यात केले तर उत्तम मानले जाते.
स स्नातः सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु दीक्षितः । सर्वयज्ञेषु तीर्थेषु व्रतेषु च तपःसु च
जो सर्व तीर्थांमध्ये स्नान करतो, सर्व यज्ञांत दीक्षित होतो, सर्व व्रते, तीर्थयात्रा आणि तप करतो —