नवीननीरदश्यामं शरत्पङ्कजलोचनम् । कोटिकन्दर्पलीलाभं रत्नभूषणभूषितम्
तो नव्या काळ्या मेघासारखा काळा, शरद ऋतूतील कमळासारखी डोळे, कोटी मदनांपेक्षा अधिक सुंदर, रत्नांनी सजलेला होता.
ईषद्धास्यं प्रसन्नास्यं शोभितं पीतवाससम् । तं दृष्ट्वा कामिनी कामं मूर्च्छां सम्प्राप लीलया
त्याच्या चेहऱ्यावर हलकी स्मितरेषा, प्रसन्नता आणि पिवळ्या वस्त्रांनी शोभलेला असा तो दिसला; त्याला पाहून ती कामिनी इच्छेने खेळातच बेशुद्ध पडली.
पुनश्च चेतनां प्राप्य पुनः सा तमुवाच ह । तुलस्युवाच हे नाथ ते दया नास्ति पाषाणसदृशस्य च
पुन्हा शुद्धीवर येऊन तिने त्याला पुन्हा विचारले. तुळशी म्हणाली, 'हे नाथ, तुझ्या हृदयात दया नाही; ते अगदी दगडासारखे कठोर आहे.'
छलेन धर्मभङ्गेन मम स्वामी त्वया हतः । पाषाणहृदयस्त्वं हि दयाहीनो यतः प्रभो
'फसवणूक आणि धर्मभंग करून तू माझ्या पतीचा वध केलास. खरोखर, तुझे हृदय दगडासारखे आहे, कारण तू दयाशून्य आहेस, प्रभो.'
तस्मात्पाषाणरूपस्त्वं भवे देव भवाधुना । ये वदन्ति च साधुं त्वां ते भ्रान्ता हि न संशयः
'म्हणून, आता पासून, देवा, तू दगडाचे रूप धारण कर. जे तुला साधू म्हणतात, ते नक्कीच भ्रमित आहेत, यात शंका नाही.'
भक्तो विनापराधेन परार्थे च कथं हतः । भृशं रुरोद शोकार्ता विललाप मुहुर्मुहुः
'कोणत्याही अपराधाशिवाय भक्ताचा दुसऱ्यासाठी वध कसा झाला?' ती दुःखाने फार रडली आणि पुन्हा पुन्हा आक्रोश करू लागली.
ततश्च करुणां दृष्ट्वा करुणारससागरः । नयेन तां बोधयितुमुवाच कमलापतिः
मग तिची करुणा पाहून, करुणेचा सागर असलेल्या कमलापतीने तिला सौम्य शब्दांनी समजावण्याचा प्रयत्न केला.
श्रीभगवानुवाच तपस्त्वया कृतं भद्रे मदर्थे भारते चिरम् । त्वदर्थे शङ्खचूडश्च चकार सुचिरं तपः
श्रीभगवान म्हणाले: 'भाग्यवती, तू भारतात माझ्यासाठी फार काळ तपस्या केलीस. तुझ्यासाठी शंखचूडानेही दीर्घकाळ तप केला.'
कृत्वा त्वां कामिनीं सोऽपि विजहार च तत्क्षणात् । अधुना दातुमुचितं तवैव तपसः फलम्
'त्याने तुला आपली प्रियतमा करून लगेचच तुझ्यासोबत रमण केले. आता तुझ्या तपाचा फल देणे योग्य आहे.'
इदं शरीरं त्यक्त्वा च दिव्यदेहं विधाय च । रामे रम मया सार्धं त्वं रमासदृशी भव
'हे शरीर सोडून, दिव्य देह धारण करून, तू माझ्यासोबत, रामेसोबत रमण कर आणि लक्ष्मीप्रमाणे हो.'
इयं तनुर्नदीरूपा गण्डकीति च विश्रुता । पूता सुपुण्यदा नॄणां पुण्ये भवतु भारते
'हे तुझे शरीर नदीरूप घेईल, गंडकी म्हणून प्रसिद्ध होईल, पवित्र आणि पुण्य देणारी अशी भारतातील लोकांसाठी होईल.'
तव केशसमूहश्च पुण्यवृक्षो भविष्यति । तुलसीकेशसम्भूता तुलसीति च विश्रुता
'आणि तुझे केस पुण्यवृक्ष होतील, तुळशी म्हणून ओळखले जातील.'
त्रिषु लोकेषु पुष्पाणां पत्राणां देवपूजने । प्रधानरूपा तुलसी भविष्यति वरानने
'तीनही लोकांत, देवपूजेसाठी वापरल्या जाणाऱ्या फुलांमध्ये आणि पानांमध्ये, तुळशी सर्वात श्रेष्ठ होईल, हे सुंदरमुखी.'
स्वर्गे मर्त्ये च पाताले गोलोके मम सन्निधौ । भव त्वं तुलसी वृक्षवरा पुष्पेषु सुन्दरी
'स्वर्गात, पृथ्वीवर, पाताळात आणि गोलोकात माझ्या सान्निध्यात, तुळशी, तू वृक्षांमध्ये श्रेष्ठ आणि फुलांमध्ये सुंदर हो.'
गोलोके विरजातीरे रासे वृन्दावने वने । भाण्डीरे चम्पकवने रम्ये चन्दनकानने
गोलोकात विरजा नदीच्या काठी, रासमंडळात, वृंदावनाच्या वनात, भांडीर या वटवृक्षाच्या छायेत, रम्य चंपकवनात आणि चंदनाच्या घनदाट वनात—
माधवीकेतकीकुन्दमालिकामालतीवने । वासस्तेऽत्रैव भवतु पुण्यस्थानेषु पुण्यदः
माधवी, केतकी, कुंद, माळिका आणि मालती यांच्या सुंदर बागेत—हे पुण्यदायक स्थळे, इथेच तुझं वास नेहमी असो.
तुलसीतरुमूलेषु पुण्यदेशेषु पुण्यदम् । अधिष्ठानं च तीर्थानां सर्वेषां च भविष्यति
तुळशीच्या झाडांच्या मुळाशी, पुण्य देणाऱ्या पवित्र स्थळी आणि सर्व तीर्थक्षेत्रांमध्ये तुझं वास असो.
तत्रैव सर्वदेवानां ममाधिष्ठानमेव च । तुलसीपत्रपतनप्राप्तये च वरानने
त्या सर्व स्थळी माझं आणि सर्व देवतांचंही वास असेल, हे सुंदरमुखी, तुळशीच्या पानांच्या अर्पणासाठी.
स स्नातः सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु दीक्षितः । तुलसीपत्रतोयेन योऽभिषेकं समाचरेत्
जो कोणी सर्व तीर्थांमध्ये स्नान करून, सर्व यज्ञांत दीक्षित होऊन, तुळशीच्या पानांनी युक्त पाण्याने अभिषेक करतो—
सुधाघटसहस्राणां या तुष्टिस्तु भवेद्धरेः । सा च तुष्टिर्भवेन्नूनं तुलसीपत्रदानतः
हरिला हजार अमृतकलशांनी जेवढं समाधान मिळतं, तेवढंच समाधान तुळशीच्या पानांच्या अर्पणाने नक्की मिळतं.
गवामयुतदानेन यत्फलं तत्फलं भवेत् । तुलसीपत्रदानेन तत्फलं कार्तिके सति
दहा हजार गायींचं दान केल्याने जे फळ मिळतं, तेच फळ तुळशीच्या पानांच्या अर्पणाने, विशेषतः कार्तिक महिन्यात मिळतं.
तुलसीपत्रतोयं च मृत्युकाले च यो लभेत्। मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोके महीयते
मृत्यूसमयी जो तुळशीच्या पानांनी युक्त पाणी मिळवतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होतो आणि विष्णुलोकात सन्मानित होतो.
नित्यं यस्तुलसीतोयं भुंक्ते भक्त्या च मानवः । लक्षाश्वमेधजं पुण्यं सम्प्राप्नोति स मानवः
जो मनुष्य दररोज भक्तीने तुळशीचं पाणी पितो, तो लक्ष अश्वमेध यज्ञाचं पुण्य मिळवतो.
तुलसीं स्वकरे कृत्वा धृत्वा देहे च मानवः । प्राणांस्त्यजति तीर्थेषु विष्णुलोकं स गच्छति
जो मनुष्य तुळशी हातात किंवा अंगावर ठेवून, पवित्र स्थळी प्राण सोडतो, तो विष्णुलोकात जातो.
तुलसीकाष्ठनिर्माणमालां गृह्णाति यो नरः । पदे पदेऽश्वमेधस्य लभते निश्चितं फलम्
जो मनुष्य तुळशीच्या काष्ठाची माळ धारण करतो, त्याला प्रत्येक पावलावर अश्वमेध यज्ञाचं निश्चित फळ मिळतं.
तुलसीं स्वकरे कृत्वा स्वीकारं यो न रक्षति । स याति कालसूत्रं च यावच्चन्द्रदिवाकरौ
जो मनुष्य तुळशी हातात घेऊनही आपली प्रतिज्ञा पाळत नाही, तो चंद्रसूर्य असेपर्यंत काळसूत्र यातना भोगतो.
करोति मिथ्याशपथं तुलस्या योऽत्र मानवः । स याति कुम्भीपाकं च यावदिन्द्राश्चतुर्दश
जो मनुष्य तुळशीवर खोटी शपथ घेतो, तो चौदा इंद्रांच्या काळापर्यंत कुंभिपाक नरकात जातो.
तुलसीतोयकणिकां मृत्युकाले च यो लभेत् । रत्नयानं समारुह्य वैकुण्ठे प्राप्यते ध्रुवम्
मृत्यूसमयी ज्याला तुळशीच्या पाण्याचा एक थेंबही मिळतो, तो रत्नांच्या रथात बसून नक्की वैकुंठात पोहोचतो.
पूर्णिमायाममायां च द्वादश्यां रविसंक्रमे । तैलाभ्यङ्गं च कृत्वा च मध्याह्ने निशि सन्ध्ययोः
पूर्णिमा, अमावस्या, द्वादशी आणि सूर्यसंक्रांतीच्या दिवशी, दुपारी, रात्री किंवा संध्याकाळी तेलाने अभ्यंगन करून—
अशौचेऽशुचिकाले ये रात्रिवासोऽन्विता नराः । तुलसीं ये विचिन्वन्ति ते छिन्दन्ति हरेः शिरः
जे लोक अपवित्र अवस्थेत किंवा अपवित्र काळात, रात्री तुळशी शोधतात, ते हरिचं शिरच छाटल्यासारखे पाप करतात.