शङ्खचूडवधवर्णनम् शिवस्तत्त्वं समाकर्ण्य तत्त्वज्ञानविशारदः । ययौ स्वयं च समरे स्वगणैः सह नारद
शंखचूडाच्या वधाचे वर्णन ऐकून, खऱ्या ज्ञानात पारंगत असलेला शंकर आपल्या गणांसह स्वतः रणभूमीत गेला, हे नारद.
शङ्खचूडः शिवं दृष्ट्वा विमानादवरुह्य च । ननाम परया भक्त्या शिरसा दण्डवद्भुवि
शंखचूडाने शंकराला पाहून विमानातून खाली उतरले आणि अत्यंत भक्तीने जमिनीवर लोटांगण घालून वंदन केले.
तं प्रणम्य च वेगेन विमानमारुरोह सः । तूर्णं चकार सन्नाहं धनुर्जग्राह दुर्वहम्
त्याला वंदन करून तो पटकन विमानात चढला, लगेचच कवच घातले आणि आपले भले मोठे धनुष्य उचलले.
शिवदानवयोर्युद्धं पूर्णमब्दशतं पुरा । न बभूवतुरन्योन्यं ब्रह्मञ्जयपराजयौ
पूर्वी शंकर आणि दानव यांचे युद्ध पूर्ण शंभर वर्षे चालले, पण ब्रह्मन्, कुणालाही विजय किंवा पराभव मिळाला नाही.
न्यस्तशस्त्रश्च भगवान् न्यस्तशस्त्रश्च दानवः । रथस्थः शङ्खचूडश्च वृषस्थो वृषभध्वजः
भगवान आणि दानव दोघांनीही आपली शस्त्रे खाली ठेवली; शंखचूड रथावर उभा राहिला आणि वृषध्वज आपल्या बैलावर उभा राहिला.
दानवानां च शतकमुद्धृतं च बभूव ह । रणे ये ये मृताः शम्भुर्जीवयामास तान्विभुः
त्या युद्धात दानवांपैकी शंभर जण पुन्हा जिवंत झाले; जे जे मरण पावले होते, त्यांना शंभूने पुन्हा जीवन दिले.
एतस्मिन्नन्तरे वृद्धब्राह्मणः परमातुरः । आगत्य च रणस्थानमुवाच दानवेश्वरम्
त्याच वेळी, एक वृद्ध ब्राह्मण खूपच व्याकुळ होऊन रणभूमीत आला आणि दानवांच्या राजाशी बोलला.
वृद्धब्राह्मण उवाच देहि भिक्षां च राजेन्द्र मह्यं विप्राय साम्प्रतम् । त्वं सर्वसम्पदां दाता यन्मे मनसि वाञ्छितम्
वृद्ध ब्राह्मण म्हणाला: 'राजेंद्र, मला आता भिक्षा दे, मी ब्राह्मण आहे; तू सर्व संपत्ती देणारा आहेस, माझ्या मनात जे आहे ते दे.'
निरीहाय च वृद्धाय तृषिताय च साम्प्रतम् । पश्चात्त्वां कथयिष्यामि पुरः सत्यं च कुर्विति
मी वृद्ध, इच्छाशून्य आणि आत्ता तहानलेला आहे; तू मला आधी दे, नंतर मी तुला सांगीन—हे माझ्यासमोर खरं कर.'
ओमित्युवाच राजेन्द्रः प्रसन्नवदनेक्षणः । कवचार्थी जनश्चाहमित्युवाचातिमायया
राजाने प्रसन्न चेहऱ्याने 'ॐ' असे म्हटले; आणि कवच हवे आहे असे मोठ्या चातुर्याने सांगितले, 'मी कवच मागणारा आहे.'
तच्छ्रुत्वा कवचं दिव्यं जग्राह हरिरेव च । शङ्खचूडस्य रूपेण जगाम तुलसीं प्रति
ते ऐकून, हरिने दिव्य कवच घेतले आणि शंखचूडाचा रूप धारण करून तो तुळशीकडे गेला.
गत्वा तस्यां मायया च वीर्याधानं चकार ह । अथ शम्भुर्हरेः शूलं जग्राह दानवं प्रति
तो तिथे जाऊन, आपल्या मायेमुळे तिने वीर्यदान केले. मग शंभूने त्या दानवावर आपले त्रिशूल उचलले.
ग्रीष्ममध्याह्नमार्तण्डप्रलयाग्निशिखोपमम् । दुर्निवार्यं च दुर्धर्षमव्यर्थं वैरिघातकम्
ते त्रिशूल उन्हाळ्याच्या मध्यान्हाच्या सूर्यासारखे किंवा प्रलयाच्या ज्वाळेसारखे प्रखर होते—त्याला कोणी थांबवू शकत नव्हते, कोणी जिंकू शकत नव्हते, ते कधीच निष्फळ जात नव्हते आणि शत्रूंचा नाश करणारे होते.
तेजसा चक्रतुल्यं च सर्वशस्त्रास्त्रसारकम् । शिवकेशवयोरन्यैर्दुर्वहं च भयङ्करम्
त्याचा तेज चक्रासारखा होता, सर्व शस्त्रांचे आणि अस्त्रांचे सार त्यात होते, ते इतके भयंकर आणि असह्य होते की शिव, केशव आणि इतरांनाही ते सहन होत नव्हते.
धनुःसहस्रं दैर्घ्येण प्रस्थेन शतहस्तकम् । सजीवं ब्रह्मरूपं च नित्यरूपमनिर्दिशम्
ते त्रिशूल हजार धनुष्याएवढ्या लांबीचे, शंभर हातांच्या पसराचे, सजीव, ब्रह्मरूप, नित्य आणि वर्णन करता न येणारे होते.
संहर्तुं सर्वब्रह्माण्डमलं यत्स्वीयलीलया । चिक्षेप तोलनं कृत्वा शङ्खचूडे च नारद
आपल्या लीलेंने संपूर्ण ब्रह्मांडाचा नाश करण्यास समर्थ असलेले ते त्रिशूल शंभूने तोलून शंखचूडावर फेकले, हे नारद.
राजा चापं परित्यज्य श्रीकृष्णचरणाम्बुजम् । ध्यानं चकार भक्त्या च कृत्वा योगासनं धिया
राजाने आपले धनुष्य बाजूला ठेवले आणि श्रीकृष्णाच्या चरणकमळांवर भक्तीने मन एकाग्र केले, योगासन धारण करून ध्यानात बसला.
शूलं च भ्रमणं कृत्वा पपात दानवोपरि । चकार भस्मसात्तं च सरथं चाथ लीलया
ते त्रिशूल फिरत फिरत त्या दानवावर पडले आणि खेळातच त्याला आणि त्याच्या रथाला राख करून टाकले.
राजा धृत्वा दिव्यरूपं किशोरं गोपवेषकम् । द्विभुजं मुरलीहस्तं रत्नभूषणभूषितम्
राजाने दिव्य रूप धारण केले—किशोर वयाचा गवळण, दोन हातांचा, हातात मुरली असलेला, रत्नांनी सजलेला.
रत्नेन्द्रसारनिर्माणं वेष्टितं गोपकोटिभिः । गोलोकादागतं यानमारुरोह पुरं ययौ
रत्नांच्या सारातून बनवलेली, असंख्य गवळ्यांनी वेढलेली, गोलोकातून आलेली अशी सुंदर गाडी त्याने चढली आणि तो नगरात गेला.
गत्वा ननाम शिरसा स राधाकृष्णयोर्मुने । भक्त्या च चरणाम्भोजं रासे वृन्दावने वने
तो तिथे जाऊन, राधा आणि कृष्ण यांना डोकं टेकवून वंदन केला आणि भक्तीने वृंदावनातील रासमंडळात त्यांच्या चरणकमळांची पूजा केली.
सुदामानं च तौ दृष्ट्वा प्रसन्नवदनेक्षणौ । क्रोडे चक्रतुरत्यन्तं प्रेम्णातिपरिसंयुतौ
सुदामाला पाहून, त्या दोघांचे चेहरे आनंदाने फुलले आणि त्यांनी त्याला अत्यंत प्रेमाने मिठी मारली.
अथ शलं च वेगेन प्रययौ तं च सादरम् । अस्थिभिः शङ्खचूडस्य शङ्खजातिर्बभूव ह
मग शंख वेगाने त्याच्याकडे गेला आणि शंखचूडाच्या हाडांपासून शंखांची जात निर्माण झाली.
नानाप्रकाररूपेण शश्वत्पूता सुरार्चने । प्रशस्तं शङ्खतोयं च देवानां प्रीतिदं परम्
विविध रूपांनी, देवांच्या पूजेमुळे नेहमीच पवित्र असलेले, शंखातील पाणी देवांना अत्यंत प्रिय मानले जाते.
तीर्थतोयस्वरूपं च पवित्रं शम्भुना विना । शङ्खशब्दो भवेद्यत्र तत्र लक्ष्मीः सुसंस्थिरा
तीर्थाच्या पाण्यासारखे पवित्र, शिव सोडून जिथे जिथे शंखाचे पाणी असते तिथे लक्ष्मी नेहमीच वास करते.
स स्नातः सर्वतीर्थेषु यः स्नातः शङ्खवारिणा । शङ्खो हरेरधिष्ठानं यत्र शङ्खस्ततो हरिः
जो शंखाच्या पाण्याने स्नान करतो, त्याने जणू सर्व तीर्थांत स्नान केले असे समजावे; शंख हे हरिचे निवासस्थान आहे—जिथे शंख असतो तिथे हरि असतो.
तत्रैव वसते लक्ष्मीर्दूरीभूतममङ्गलम् । स्त्रीणां च शङ्खध्वनिभिः शूद्राणां च विशेषतः
तिथेच लक्ष्मी वास करते आणि सर्व अमंगल दूर होते, विशेषतः स्त्रिया आणि शूद्र यांच्या शंखध्वनीने.
भीता रुष्टा याति लक्ष्मीस्तत्स्थलादन्यदेशतः । शिवोऽपि दानवं हत्वा शिवलोकं जगाम ह
लक्ष्मी घाबरली किंवा रागावली तर ती त्या ठिकाणाहून निघून जाते; आणि शिवाने दानवाचा वध करून शिवलोकात गेला.
प्रहृष्टो वृषभारूढः स्वगणैश्च समावृतः । सुराः स्वविषयं प्रापुः परमानन्दसंयुताः
शंकर आनंदाने वृषभावर बसले होते आणि त्यांच्या गणांनी त्यांना वेढले होते. देवता अत्यंत आनंदाने आपापल्या लोकांत परतले.
नेदुर्दुन्दुभयः स्वर्गे जगुर्गन्धर्वकिन्नराः । बभूव पुष्पवृष्टिश्च शिवस्योपरि सन्ततम् । प्रशशंसुः सुरास्तं च मुनीन्द्रप्रवरादयः
स्वर्गात नगारे वाजू लागले, गंधर्व आणि किन्नर गाऊ लागले. शंकरांच्या अंगावर सतत फुलांची वृष्टी होत होती आणि देवता व मोठे ऋषी त्यांची स्तुती करत होते.