पुत्रं कृत्वा तु राजेन्द्रं सर्वेषु दानवेषु च । पुत्रं समर्प्य भार्यां तां राज्यं च सर्वसम्पदम्
त्याने आपल्या मुलाला सर्व दानवांचा राजा बनवले आणि त्याच्याकडे पत्नी, राज्य आणि सर्व संपत्ती सोपवली.
प्रजानुचरसङ्घं च भाण्डारं वाहनादिकम् । स्वयं सन्नाहयुक्तश्च धनुष्पाणिर्बभूव ह
त्याने प्रजा, सेवक, कोठारे, वाहने आणि इतर सर्व काही सोपवले आणि स्वतः युद्धासाठी सज्ज होऊन धनुष्य हातात घेतले.
भृत्यद्वारा क्रमेणैव चकार सैन्यसञ्चयम् । अश्वानां च त्रिलक्षेण लक्षेण वरहस्तिनाम्
त्याने आपल्या नोकरांमार्फत हळूहळू सैन्य गोळा केले—तीन लक्ष घोडे आणि एक लक्ष उत्तम हत्ती जमवले.
रथानामयुतेनैव धानुष्काणां त्रिकोटिभिः । त्रिकोटिभिर्वर्मिणां च शूलिनां च त्रिकोटिभिः
त्याने दहा हजार रथ, तीस कोटी धनुर्धारी, तीस कोटी कवचधारी आणि तीस कोटी भालेधारी गोळा केले.
कृता सेनापरिमिता दानवेन्द्रेण नारद । तस्यां सेनापतिश्चैव युद्धशास्त्रविशारदः
नारद, त्या दानवांच्या राजाने अमाप सैन्य उभे केले आणि त्याचा सेनापती म्हणून युद्धविद्येत निपुण असलेला एक वीर नेमला.
महारथः स विज्ञेयो रथिनां प्रवरो रणे । त्रिलक्षाक्षौहिणीसेनापतिं कृत्वा नराधिपः
तो सेनापती मोठा रथी, लढवय्यांमध्ये श्रेष्ठ होता; राजाने त्याला तीन लक्ष अक्षौहिणी सैन्याचा सेनापती केले.
त्रिंशदक्षौहिणीबाधं भाण्डौघं च चकार ह । बहिर्बभूव शिविरान्मनसा श्रीहरिं स्मरन्
त्याने तीस अक्षौहिणी सैन्यासाठी भरपूर साठा केला आणि शहराबाहेर छावण्या उभारल्या; मनात श्रीहरिचे स्मरण करत राहिला.
रत्नेन्द्रसारनिर्माणविमानमारुरोह सः । गुरुवर्गान्पुरस्कृत्य प्रययौ शङ्करान्तिकम्
तो रत्नांच्या सारांशाने बनवलेल्या विमानात बसला आणि गुरुजनांना वंदन करून शंकराकडे निघाला.
पुष्पभद्रानदीतीरे यत्राक्षयवटः शुभः । सिद्धाश्रमं च सिद्धानां सिद्धिक्षेत्रं च नारद
नारद, तो पुष्पभद्रा नदीच्या काठी गेला, जिथे शुभ, अजर वटवृक्ष आणि सिद्धांची तपोभूमी, सिद्ध क्षेत्र आहे.
कपिलस्य तपःस्थानं पुण्यक्षेत्रे च भारते । पश्चिमोदधिपूर्वे च मलयस्य च पश्चिमे
तेथे कपिलाचे तपस्थान आहे, भारतातील पवित्र भूमी, पश्चिम समुद्राच्या पूर्वेला आणि मलय पर्वताच्या पश्चिमेला.
श्रीशैलोत्तरभागे च गन्धमादनदक्षिणे । पञ्चयोजनविस्तीर्णा दैर्घ्ये शतगुणा तथा
श्रीशैलाच्या उत्तरेला आणि गंधमादनाच्या दक्षिणेला, ती भूमी पाच योजन रुंद आणि शंभर पट लांब आहे.
शुद्धस्फटिकसङ्काशा भारते च सुपुण्यदा । शाश्वती जलपूर्णा च पुष्पभद्रा नदी शुभा
भारतभूमीत, शुभ पुष्पभद्रा नदी नेहमी स्वच्छ, पाण्याने भरलेली, स्फटिकासारखी चमकणारी आणि पुण्यदायिनी आहे.
लवणाब्धिप्रिया भार्या शश्वत्सौभाग्यसंयुता । शरावतीमिश्रिता च निर्गता सा हिमालयात्
ती लवणसागराची प्रिय पत्नी, नेहमी सौभाग्यवती, शरावतीशी मिसळलेली आणि हिमालयातून उगम पावणारी आहे.
गोमतीं वामतः कृत्वा प्रविष्टा पश्चिमोदधौ । तत्र गत्वा शङ्खचूडो ददर्श चन्द्रशेखरम्
ती गोमतीला डावीकडे ठेवून पश्चिम समुद्रात मिळते; तिथे शंखचूड गेला आणि चंद्रशेखराचे दर्शन घेतले.
वटमूले समासीनं सूर्यकोटिसमप्रभम् । कृत्वा योगासनं दृष्ट्वा मुद्रायुक्तं च सस्मितम्
त्याने पाहिले की तो वटवृक्षाच्या मुळाशी बसला आहे, कोटी सूर्यांसारखा तेजस्वी, योगासनात, मुद्रा धारण करून हसत आहे.
शुद्धस्फटिकसङ्काशं ज्वलन्तं ब्रह्मतेजसा । त्रिशलपट्टिशधरं व्याघ्रचर्माम्बरं वरम्
तो शुद्ध स्फटिकासारखा, ब्रह्मतेजाने प्रज्वलित, त्रिशूल आणि पट्टिश धारण केलेला, व्याघ्रचर्म परिधान केलेला दिसत होता.
भक्तमृत्युहरं शान्तं गौरीकान्तं मनोहरम् । तपसां फलदातारं दातारं सर्वसम्पदाम्
जो भक्तांचे मृत्यू दूर करतो, शांत आहे, गौरीचा प्रिय आहे, मनाला भरणारा आहे, तपस्येचे फळ देणारा आहे आणि सर्व संपत्ती देणारा आहे.
आशुतोषं प्रसन्नास्यं भक्तानुग्रहकातरम् । विश्वनाथं विश्वबीजं विश्वरूपं च विश्वजम्
जो सहज प्रसन्न होतो, ज्याच्या चेहऱ्यावर नेहमीच प्रसन्नता असते, भक्तांवर कृपा करण्यास आतुर असतो, जगाचा स्वामी आहे, जगाचा मूळ आहे, जगाचे रूप आहे आणि जगातूनच जन्मलेला आहे.
विश्वम्भरं विश्ववरं विश्वसंहारकारकम् । कारणं कारणानां च नरकार्णवतारणम्
जो जगाला आधार देतो, जगात सर्वोत्तम आहे, जगाचा संहार करणारा आहे, सर्व कारणांचा कारण आहे आणि नरकाच्या समुद्रातून पार नेणारा आहे.
ज्ञानप्रदं ज्ञानबीजं ज्ञानानन्दं सनातनम् । अवरुह्य विमानाच्च तं दृष्ट्वा दानवेश्वरः
जो ज्ञान देतो, ज्ञानाचे मूळ आहे, ज्ञानाचा शाश्वत आनंद आहे — अशा त्या परमेश्वराला, आपल्या विमानातून खाली उतरून, दानवांचा स्वामी पाहतो.
सर्वैः सार्धं भक्तियुक्तः शिरसा प्रणनाम सः । वामतो भद्रकालीं च स्कन्दं च तत्पुरः स्थितम्
तो सर्वांसह, भक्तिभावाने भरून, डोके वाकवून नमस्कार करतो; त्याच्या डाव्या बाजूला भद्रकाळी आणि समोर स्कंद उभा आहे.
आशिषं च ददौ तस्मै काली स्कन्दश्च शङ्करः । उत्तस्थुरागतं दृष्ट्वा सर्वे नन्दीश्वरादयः
काळी, स्कंद आणि शंकर यांनी त्याला आशीर्वाद दिला; तो आल्याचे पाहून सर्व नंदी व इतर गण उभे राहिले.
परस्परं च भाषन्ते चक्रुस्तत्र च साम्प्रतम् । राजा कृत्वा च सम्भाषामुवास शिवसन्निधौ
ते एकमेकांशी बोलू लागले आणि तेथे सर्व व्यवस्था केली; राजा नमस्कार करून शिवाच्या सान्निध्यात राहिला.
प्रसन्नात्मा महादेवो भगवांस्तमुवाच ह । महादेव उवाच विधाता जगतां ब्रह्मा पिता धर्मस्य धर्मवित्
महादेव आनंदी मनाने त्या राजाला म्हणाले: 'ब्रह्मा, जो जगाचा सृष्टीकर्ता आहे, तो धर्माचा पिता आणि धर्म जाणणारा आहे.'
मरीचिस्तस्य पुत्रश्च वैष्णवाश्चापि धार्मिकः । कश्यपश्चापि तत्पुत्रो धर्मिष्ठश्च प्रजापतिः
त्यांचा मुलगा मरीचि आणि पुण्यवान वैष्णव आहेत; कश्यप हा त्यांचा मुलगा असून तो अत्यंत धर्मनिष्ठ प्रजापती आहे.
दक्षः प्रीत्या ददौ तस्मै भक्त्या कन्यास्त्रयोदश । तास्वेका च दनुः साध्वी तत्सौभाग्यविवर्धिता
दक्षाने प्रेम आणि भक्तीने त्याला तेरा कन्या दिल्या; त्यात एक सती दनू होती, जिला तिच्या पतीचे भाग्य वाढवले.
चत्वारिंशद्दनोः पुत्रा दानवास्तेजसोल्बणाः । तेष्वेको विप्रचित्तिश्च महाबलपराक्रमः
दनूचे चाळीस पुत्र होते, जे तेजस्वी दानव होते; त्यात एक महाबली, पराक्रमी विप्रचित्ती होता.
तत्पुत्रो धार्मिको दम्भो विष्णुभक्तो जितेन्द्रियः । जजाप परमं मन्त्रं पुष्करे लक्षवत्सरम्
त्याचा पुत्र धर्मात्मा दंभ होता, जो विष्णूभक्त आणि इंद्रियांवर विजय मिळवणारा होता; त्याने पुष्कर क्षेत्रात लक्ष वर्षे परम मंत्र जप केला.
शुक्राचार्यं गुरुं कृत्वा कृष्णस्य परमात्मनः । तदा त्वां तनयं प्राप परं कृष्णपरायणम्
त्याने शुक्राचार्यांना गुरु मानले आणि कृष्ण परमात्म्यावर पूर्ण श्रद्धा ठेवली; त्यानंतर त्याला तू पुत्र म्हणून मिळालास, जो कृष्णभक्तीत सर्वोच्च आहे.
पुरा त्वं पार्षदो गोपो गोपेष्वपि सुधार्मिकः । अधुना राधिकाशापाद्भारते दानवेश्वरः
पूर्वी तू गोप होता, गोपांमध्येही अत्यंत धर्मनिष्ठ होता; आता राधिकेच्या शापामुळे तू पृथ्वीवर दानवांचा स्वामी झाला आहेस.