मण्डितां मण्डलाकारै रत्नदर्पणकोटिभिः । विचित्रैश्चित्ररेखाभिर्नानाचित्रविचित्रिताम्
ती सभा रत्नांच्या आरशांच्या वर्तुळांनी सजलेली होती; विविध सुंदर रेषांनी आणि अनेक रंगीबेरंगी नक्षीकामांनी अलंकृत होती.
पद्मरागेन्द्ररचितां रुचिरां मणिपङ्कजैः । सोपानशतकैर्युक्तां स्यमन्तकविनिर्मितैः
ती सभा पद्मरागांच्या राजाने बनवलेल्या मणींच्या कमळांनी सुंदर होती; स्यमंतकाने घडवलेल्या शंभरावर पायऱ्यांनी ती सजलेली होती.
पट्टसूत्रग्रन्थियुक्तैश्चारुचन्दनपल्लवैः । इन्द्रनीलस्तम्भवर्यैर्वेष्टितां सुमनोहराम्
मऊ रेशीमाच्या दोऱ्यांनी आणि गाठींनी सजलेली, सुंदर चंदनाच्या पानांनी सुशोभित, निळ्या इंद्रनीलाच्या भव्य खांबांनी वेढलेली, मनाला मोहून टाकणारी अशी ती होती.
सद्रत्नपूर्णकुम्भानां समूहैश्च समन्विताम् । पारिजातप्रसूनानां मालाजालैर्विराजिताम्
अमूल्य रत्नांनी भरलेल्या सुवर्ण कलशांच्या समूहांनी आणि पारिजाताच्या फुलांच्या माळांनी ती शोभून दिसत होती.
कस्तूरीकुङ्कुमारक्तैः सुगन्धिचन्दनद्रुमैः । सुसंस्कृतां तु सर्वत्र वासितां गन्धवायुना
मुस्क आणि कुंकवाने लालसर झालेल्या, सुगंधी चंदनाच्या झाडांनी सर्वत्र सुंदरपणे सजवलेली, मंद वाऱ्याने सुगंध दरवळणारी ती जागा होती.
विद्याधरीसमूहानां नृत्यजालैर्विराजिताम् । सहस्रयोजनायामां परिपूर्णां च किङ्करैः
विद्याधरींच्या नृत्यांनी सजलेली, हजार योजन लांब पसरलेली आणि सेवकांनी पूर्ण भरलेली ती जागा होती.
ददर्श श्रीहरिं ब्रह्मा शङ्करश्च सुरैः सह । वसन्तं तन्मध्यदेशे यथेन्दुं तारकावृतम्
त्या ठिकाणी ब्रह्मा, श्रीहरि, शंकर आणि इतर देवांनी त्याला त्या मध्यभागी, जणू चंद्राभोवती ताऱ्यांचा वेढा असावा तसे, पाहिले.
अमूल्यरत्ननिर्माणचित्रसिंहासने स्थितम् । किरीटिनं कुण्डलिनं वनमालाविभूषितम्
अमूल्य रत्नांनी बनवलेल्या सुंदर सिंहासनावर बसलेला, मुकुट, कुंडले आणि वनमाळेने सजलेला तो होता.
चन्दनोक्षितसर्वाङ्गं बिभ्रतं केलिपङ्कजम् । पुरतो नृत्यगीतं च पश्यन्तं सस्मितं मुदा
संपूर्ण अंगाला चंदनाचा लेप लावलेला, हातात क्रीडापद्म धरलेला, समोर चालणाऱ्या नृत्यगानाकडे हसत हसत आनंदाने पाहणारा तो होता.
शान्तं सरस्वतीकान्तं लक्ष्मीधृतपदाम्बुजम् । लक्ष्म्या प्रदत्तं ताम्बूलं भुक्तवन्तं सुवासितम्
शांत, सरस्वतीला प्रिय, लक्ष्मीच्या पायांजवळ विराजमान, लक्ष्मीने दिलेला सुगंधी तांबूल आस्वादलेला तो होता.
गङ्गया परया भक्त्या सेवितं श्वेतचामरैः । सर्वैश्च स्तूयमानं च भक्तिनम्रात्मकन्धरैः
गंगेने शुद्ध भक्तीने पांढऱ्या चामरांनी सेवा केलेला, सर्वांनी भक्तिभावाने मस्तक झुकवून स्तुती केलेला तो होता.
एवं विशिष्टं तं दृष्ट्वा परिपूर्णतमं प्रभुम् । ब्रह्मादयः सुराः सर्वे प्रणम्य तुष्टुवुस्तदा
असा तो सर्वगुणसंपन्न, पूर्ण प्रभू पाहून ब्रह्मा आणि सर्व देवांनी त्याला वंदन करून स्तुती केली.
पुलकाञ्चितसर्वाङ्गाः साश्रुनेत्राश्च गद्गदाः । भक्ताश्च परया भक्त्या भीता नम्रात्मकन्धराः
संपूर्ण अंग रोमांचित, डोळ्यांत अश्रू, गळा दाटलेला, भक्तिभावाने आणि भीतीने मस्तक झुकवून भक्तांनी त्याला वंदन केले.
कृताञ्जलिपुटो भूत्वा विधाता जगतामपि । वृत्तान्तं कथयामास विनयेन हरेः पुरः
हात जोडून, जगाचा सर्जक ब्रह्मा नम्रतेने श्रीहरीसमोर घडलेला सर्व वृत्तांत सांगू लागला.
हरिस्तद्वचनं श्रुत्वा सर्वज्ञः सर्वभाववित् । प्रहस्योवाच ब्रह्माणं रहस्यं च मनोहरम्
ते शब्द ऐकून, सर्वज्ञ आणि सर्वांच्या अंतःकरणाचा जाणणारा हरि हसून ब्रह्माला एक गोड रहस्य सांगू लागला.
श्रीभगवानुवाच शङ्खचूडस्य वृत्तान्तं सर्वं जानामि पद्मज । मद्भक्तस्य च गोपस्य महातेजस्विनः पुरा
श्रीभगवान म्हणाले – कमलजना, शंखचूडाचे सर्व चरित्र आणि माझ्या तेजस्वी गवळ्याभक्ताचे पूर्वीचे सर्व कृत्ये मला माहीत आहेत.
शृणु तत्सर्ववृत्तान्तमितिहासं पुरातनम् । गोलोकस्यैव चरितं पापघ्नं पुण्यकारकम्
आता तू तो प्राचीन इतिहास, पापांचा नाश करणारा आणि पुण्य देणारा गोलोकाचा चरित्र ऐक.
सुदामा नाम गोपश्च पार्षदप्रवरो मम । स प्राप दानवीं योनिं राधाशापात्सुदारुणात्
सुदामा नावाचा गवळा, माझ्या पार्षदांमध्ये श्रेष्ठ, राधेच्या कठोर शापामुळे त्याला दैत्ययोनी मिळाली.
तत्रैकदाहमगमं स्वालयाद्रासमण्डलम् । विरजामपि नीत्वा च मम प्राणाधिका परा
एकदा मी माझ्या निवासस्थानातून रासमंडळात गेलो आणि माझ्यापेक्षा प्रिय विरजेला सोबत नेले.
सा मां विरजया सार्धं विज्ञाय किङ्करीमुखात् । पश्चात्क्रुद्धा साजगाम न ददर्श च तत्र माम्
एका दासीच्या तोंडून हे कळल्यावर ती राधा विरजेसह रागाने तिथे आली, पण मला तिथे पाहू शकली नाही.
विरजां च नदीरूपां मां ज्ञात्वा च तिरोहितम् । पुनर्जगाम सा दृष्ट्वा स्वालयं सखिभिः सह
माझं विरजा नदीचं रूप ओळखून आणि मी अदृश्य झाले आहे हे पाहून, ती आपल्या मैत्रिणींना घेऊन पुन्हा आपल्या घरी परत गेली.
मां दृष्ट्वा मन्दिरे देवी सुदाम्ना सहितं पुरा । भृशं सा भर्त्सयामास मौनीभूतं च सुस्थिरम्
पूर्वी, देवीने मला मंदिरात सुदामा सोबत पाहिलं, तेव्हा तिने मला खूप रागावलं आणि मी शांतपणे तिथे उभी राहिले.
तच्छ्रुत्वासहमानश्च सुदामा तां चुकोप ह । स च तां भर्त्सयामास कोपेन मम सनिधौ
हे ऐकून, सुदामा ते सहन करू शकला नाही आणि तिला रागावला; माझ्या उपस्थितीतच त्याने तिला रागाने बोल सुनावले.
तच्छ्रुत्वा कोपयुक्ता सा रक्तपङ्कजलोचना । बहिष्कर्तुं चकाराज्ञां संत्रस्तं मम संसदि
हे ऐकून, ती खूपच संतापली आणि तिच्या डोळ्यांत कमळाच्या पाकळ्यांसारखी लालिमा आली; माझ्या सभेत घाबरलेल्या सुदामाला बाहेर काढण्याचा तिने आदेश दिला.
सखीलक्षं समुत्तस्थौ दुर्वारं तेजसोल्बणम् । बहिश्चकार तं तूर्णं जल्पन्तं च पुनः पुनः
तिच्या सर्व मैत्रिणी उठल्या, त्यांचं तेज रोखता येणं अशक्य होतं; त्यांनी पटकन त्या सुदामाला, जो वारंवार बोलत होता, बाहेर काढलं.
सा च तत्ताडनं तासां श्रुत्वा रुष्टा शशाप ह । याहि रे दानवीं योनिमित्येवं दारुणं वचः
त्यांना सुदामावर मार करताना ऐकून, ती रागावली आणि तिने कठोर शब्दांत शाप दिला, 'जा, दानविणीच्या पोटी जन्म घे.'
तं गच्छन्तं शपन्तं च रुदन्तं मां प्रणम्य च । वारयामास तुष्टा सा रुदती कृपया पुनः
तो जात असताना, शाप देत आणि रडत माझ्या पाया पडला; तेव्हा ती सुद्धा रडत आणि समाधानाने त्याला पुन्हा थांबवू लागली.
हे वत्स तिष्ठ मा गच्छ क्व यासीति पुनः पुनः । समुच्चार्य च तत्पश्चाज्जगाम सा च विक्लवम्
'बाळा, थांब, जाऊ नकोस, कुठे जाणार?' असं ती पुन्हा पुन्हा हाक मारत राहिली आणि नंतर ती खूप व्याकुळ होऊन निघून गेली.
गोप्यश्च रुरुदुः सर्वा गोपाश्चापि सुदुःखिताः । ते सर्वे राधिका चापि तत्पश्चाद् बोधिता मया
सर्व गोपिका रडू लागल्या आणि गोपही फार दुःखी झाले; मग मी सर्वांना, राधिकेसह, समजावलं.
आयास्यति क्षणार्धेन कृत्वा शापस्य पालनम् । सुदामंस्त्वमिहागच्छेत्युक्त्वा सा च निवारिता
'शाप पूर्ण करून तो अर्ध्या क्षणात परत येईल,' असं मी सांगितलं आणि त्यामुळे सुदामा थांबवला गेला.