निन्दन्ति पितरो देवा बान्धवाः स्त्रीजितं नरम् । स्त्रीजितं मनसा माता पिता भ्राता च निन्दति
पिता, देव आणि नातेवाईक सर्वजण स्त्रीकडून जिंकलेल्या पुरुषाची निंदा करतात. त्याची आई, वडील आणि भाऊही मनात त्याची निंदा करतात.
शुद्धो विप्रो दशाहेन जातके मृतके यथा । भूमिपो द्वादशाहेन वैश्यः पञ्चदशाहतः
जन्म किंवा मृत्यूनंतर ब्राह्मण दहा दिवसांनी शुद्ध होतो, राजा बारा दिवसांनी आणि वैश्य पंधरा दिवसांनी शुद्ध होतो.
शूद्रो मासेन वेदेषु मातृवद्धीनसङ्करः । अशुचिः स्त्रीजितः शुद्ध्येच्चितादहनकालतः
शूद्र वेदांनुसार एका महिन्याने शुद्ध होतो. पण स्त्रीने जिंकलेला पुरुष, जणू आईपासून वेगळा झालेला मूल, तो केवळ अंत्यसंस्काराच्या वेळीच शुद्ध होतो.
न गह्णन्तीच्छया तस्य पितरः पिण्डतर्पणम् । न गह्णन्त्येव देवाश्च तस्य पुष्पजलादिकम्
त्याच्या पिंड आणि तर्पणाचे अन्न पितर इच्छेने स्वीकारत नाहीत. त्याच्या फुलं, पाणी वगैरे देवताही स्वीकारत नाहीत.
किं वा ज्ञानेन तपसा जपहोमप्रपूजनैः । किं विद्यया च यशसा स्त्रीभिर्यस्य मनो हृतम्
ज्ञान, तप, जप, होम, पूजा याचा काय उपयोग? शिक्षण किंवा कीर्ती याचा काय फायदा, ज्याचे मन स्त्रियांनी घेतले आहे?
विद्याप्रभावज्ञानार्थं मया त्वं च परीक्षितः । कृत्वा परीक्षां कान्तस्य वृणोति कामिनी वरम्
ज्ञान आणि विद्या किती प्रभावी आहे हे पाहण्यासाठी मी तुझी परीक्षा घेतली. अशी परीक्षा घेऊन, प्रिय स्त्री आपल्या प्रिय व्यक्तीची निवड करते.
वराय गुणहीनाय वृद्धायाज्ञानिने तथा । दरिद्राय च मूर्खाय रोगिणे कुत्सिताय च
कधी स्त्री गुणहीन, वृद्ध, अज्ञानी, गरीब, मूर्ख, आजारी किंवा विकृत अशा पुरुषालाही वर म्हणून निवडते.
अत्यन्तकोपयुक्ताय वात्यन्तदुर्मुखाय च । पङ्गवे चाङ्गहीनाय चान्धाय बधिराय च
किंवा फारच रागीट, अत्यंत कुरूप, लंगडा, अपंग, आंधळा किंवा बहिरा अशा पुरुषालाही निवडते.
जडाय चैव मूकाय क्लीबतुल्याय पापिने । ब्रह्महत्यां लभेत्सोऽपि स्वकन्यां प्रददाति यः
किंवा जड, मुका, नपुंसक किंवा पापी अशा पुरुषालाही. पण जो स्वतःच्या मुलीला अशा पुरुषाला देतो, त्याला ब्रह्महत्येचे पाप लागते.
शान्ताय गुणिने चैव यूने च विदुषेऽपि च । साधवे च सुतां दत्त्वा दशयज्ञफलं लभेत्
पण शांत, गुणी, तरुण, विद्वान किंवा सज्जन पुरुषाला मुलगी दिल्यास, दहा यज्ञांचे फळ मिळते.
यः कन्यापालनं कृत्वा करोति यदि विक्रयम् । विक्रेता धनलोभेन कुम्भीपाकं स गच्छति
जो कुणी एखाद्या मुलीचे संरक्षण करून नंतर पैशाच्या लोभाने तिला विकतो, असा विकणारा माणूस मृत्यूनंतर कुंभीपाक नरकात जातो.
कन्यामूत्रं पुरीषं च तत्र भक्षति पातकी । कृमिभिर्दंशितः काकैर्यावदिन्द्राश्चतुर्दश
तेथे तो पापी त्या मुलीचे मूत्र व विष्ठा खातो, आणि कित्येक युगं, चौदा इंद्रांइतका काळ, किडे आणि कावळे त्याला चावत राहतात.
तदन्ते व्याधिसंयुक्तः स लभेज्जन्म निश्चितम् । विक्रीणाति मांसभारं वहत्येव दिवानिशम्
यानंतर तो माणूस आजारांनी त्रस्त होऊन पुन्हा जन्म घेतो आणि दिवसरात्र मांसाचे ओझे वाहत कष्ट करतो.
इत्येवमुक्त्वा तुलसी विरराम तपोनिधे । ब्रह्मोवाच किं करोषि शङ्खचूड संवादमनया सह
असं सांगून, तपस्विनी तुलसी गप्प बसली. ब्रह्मदेव म्हणाले, 'शंखचूड, तू तिच्याशी काय बोलतो आहेस?
गान्धर्वेण विवाहेन त्वं चास्या ग्रहणं कुरु । पुरुषेष्वसि रत्नं त्वं स्त्रीषु रत्नं त्वियं सती
तू गंधर्व विवाह पद्धतीने हिला पत्नी म्हणून स्वीकार कर. पुरुषांमध्ये तू रत्न आहेस, आणि या सती स्त्रियांमध्ये रत्न आहे.
विदग्धाया विदग्धेन सङ्गमो गुणवान्भवेत् । निर्विरोधसुखं राजन् को वा त्यजति दुर्लभम्
चतुर स्त्री आणि चतुर पुरुष यांचा संगम हा गुणीच असतो; असा दुर्मिळ, शांत आणि सुखद संसार कोण सोडेल, राजन?
योऽविरोधसुखत्यागी स पशुर्नात्र संशयः । किं परीक्षसि त्वं कान्तमीदृशं गुणिनं सति
जो माणूस शांततेचं सुख सोडतो, तो नक्कीच पशूसारखा आहे, यात शंका नाही. सती, असा गुणी प्रियकर का तपासतेस?
देवानामसुराणां च दानवानां विमर्दकम् । यथा लक्ष्मीश्च लक्ष्मीशे यथा कृष्णे च राधिका
जो देव, असुर आणि दानवांना जिंकतो, जसा लक्ष्मी श्रीच्या स्वामीला, आणि राधिकेचा श्रीकृष्णाशी संबंध आहे—
यथा मयि च सावित्री भवानी च भवे यथा । यथा धरा वराहे च दक्षिणा च यथाध्वरे
जशी सावित्री माझ्याशी, भवानी महादेवाशी, धरित्री वराहाशी, आणि दक्षिणा यज्ञात असते—
द्यथात्रेरनसूया च दमयन्ती यथा नले । रोहिणी च यथा चन्द्रे यथा कामे रतिः सती
जशी अनुसूया अत्रीला, दमयंती नलाला, रोहिणी चंद्राला, आणि सती रती कामदेवाला प्रिय आहे—
यथादितिः कश्यपे च वसिष्ठेऽरुन्धती सखी । यथाहल्या गौतमे च देवहूतिश्च कर्दमे
जशी अदिती कश्यपाला, अरुंधती वसिष्ठाला, अहल्या गौतमाला, आणि देवहूती कर्दमाला—
यथा बृहस्पतौ तारा शतरूपा मनौ यथा । यथा च दक्षिणा यज्ञे यथा स्वाहा हुताशने
जशी तारा बृहस्पतीला, शतरूपा मनूला, दक्षिणा यज्ञात, आणि स्वाहा अग्निदेवाला—
यथा शची महेन्द्रे च यथा पुष्टिर्गणेश्वरे । देवसेना यथा स्कन्दे धर्मे भूर्तिर्यथा सती
जशी शची इंद्राला, पुष्टी गणेशाला, देवसेना स्कंदाला, आणि सती भूती धर्माला प्रिय आहे—
सौभाग्या सुप्रिया त्वं च शङ्खचूडे तथा भव । अनेन सार्धं सुचिरं सुन्दरेण च सुन्दरि
तशीच तू, सुंदर स्त्री, शंखचूडाला भाग्यवती आणि प्रिय राहा. या सुंदर पुरुषासोबत दीर्घकाळ सुखाने राहा.
स्थाने स्थाने विहारं च यथेच्छं कुरु सन्ततम् । पश्चात्प्राप्यसि गोलोके श्रीकृष्णं पुनरेव च । चतुर्भुजं च वैकुण्ठे शङ्खचूडे मृते सति
प्रत्येक ठिकाणी, जशी इच्छा असेल तसा आनंद घे, आणि नंतर शंखचूडाच्या मृत्यूनंतर तुला पुन्हा गोलोकात श्रीकृष्ण आणि वैकुंठात चतुर्भुज परमेश्वर प्राप्त होतील.
शङ्खचूडेन सह तुलसीसङ्गमवर्णनम् नारद उवाच विचित्रमिदमाख्यानं भवता समुदाहृतम् । श्रुतेन येन मे तृप्तिर्न कदापि हि जायते
तुलसी आणि शंखचूड यांच्या संगमाचे वर्णन. नारद म्हणाले, 'तुम्ही सांगितलेली ही अद्भुत कथा मी कितीही वेळा ऐकली, तरी कधीच कंटाळा येत नाही.'
ततः परं तु यज्जातं तत्त्वं वद महामते । श्रीनारायण उवाच इत्येवमाशिषं दत्त्वा स्वालयं च ययौ विधिः
आता पुढे काय घडले ते खरीखुरीपणे सांग, हे महाबुद्धिमान. श्रीनारायण म्हणाले, 'अशी आशीर्वाद देऊन ब्रह्मदेव आपल्या लोकात परत गेले.'
गान्धर्वेण विवाहेन जगृहे तां च दानवः । स्वर्गे दुन्दुभिवाद्यं च पुष्पवृष्टिर्बभूव ह
दानवाने गंधर्व विवाह पद्धतीने तिला पत्नी म्हणून स्वीकारले. स्वर्गात दुंदुभी वाजल्या आणि फुलांची वर्षाव झाली.
स रेमे रामया सार्धं वासगेहे मनोरमे । मूर्च्छां सा प्राप तुलसी नवसङ्गमसङ्गता
तो रामेसोबत त्या रम्य निवासस्थानी आनंदाने राहू लागला. तुळशी नव्याने एकरूप झाल्याने तिला आनंदाने बेशुद्धी आली.
निमग्ना निर्जले साध्वी सम्भोगसुखसागरे । चतुःषष्टिकलामानं चतुःषष्टिविधं सुखम्
ती सती त्या सुखाच्या अथांग सागरात पूर्णपणे बुडाली आणि चव्वेचाळीस प्रकारच्या कलांचे, चव्वेचाळीस प्रकारच्या आनंदाचे अनुभव तिने घेतले.