कुबेरस्य च पत्नी याप्यदितिश्च दितिस्तथा । लोपामुद्रानसूया च कोटभी तुलसी तथा
कुबेराची पत्नी, अदिती, दिती, लोपा मुद्रा, अनुसूया, कोटभी आणि तुलसीही,
अहल्यारुन्धती मेना तारा मन्दोदरी तथा । दमयन्ती वेदवती गङ्गा च मनसा तथा
अहल्या, अरुंधती, मेना, तारा, मंदोदरी, दमयंती, वेदवती, गंगा आणि मनसा,
पुष्टिस्तुष्टिः स्मृतिर्मेधा कालिका च वसुन्धरा । षष्ठी मङ्गलचण्डी च मूर्तिश्च धर्मकामिनी
पुष्टी, तुष्टी, स्मृती, मेधा, काळिका, वसुंधरा, षष्ठी, मंगलचंडी, मूर्ती आणि धर्मकामिनी,
स्वस्तिः श्रद्धा च शान्तिश्च कान्तिः क्षान्तिस्तथा परा । निद्रा तन्द्रा क्षुत्पिपासा सन्ध्या रात्रिदिनानि च
स्वस्ति, श्रद्धा, शांती, कांती, क्षमा, परा, निद्रा, तंद्रा, भूक, तहान, संध्या आणि रात्र-दिवस,
सम्पत्तिर्धृतिकीर्ती च क्रिया शोभा प्रभा शिवा । यत्स्त्रीरूपं च सम्भूतमुत्तमं तु युगे युगे
समृद्धी, धैर्य, कीर्ती, कृती, शोभा, प्रभा, शिवा—प्रत्येक युगात जे उत्तम स्त्रीरूप प्रकटते,
कलाकलांशरूपं च स्वर्वेश्यादिकमेव च । तदप्रशस्यं विश्वेषु पुंश्चलीरूपमेव च
कलांचे आणि कला-अंशांचे, तसेच इंद्रियांच्या अधिपतींचे जे रूप आहे, ते अप्रशंसनीय मानले जाते आणि जगात त्यांना वेश्या म्हणून ओळखले जाते.
सत्त्वप्रधानं यद्रूपं तद्युक्तं च प्रभावतः । तदुत्तमं च विश्वेषु साध्वीरूपं प्रशंसितम्
सत्त्वगुण प्रधान आणि सामर्थ्याने युक्त असलेले रूप सर्वत्र उत्तम मानले जाते आणि सतीचे रूप म्हणून गौरवले जाते.
तद्वास्तवं च विज्ञेयं प्रवदन्ति मनीषिणः । रजोरूपं तमोरूपं कलासु विविधं स्मृतम्
हेच खरे रूप समजावे, असे ज्ञानी सांगतात; रजोगुण आणि तमोगुणाचे रूप विविध कलांमध्ये प्रकट होते.
मध्यमा रजसश्चांशास्तास्तु भोगेषु लोलुपाः । सुखसम्भोगवश्याश्च स्वकार्ये निरताः सदा
रजोगुणप्रधान स्त्रिया मध्यम स्वभावाच्या असतात, सुख आणि भोगाची त्यांना हाव असते, आणि त्या नेहमी आपल्या मनाप्रमाणे वागतात.
कपटा मोहकारिण्यो धर्मार्थविमुखाः सदा । रजोरूपस्य साध्वीत्वमतो नैवोपजायते
त्या कपटी, भ्रम निर्माण करणाऱ्या आणि नेहमी धर्म व अर्थाकडे पाठ फिरवणाऱ्या असतात; म्हणून रजोगुणी स्त्रीमध्ये सत्त्व किंवा सत्वशीलता येत नाही.
इदं मध्यमरूपं च प्रवदन्ति मनीषिणः । तमोरूपं दुर्निवार्यमधमं तद्विदुर्बुधाः
हे मध्यम स्वरूप असेच आहे, असे ज्ञानी सांगतात; तमोगुणी रूप आवरता येत नाही आणि ते अधम, असे पंडित मानतात.
न पृच्छति कुले जातः पण्डितश्च परस्त्रियम् । निर्जने निर्जले वापि रहस्यपि परस्त्रियम्
सुसंस्कारित आणि विद्वान असलेला पुरुष, एकांतात, पाण्यात किंवा गुप्त ठिकाणी असला तरी, दुसऱ्याच्या स्त्रीकडे कधीच वळत नाही.
आगच्छामि त्वत्समीपमाज्ञया ब्रह्मणोऽधुना । गान्धर्वेण विवाहेन त्वां ग्रहीष्यामि शोभने
ब्रह्मदेवांच्या आज्ञेने मी आता तुझ्या जवळ आलो आहे. सुंदर तुलसी, मी तुझ्याशी गंधर्वविवाह पद्धतीने विवाह करीन.
अहमेव शङ्खचूडो देवविद्रावकारकः । दनुवंश्यो विशेषेण सुदामाहं हरेः पुरा
मीच शंखचूड आहे, देवांना घाबरवणारा. मी विशेषतः दानू वंशातील आहे आणि पूर्वी मी हरिचा सेवक सुदामा होतो.
अहमष्टसु गोपेषु गोपोऽपि पार्षदेषु च । अधुना दानवेन्द्रोऽहं राधिकायाश्च शापतः
आठ गवळणांमध्ये मी एक गवळण होतो, आणि सेवकांमध्येही होतो. आता राधिकेच्या शापामुळे मी दैत्यांचा राजा झालो आहे.
जातिस्मरोऽहं जानामि कृष्णमन्त्रप्रभावतः । जातिस्मरा त्वं तुलसी सम्भुक्ता हरिणा पुरा
मी जन्मजन्मांतरीचे स्मरण ठेवतो, हे मला कृष्णमंत्राच्या प्रभावाने कळते. तुलसी, तूही हरिने तुला एकदा प्राप्त केल्यामुळे आपले जन्म ओळखतेस.
त्वमेव राधिकाकोपाज्जातासि भारते भुवि । त्वां सम्भोक्तुमुत्सुकोऽहं नालं राधाभयात्ततः
राधिकेच्या रागामुळे तू भारतभूमीवर जन्मलीस. मी तुझ्याशी एकरूप होण्यासाठी उत्सुक आहे, पण राधेच्या भीतीने मी तसे करू शकत नाही.
इत्येवमुक्त्वा स पुमान्विरराम महामुने । सस्मितं तुलसी तुष्टा प्रवक्तुमुपचक्रमे
असे म्हणून तो पुरुष शांत झाला, हे महर्षी. त्यानंतर स्मितहास्य करत, प्रसन्न झालेली तुलसी बोलू लागली.
तुलस्युवाच एवंविधो बुधो नित्यं विश्वेषु च प्रशंसितः । कान्तमेवंविधं कान्ता शश्वदिच्छति कामतः
तुलसी म्हणाली — असा ज्ञानी पुरुष नेहमी सर्व लोकांत गौरवला जातो. अशीच प्रिय व्यक्ती प्रत्येक स्त्रीला प्रेमाने हवी असते.
त्वयाहमधुना सत्यं विचारेण पराजिता । स निन्दितश्चाप्यशुचिर्यः पुमांश्च स्त्रिया जितः
आता तुझ्या विचाराने मी खरोखरच तुझ्याकडून पराभूत झाले आहे. आणि जो पुरुष स्त्रीकडून जिंकला जातो, त्याला लोक निंदा करतात आणि तो अशुद्ध मानला जातो.
निन्दन्ति पितरो देवा बान्धवाः स्त्रीजितं नरम् । स्त्रीजितं मनसा माता पिता भ्राता च निन्दति
पिता, देव आणि नातेवाईक सर्वजण स्त्रीकडून जिंकलेल्या पुरुषाची निंदा करतात. त्याची आई, वडील आणि भाऊही मनात त्याची निंदा करतात.
शुद्धो विप्रो दशाहेन जातके मृतके यथा । भूमिपो द्वादशाहेन वैश्यः पञ्चदशाहतः
जन्म किंवा मृत्यूनंतर ब्राह्मण दहा दिवसांनी शुद्ध होतो, राजा बारा दिवसांनी आणि वैश्य पंधरा दिवसांनी शुद्ध होतो.
शूद्रो मासेन वेदेषु मातृवद्धीनसङ्करः । अशुचिः स्त्रीजितः शुद्ध्येच्चितादहनकालतः
शूद्र वेदांनुसार एका महिन्याने शुद्ध होतो. पण स्त्रीने जिंकलेला पुरुष, जणू आईपासून वेगळा झालेला मूल, तो केवळ अंत्यसंस्काराच्या वेळीच शुद्ध होतो.
न गह्णन्तीच्छया तस्य पितरः पिण्डतर्पणम् । न गह्णन्त्येव देवाश्च तस्य पुष्पजलादिकम्
त्याच्या पिंड आणि तर्पणाचे अन्न पितर इच्छेने स्वीकारत नाहीत. त्याच्या फुलं, पाणी वगैरे देवताही स्वीकारत नाहीत.
किं वा ज्ञानेन तपसा जपहोमप्रपूजनैः । किं विद्यया च यशसा स्त्रीभिर्यस्य मनो हृतम्
ज्ञान, तप, जप, होम, पूजा याचा काय उपयोग? शिक्षण किंवा कीर्ती याचा काय फायदा, ज्याचे मन स्त्रियांनी घेतले आहे?
विद्याप्रभावज्ञानार्थं मया त्वं च परीक्षितः । कृत्वा परीक्षां कान्तस्य वृणोति कामिनी वरम्
ज्ञान आणि विद्या किती प्रभावी आहे हे पाहण्यासाठी मी तुझी परीक्षा घेतली. अशी परीक्षा घेऊन, प्रिय स्त्री आपल्या प्रिय व्यक्तीची निवड करते.
वराय गुणहीनाय वृद्धायाज्ञानिने तथा । दरिद्राय च मूर्खाय रोगिणे कुत्सिताय च
कधी स्त्री गुणहीन, वृद्ध, अज्ञानी, गरीब, मूर्ख, आजारी किंवा विकृत अशा पुरुषालाही वर म्हणून निवडते.
अत्यन्तकोपयुक्ताय वात्यन्तदुर्मुखाय च । पङ्गवे चाङ्गहीनाय चान्धाय बधिराय च
किंवा फारच रागीट, अत्यंत कुरूप, लंगडा, अपंग, आंधळा किंवा बहिरा अशा पुरुषालाही निवडते.
जडाय चैव मूकाय क्लीबतुल्याय पापिने । ब्रह्महत्यां लभेत्सोऽपि स्वकन्यां प्रददाति यः
किंवा जड, मुका, नपुंसक किंवा पापी अशा पुरुषालाही. पण जो स्वतःच्या मुलीला अशा पुरुषाला देतो, त्याला ब्रह्महत्येचे पाप लागते.
शान्ताय गुणिने चैव यूने च विदुषेऽपि च । साधवे च सुतां दत्त्वा दशयज्ञफलं लभेत्
पण शांत, गुणी, तरुण, विद्वान किंवा सज्जन पुरुषाला मुलगी दिल्यास, दहा यज्ञांचे फळ मिळते.