रत्नाङ्गुलीयकैर्दिव्यैरङ्गुल्यावलिराजिता । दृष्ट्वा तां ललितां रम्यां सुशीलां सुन्दरीं सतीम्
तिच्या बोटांमध्ये दिव्य रत्नांच्या अंगठ्या होत्या; तिला अशी सुंदर, गोड, सुस्वभावी, देखणी आणि पवित्र पाहून—
उवास तत्समीपे तु मधुरं तामुवाच सः । शङ्खचूड उवाच का त्वं कस्य च कन्या च धन्या मान्या च योषिताम्
तो तिच्या जवळ बसला आणि गोड आवाजात म्हणाला: शंखचूड म्हणाला, "तू कोण आहेस? कोणाची कन्या आहेस, हे भाग्यवान आणि मान्यतेला पात्र स्त्री?"
का त्वं मानिनि कल्याणि सर्वकल्याणदायिनि । मौनीभूते किङ्करे मां सम्भाषां कुरु सुन्दरि
"तू कोण आहेस, अभिमानी आणि कल्याणकारक, सर्वांना कल्याण देणारी? मी इथे शांत उभा आहे, सुंदरिनी, माझ्याशी बोल."
इत्येवं वचनं श्रुत्वा सकामा वामलोचना । सस्मिता नम्रवदना सकामं तमुवाच सा
त्याची ही वाक्ये ऐकून, ती सुंदर डोळ्यांची, त्याच्यावर प्रेम करणारी, हसली, चेहरा खाली केला आणि प्रेमाने त्याला उत्तर दिले.
तुलस्युवाच धर्मध्वजसुताहं च तपस्यायां तपोवने । तपस्विन्यहं तिष्ठामि कस्त्वं गच्छ यथासुखम्
तुळशी म्हणाली, "मी धर्मध्वजाची कन्या आहे, या तपोवनात तप करत आहे; मी एक तपस्विनी आहे—तू कोण आहेस? तुला हवे तसे जा."
कामिनीं कुलजातां च रहस्येकाकिनीं सतीम् । न पृच्छति कुले जात इत्येवं मे श्रुतौ श्रुतम्
"आमच्या घराण्यात असे ऐकले आहे की, कुळवंत, पवित्र, एकटी असलेल्या स्त्रीला एकांतात कोणी विचारत नाही."
लम्पटोऽसत्कुले जातो धर्मशास्त्रार्थवर्जितः । येनाश्रुतः श्रुतेरर्थः स कामीच्छति कामिनीम्
कामुक, नीच घरात जन्मलेला, धर्मशास्त्राचा अर्थ न समजणारा, स्त्रीची इच्छा करणारा, वेदाचा अर्थ ऐकलेला नसतानाही शोधतो.
आपातमधुरां मत्तामन्तकां पुरुषस्य ताम् । विषकुम्भाकाररूपाममृतास्यां च सन्ततम्
ती पहिल्या भेटीत गोड, नशेत भरलेली, पण पुरुषासाठी मृत्यू आणणारी; तिचा रूप विषाच्या घडासारखा, पण तिचे तोंड नेहमी मधुर असते.
हृदये क्षुरधाराभां शश्वन्मधुरभाषिणीम् । स्वकार्यपरिनिष्पत्त्यै तत्परा सततं च ताम्
हृदयात ती क्षुराच्या धारेसारखी, नेहमी गोड बोलणारी, स्वतःच्या कामासाठी सतत प्रयत्नशील, आणि त्या हेतूला कायम चिकटलेली.
कार्यार्थे स्वामिवशगामन्यथैवावशां सदा । स्वान्तर्मलिनरूपां च प्रसन्नवदनेक्षणाम्
कामासाठी ती मालकाच्या इच्छेप्रमाणे वागते, पण इतर वेळी नेहमी हट्टी असते; आतून मळलेली, पण चेहरा आणि नजर प्रसन्न.
श्रुतौ पुराणे यासां च चरित्रमतिदूषितम् । तासु को विश्वसेत्प्राज्ञः प्रज्ञावांश्च दुराशयः
वेद आणि पुराणात ज्यांचे वर्तन फारच दूषित असल्याचे ऐकले जाते, त्यांच्यावर कोण बुद्धिमान विश्वास ठेवेल? बुद्धिमान पण वाईट हेतू असलेलेही नाही.
तासां को वा रिपुर्मित्रं प्रार्थयन्ति नवं नवम् । दृष्ट्वा सुवेषं पुरुषमिच्छन्ति हृदये सदा
त्यांच्यात कोण शत्रू, कोण मित्र? त्या सतत नवे काहीच शोधतात; सुंदर कपडे घातलेला पुरुष पाहिला की, त्यांच्या मनात नेहमी त्याची इच्छा असते.
बाह्ये स्वार्थं सतीत्वं च ज्ञापयन्ती प्रयत्नतः । शश्वत्कामा च रामा च कामाधारा मनोहरा
बाहेरून, प्रयत्नपूर्वक, स्वतःच्या फायद्यासाठी सतीत्व दाखवतात; पण त्या कायम कामुक, आकर्षक, आणि इच्छा जागवणाऱ्या असतात.
बाह्ये छलात्खेदयन्ती स्वान्तर्मैथुनमानसा । कान्तं हसन्ती रहसि बाह्येऽतीव सुलज्जिता
बाहेरून फसवून त्रास देतात, पण मनात नेहमी मैथुनाचीच विचार असते; प्रियकरासोबत गुप्तपणे हसतात, पण बाहेरून फारच लाजाळू दिसतात.
मानिनी मैथुनाभावे कोपना कलहाङ्कुरा । सुप्रीता भूरिसम्भोगात्स्वल्पमैथुनदुःखिता
अभिमानी, मैथुन नसल्यास लगेच रागावणारी, वादाचे बी पेरणारी; वारंवार आनंद मिळाला की फार खुश, पण कमी मिळाले की दुःखी.
सुमिष्टान्नाच्छीततोयादाकाङ्क्षन्ती च मानसे । सुन्दरं रसिकं कान्तं युवानं गुणिनं सदा
मनात त्या स्वादिष्ट जेवण आणि थंड पाण्याची इच्छा करतात, आणि नेहमी सुंदर, रसिक, तरुण, गुणी प्रियकराचीच अपेक्षा ठेवतात.
सुतात्परमभिस्नेहं कुर्वती रसिकोपरि । प्राणाधिकं प्रियतमं सम्भोगकुशलं प्रियम्
पुत्रावर सर्वाधिक प्रेम दाखवते, पण रसिक प्रियकरावर ती प्राणाहून अधिक प्रेम करते, विशेषतः तो आनंद देण्यात कुशल असेल.
पश्यन्ती रिपुतुल्यं च वृद्धं वा मैथुनाक्षमम् । कलहं कुर्वती शश्वत्तेन सार्धं सुकोपना
वृद्ध किंवा मैथुनास अक्षम पुरुषाला ती शत्रू किंवा शत्रूसमान मानते, आणि त्याच्यासोबत नेहमी वाद घालते, सहज रागावते.
वाचया भक्षयन्ती तं सर्प आखुमिवोल्बणम् । दुःसाहसस्वरूपा च सर्वदोषाश्रया सदा
शब्दांनी ती त्याला सापाने उंदराला जसा गिळतो तशी गिळते; तिचा स्वभाव सहन करणे कठीण, आणि ती नेहमी सर्व दोषांची निवासस्थान असते.
ब्रह्मविष्णुशिवादीनां दुःसाध्या मोहरूपिणी । तपोमार्गार्गला शश्वन्मोक्षद्वारकपाटिका
ब्रह्मा, विष्णु, शिव यांनाही ती जिंकता येत नाही, मोहाचे रूप घेतलेली; तपाच्या मार्गावर सतत अडथळा, आणि मुक्तीच्या दारावर पहारेकरी.
हरेर्भक्तिव्यवहिता सर्वमायाकरण्डिका । संसारकारागारे च शश्वन्निगडरूपिणी
हरिभक्तीमध्ये अडथळा आणते, सर्व मायांचा आधार आहे, आणि संसाराच्या कारागृहात ती नेहमी बेड्या बनून राहते.
इन्द्रजालस्वरूपा च मिथ्या च स्वप्नरूपिणी । बिभ्रती बाह्यसौन्दर्यमधोऽङ्गमतिकुत्सितम्
तिचा स्वभाव जादूसारखा, खोटा, स्वप्नासारखा; बाहेरून सुंदर दिसते, पण तिचे अंग फारच तुच्छ आहे.
नानाविण्मूत्रपूयानामाधारं मलसंयुतम् । दुर्गन्धिदोषसंयुक्तं रक्तारक्तमसंस्कृतम्
ती विविध विष्ठा, मूत्र, पू यांचा आधार, मलाने भरलेली; दुर्गंध आणि दोषांनी युक्त, रक्ताळी आणि असंस्कृत.
मायारूपा मायिनां च विधिना निर्मिता पुरा । विषरूपा मुमुक्षूणामदृश्याप्यभिवाञ्छताम्
ती मायाचे रूप, माया असलेल्या लोकांसाठी विधिने निर्माण केलेली; मुक्तीची इच्छा असणाऱ्यांसाठी विषासारखी, पण इच्छा करणाऱ्यांना अदृश्य.
इत्युक्त्वा तुलसी तं तु विरराम च नारद । सस्मितः शङ्खचूडश्च प्रवक्तुमुपचक्रमे
तुलसीने असे सांगितल्यावर ती शांत झाली आणि नारदही थांबला. शंखचूड हसत हसत बोलायला सुरुवात करू लागला.
शङ्खचूड उवाच त्वया यत्कथितं देवि न च सर्वमलीककम् । किञ्चित्सत्यमलीकं च किञ्चिन्मत्तो निशामय
शंखचूड म्हणाला: देवी, तू जे काही सांगितलेस त्यात सगळेच खोटे नाही; काही खरे आहे, काही नाही. आता माझे ऐक.
निर्मितं द्विविधं धात्रा स्त्रीरूपं सर्वमोहनम् । कृत्वा रूपं वास्तवं च प्रशस्यं चाप्रशंसितम्
सर्वांना मोह पाडणारे दोन प्रकारचे स्त्रीरूप ब्रह्मदेवाने निर्माण केले आहेत—एक खरे आणि गौरवाचे, दुसरे अप्रशंसनीय.
लक्ष्मीः सरस्वती दुर्गा सावित्री राधिकादिका । सृष्टिसूत्रस्वरूपा च आद्या सृष्टिर्विनिर्मिता
लक्ष्मी, सरस्वती, दुर्गा, सावित्री, राधिकादि आणि सृष्टीच्या सूत्ररूपातील या सर्व, सुरुवातीला निर्माण झालेल्या आद्य रूप आहेत.
एतासामंशरूपं च स्त्रीरूपं वास्तवं स्मृतम् । तत्प्रशस्यं यशोरूपं सर्वमङ्गलकारकम्
या सर्वांच्या अंशरूपांना खरे स्त्रीरूप मानले जाते; ते यशाचे मूर्तिमंत रूप असून सर्व मंगल घडवणारे आहे.
शतरूपा देवहूती स्वधा स्वाहा च दक्षिणा । छायावती रोहिणी च वरुणानी शची तथा
शतरूपा, देवहूती, स्वधा, स्वाहा, दक्षिणा, छायावती, रोहिणी, वरुणानी आणि शचीसुद्धा,