भ्रमन्ती क्षणमुद्वेगान्निवसन्ती क्षणं पुनः । क्षणमेव समुद्वेगात्सुष्वाप पुनरेव सा
क्षणभर ती अस्वस्थ होऊन इकडे तिकडे फिरली, क्षणभर पुन्हा स्थिर बसली; आणि क्षणभर अस्वस्थतेमुळे तिने पुन्हा झोप घेतली.
पुष्पचन्दनतल्पं च तद् बभूवातिकण्टकम् । विषहारि सुखं दिव्यं सुन्दरं च फलं जलम्
फुलांनी व चंदनाने सजवलेला तो पलंग काट्यांसारखा झाला; सुंदर, दिव्य सुख, फळे व पाणी तिला सहन होईनासे झाले.
निलयं च बिलाकारं सूक्ष्मवस्त्रं हुताशनः । सिन्दूरपत्रकं चैव व्रणतुल्यं च दुःखदम्
तिचे घर गुहेसारखे वाटू लागले, नाजूक वस्त्र जणू अग्नीप्रमाणे झाले; सिंदूराची पानं जणू जखमेसारखी दुःखदायक वाटली.
क्षणं ददर्श तन्द्रायां सुवेषं पुरुषं सती । सुन्दरं च युवानं च सस्मितं रसिकेश्वरम्
झोपेत असताना क्षणभर तिने एक सुंदर, तरुण, हसरा, प्रेमाचा अधिपती असा सजलेला पुरुष पाहिला.
चन्दनोक्षितसर्वाङ्गं रत्नभूषणभूषितम् । आगच्छन्तं माल्यवन्तं पिबन्तं तन्मुखाम्बुजम्
त्याचे शरीर चंदनाने लिपलेले, रत्नांनी सजलेले होते; तो माळ घालून तिच्या कमळासारख्या मुखाकडे पाहत जवळ आला.
कथयन्तं रतिकथां ब्रुवन्तं मधुरं मुहुः । सम्भुक्तवन्तं तल्पे च समाश्लिष्यन्तमीप्सितम्
तो प्रेमाच्या गोड कथा सांगत होता, मधुर बोलत होता; तो तिच्यासोबत पलंगावर रमला, इच्छेप्रमाणे तिला मिठीत घेत होता.
पुनरेव तु गच्छन्तमागच्छन्तं च सन्निधौ । यान्तं क्व यासि प्राणेश तिष्ठत्येवमुवाच सा
पुन्हा तो जसा दूर जात होता, तसाच तिच्या जवळ येत होता; तेव्हा तिने विचारले, 'प्राणनाथा, कुठे चाललात? इथेच थांबा.'
पुनश्च चेतनां प्राप्य विललाप पुनः पुनः । एवं सा यौवनं प्राप्य तस्थौ तत्रैव नारद
पुन्हा शुद्धीवर येऊन तिने वारंवार आक्रोश केला; अशा प्रकारे, यौवन प्राप्त करून ती तिथेच राहिली, हे नारद.
शङ्खचूडो महायोगी जैगीषव्यान्मनोहरम् । कृष्णमन्त्रं च सम्प्राप्य कृत्वा सिद्धं तु पुष्करे
शंखचूड हा महान योगी, जयगीषव्याकडून मोहक कृष्णमंत्र मिळवून, पुष्करात त्या मंत्राची सिद्धी साधली.
कवचं च गले बद्ध्वा सर्वमङ्गलमङ्गलम् । ब्रह्मणश्च वरं प्राप्य यत्ते मनसि वाञ्छितम्
त्याने गळ्यात सर्व मंगलदायक कवच बांधले आणि ब्रह्मदेवाकडून आपल्या मनातील इच्छेप्रमाणे वर मिळवला.
आज्ञया ब्रह्मणः सोऽपि बदरीं च समाययौ । आगच्छन्तं शङ्खचूडं ददर्श तुलसी मुने
ब्रह्मदेवाच्या आज्ञेने तो बदरीकडे गेला; मुनिवर, तुळशीने शंखचूडाला येताना पाहिले.
नवयौवनसम्पन्नं कामदेवसमप्रभम् । श्वेतचम्पकवर्णाभं रत्नभूषणभूषितम्
तो नवयौवनाने भरलेला, कामदेवासारखा तेजस्वी, शुभ्र चंपकाच्या फुलांसारखा वर्ण असलेला, रत्नांनी सजलेला होता.
शरत्पार्वणचन्द्रास्यं शरत्पङ्कजलोचनम् । रत्नसारविनिर्माणविमानस्थं मनोहरम्
त्याचा चेहरा शरद ऋतूतील पूर्ण चंद्रासारखा तेजस्वी, डोळे शरदातील कमळासारखे, आणि तो उत्तम रत्नांनी बनवलेल्या सुंदर विमानात बसलेला होता.
रत्नकुण्डलयुग्मेन गण्डस्थलविराजितम् । पारिजातप्रसूनानां मालावन्तं च सुस्मितम्
त्याच्या गालांवर रत्नांच्या कुंडलांची जोडी शोभत होती; त्याने पारिजात फुलांच्या माळा घातल्या होत्या आणि तो गोड हसत होता.
कस्तूरीकुङ्कुमायुक्तं सुगन्धिचन्दनान्वितम् । सा दृष्ट्वा सन्निधावेनं मुखमाच्छाद्य वाससा
त्याच्या अंगावर कस्तुरी, कुंकू आणि सुगंधी चंदन लावले होते; त्याला जवळ येताना पाहून तिने लाजून पदराने आपला चेहरा झाकला.
सस्मिता तं निरीक्षन्ती सकटाक्षं पुनः पुनः । बभूवातिनम्रमुखी नवसङ्गमलज्जिता
ती हसत त्याच्याकडे पुन्हा पुन्हा कटाक्षाने पाहत होती, तिचा चेहरा लाजेने खाली झुकला होता, नव्या भेटीच्या संकोचाने ती लाजली होती.
शरदिन्दुविनिन्द्यैकस्वमुखेन्दुविराजिता । अमूल्यरत्ननिर्माणयावकावलिसंयुता
तिचा चंद्रासारखा चेहरा शरदचंद्रालाही लाजवणारा होता, आणि ती अमूल्य रत्नांच्या मण्यांच्या माळेने सजली होती.
मणीन्द्रसारनिर्माणक्वणन्मञ्जीररञ्जिता । दधती कबरीभारं मालतीमाल्यसंयुतम्
ती उत्तम रत्नांच्या मंजिरांनी सजली होती, ज्यांचा नाद गोड होता; तिच्या केसांमध्ये मोगऱ्याच्या फुलांची माळ होती.
अमूल्यरत्ननिर्माणमकराकृतिकुण्डला । चित्रकुण्डलयुग्मेन गण्डस्थलविराजिता
तिने अमूल्य रत्नांनी बनवलेली मकराच्या आकाराची कुंडले घातली होती, आणि तिच्या गालांवर सुंदर कुंडल्यांची जोडी शोभत होती.
रत्नेन्द्रसारहारेण स्तनमध्यस्थलोज्ज्वला । रत्नकङ्कणकेयूरशङ्खभूषणभूषिता
तिच्या छातीवर उत्तम रत्नांची हार उजळत होती, आणि ती रत्नांच्या कंकण, केयूर आणि शंखाच्या आकाराच्या दागिन्यांनी सजली होती.
रत्नाङ्गुलीयकैर्दिव्यैरङ्गुल्यावलिराजिता । दृष्ट्वा तां ललितां रम्यां सुशीलां सुन्दरीं सतीम्
तिच्या बोटांमध्ये दिव्य रत्नांच्या अंगठ्या होत्या; तिला अशी सुंदर, गोड, सुस्वभावी, देखणी आणि पवित्र पाहून—
उवास तत्समीपे तु मधुरं तामुवाच सः । शङ्खचूड उवाच का त्वं कस्य च कन्या च धन्या मान्या च योषिताम्
तो तिच्या जवळ बसला आणि गोड आवाजात म्हणाला: शंखचूड म्हणाला, "तू कोण आहेस? कोणाची कन्या आहेस, हे भाग्यवान आणि मान्यतेला पात्र स्त्री?"
का त्वं मानिनि कल्याणि सर्वकल्याणदायिनि । मौनीभूते किङ्करे मां सम्भाषां कुरु सुन्दरि
"तू कोण आहेस, अभिमानी आणि कल्याणकारक, सर्वांना कल्याण देणारी? मी इथे शांत उभा आहे, सुंदरिनी, माझ्याशी बोल."
इत्येवं वचनं श्रुत्वा सकामा वामलोचना । सस्मिता नम्रवदना सकामं तमुवाच सा
त्याची ही वाक्ये ऐकून, ती सुंदर डोळ्यांची, त्याच्यावर प्रेम करणारी, हसली, चेहरा खाली केला आणि प्रेमाने त्याला उत्तर दिले.
तुलस्युवाच धर्मध्वजसुताहं च तपस्यायां तपोवने । तपस्विन्यहं तिष्ठामि कस्त्वं गच्छ यथासुखम्
तुळशी म्हणाली, "मी धर्मध्वजाची कन्या आहे, या तपोवनात तप करत आहे; मी एक तपस्विनी आहे—तू कोण आहेस? तुला हवे तसे जा."
कामिनीं कुलजातां च रहस्येकाकिनीं सतीम् । न पृच्छति कुले जात इत्येवं मे श्रुतौ श्रुतम्
"आमच्या घराण्यात असे ऐकले आहे की, कुळवंत, पवित्र, एकटी असलेल्या स्त्रीला एकांतात कोणी विचारत नाही."
लम्पटोऽसत्कुले जातो धर्मशास्त्रार्थवर्जितः । येनाश्रुतः श्रुतेरर्थः स कामीच्छति कामिनीम्
कामुक, नीच घरात जन्मलेला, धर्मशास्त्राचा अर्थ न समजणारा, स्त्रीची इच्छा करणारा, वेदाचा अर्थ ऐकलेला नसतानाही शोधतो.
आपातमधुरां मत्तामन्तकां पुरुषस्य ताम् । विषकुम्भाकाररूपाममृतास्यां च सन्ततम्
ती पहिल्या भेटीत गोड, नशेत भरलेली, पण पुरुषासाठी मृत्यू आणणारी; तिचा रूप विषाच्या घडासारखा, पण तिचे तोंड नेहमी मधुर असते.
हृदये क्षुरधाराभां शश्वन्मधुरभाषिणीम् । स्वकार्यपरिनिष्पत्त्यै तत्परा सततं च ताम्
हृदयात ती क्षुराच्या धारेसारखी, नेहमी गोड बोलणारी, स्वतःच्या कामासाठी सतत प्रयत्नशील, आणि त्या हेतूला कायम चिकटलेली.
कार्यार्थे स्वामिवशगामन्यथैवावशां सदा । स्वान्तर्मलिनरूपां च प्रसन्नवदनेक्षणाम्
कामासाठी ती मालकाच्या इच्छेप्रमाणे वागते, पण इतर वेळी नेहमी हट्टी असते; आतून मळलेली, पण चेहरा आणि नजर प्रसन्न.