सर्वैर्निषिद्धा तपसे जगाम बदरीवनम् । तत्र देवाब्दलक्षं च चकार परमं तपः
सर्वांनी तप करण्यास मनाई केली तरीही, ती बदरीवनात गेली आणि तिथे लाखो वर्षे कठोर तपस्या केली.
मनसा नारायणः स्वामी भवितेति च निश्चिता । ग्रीष्मे पञ्चतपाः शीते तोयवस्त्रा च प्रावृषि
मनात नारायणच आपला स्वामी व्हावा असे ठरवून, तिने उन्हाळ्यात पंचतप केला, पावसाळ्यात ओले वस्त्र परिधान केले, आणि इतर ऋतूंमध्येही तशीच तपस्या केली.
आसनस्था वृष्टिधाराः सहन्तीति दिवानिशम् । विंशत्सहस्रवर्षं च फलतोयाशना च सा
ती ध्यानस्थ बसून दिवस-रात्र पावसाच्या धारांना सहन करीत राहिली; वीस हजार वर्षे फक्त फळे आणि पाणी यावर तिचा निर्वाह झाला.
त्रिंशत्सहस्रवर्षं च पत्राहारा तपस्विनी । चत्वारिंशत्सहस्राब्दं वाय्वाहारा कृशोदरी
तीस हजार वर्षे तिने फक्त पानांवर जगली; चाळीस हजार वर्षे फक्त वाऱ्यावर जगली, त्यामुळे तिचे पोट अगदी सुकले.
ततो दशसहस्राब्दं निराहारा बभूव सा । निर्लक्ष्यां चैकपादस्थां दृष्ट्वा तां कमलोद्भवः
त्यावर, दहा हजार वर्षे तिने काहीही न खाता उपवास केला; एक पायावर उभी राहून, दिसेनाशी झालेली तिला पाहून कमलातून जन्मलेला आश्चर्यचकित झाला.
समाययौ वरं दातुं परं बदरिकाश्रमम् । चतुर्मुखं च सा दृष्ट्वा ननाम हंसवाहनम्
मग तो तिला वर देण्यासाठी श्रेष्ठ बदरिकाश्रमात आला; चौमुखा हंसावर बसलेला ब्रह्मा तिला दिसला, तेव्हा तिने वंदन केले.
तामुवाच जगत्कर्ता विधाता जगतामपि । ब्रह्मोवाच वरं वृणीष्व तुलसि यत्ते मनसि वाच्छितम्
संपूर्ण जगाचा सृष्टीकर्ता आणि नियंता तिला म्हणाला: 'तुलसी, तुझ्या मनात जे हवे आहे ते वर माग.'
हरिभक्तिं हरेर्दास्यमजरामरतामपि । तुलस्युवाच शृणु तात प्रवक्ष्यामि यन्मे मनसि वाञ्छितम्
'हरिभक्ती, हरिची सेवा, आणि वृद्धापकाळ व मृत्यूपासून मुक्ती'— तुलसी म्हणाली: 'ऐका बाबा, मी मनात जे इच्छिते ते सांगते.'
सर्वज्ञस्यापि पुरतः का लज्जा मम साम्प्रतम् । अहं तु तुलसी गोपी गोलोकेऽहं स्थिता पुरा
'सर्वज्ञाच्या समोरही मला आता कसली लाज उरली आहे? मी तुलसी, पूर्वी गोळोकात राहणारी एक गोपी आहे.'
कृष्णप्रिया किंकरी च तदंशा तत्सखी प्रिया । गोविन्दरतिसम्भुक्तामतृप्तां मां च मूर्च्छिताम्
'मी कृष्णाची प्रिय, त्याची दासी, त्याचा अंश, त्याची सखी आहे; गोविंदाच्या प्रेमाचा अनुभव घेऊनही मी तृप्त झाले नाही आणि बेशुद्ध पडले.'
रासेश्वरी समागत्य ददर्श रासमण्डले । गोविन्दं भर्त्सयामास मां शशाप रुषान्विता
'रासेश्वरी आली आणि रासमंडळात मला पाहिले; तिने गोविंदाला तंबी दिली आणि रागाने मला शाप दिला.'
याहि त्वं मानवीं योनिमित्येवं च शशाप ह । मामुवाच स गोविन्दो मदंशं च चतुर्भुजम्
'जा, तुला मानवी योनी मिळो,' असे तिने मला शाप दिले; गोविंदाने मला सांगितले की, त्याचा एक अंश, चतुर्भुज स्वरूपात, माझ्यासाठी येईल.'
लभिष्यसि तपस्तप्त्वा भारते ब्रह्मणो वरात् । इत्येवमुक्त्वा देवेशोऽप्यन्तर्धानं चकार सः
भारतात तपश्चर्या करून, ब्रह्मदेवाच्या वरामुळे तुला तुझी इच्छा पूर्ण होईल. असं सांगून, देवांचा स्वामी तिथून अदृश्य झाला.
देव्या भिया तनुं त्यक्त्वा प्राप्तं जन्म गुरो भुवि । अहं नारायणं कान्तं शान्तं सुन्दरविग्रहम्
देवीच्या भीतीने मी आपलं शरीर सोडलं आणि गुरू म्हणून पृथ्वीवर जन्म घेतला. मी नारायण आहे, शांत, सुंदर रूपाचा आणि प्रिय.
साम्प्रतं तं पतिं लब्धुं वरये त्वं च देहि मे । ब्रह्मदेव उवाच सुदामा नाम गोपश्च श्रीकृष्णाङ्गसमुद्भवः
आता तो पती मिळवण्यासाठी तू त्यालाच निवड आणि मला हे वर दे. ब्रह्मदेव म्हणाले: सुदामा नावाचा एक गवळा आहे, तो श्रीकृष्णाच्या अंगातून जन्मलेला आहे.
तदंशश्चातितेजस्वी लेभे जन्म च भारते । साम्प्रतं राधिकाशापाद्दनुवंशसमुद्भवः
तो तेजस्वी अंश भारतात जन्माला आला. आता, राधिकेच्या शापामुळे, तो दैत्यवंशात जन्मला आहे.
शङ्खचूडेति विख्यातस्त्रैलोक्ये न च तत्समः । गोलोके त्वां पुरा दृष्ट्वा कामोन्मथितमानसः
शंखचूड म्हणून तो तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे, आणि त्याच्यासारखा कोणीच नाही. गोळोकात तुला पाहून, त्याचं मन कामाने अस्वस्थ झालं.
विलम्भितुं न शशाक राधिकायाः प्रभावतः । स च जातिस्मरस्तस्मात्सदामाभूच्च सागरे
राधिकेच्या प्रभावामुळे त्याला थांबता आलं नाही. म्हणून तो जातिस्मर झाला आणि सागरात सुदामा म्हणून जन्मला.
जातिस्मरा त्वमपि सा सर्वं जानासि सुन्दरि । अधुना तस्य पत्नी त्वं सम्भविष्यसि शोभने
तूही जातिस्मर आहेस, सुंदरि, आणि सगळं तुला माहीत आहे. आता, तू त्याची पत्नी होशील, शोभे.
पश्चान्नारायणं शान्तं कान्तमेव वरिष्यसि । शापान्नारायणस्यैव कलया दैवयोगतः
नंतर तू शांत, प्रिय नारायणालाच निवडशील. नारायणाच्या शापामुळे, दैवी योगाने, तू त्याचा अंश होशील.
भविष्यसि वृक्षरूपा त्वं पूता विश्वपावनी । प्रधाना सर्वपुष्पेषु विष्णुप्राणाधिका भवेः
तू वृक्षरूप धारण करशील, शुद्ध आणि जगाला पावन करणारी होशील. सर्व फुलांमध्ये तू प्रमुख राहशील आणि विष्णूसाठी प्राणाहूनही प्रिय होशील.
त्वया विना च सर्वेषां पूजा च विफला भवेत् । वृन्दावने वृक्षरूपा नाम्ना वृन्दावनीति च
तुझ्याशिवाय सर्वांची पूजा निष्फळ ठरेल. वृंदावनात तू वृक्षरूपात राहशील आणि तुझे नाव वृंदावती असेल.
त्वत्पत्रैर्गोपिगोपाश्च पूजयिष्यन्ति माधवम् । वृक्षाधिदेवीरूपेण सार्धं कृष्णेन सन्ततम्
तुझ्या पानांनी गोपी आणि गवळे माधवाची पूजा करतील. वृक्षांची अधिष्ठात्री देवी म्हणून, तू नेहमी कृष्णासोबत रमशील.
विहरिष्यसि गोपेन स्वच्छन्दं मद्वरेण च । इत्येवं वचनं श्रुत्वा सस्मिता हृष्टमानसा
माझ्या वरामुळे, तू गवळ्यासोबत मनमुराद विहार करशील. ही वचने ऐकून, ती हसली आणि तिचं मन आनंदित झालं.
प्रणनाम च ब्रह्माणं तं च किञ्चिदुवाच सा । तुलस्युवाच यथा मे द्विभुजे कृष्णे वाञ्छा च श्यामसुन्दरे
ती ब्रह्माला वंदन करून थोडंसं बोलली. तुळस म्हणाली: माझी इच्छा द्विभुज कृष्णासाठी, त्या श्यामसुंदरासाठी आहे.
सत्यं ब्रवीमि हे तात न तथा च चतुर्भुजे । अतृप्ताहं च गोविन्दे दैवाच्छृङ्गारभङ्गतः
हे वडील, मी खरं सांगते, चार हात असलेल्या त्या रूपासाठी तशी इच्छा नाही. गोविंदाबद्दल मी अजूनही अपूर्ण आहे, कारण दैवाने प्रेमात व्यत्यय आला.
गोविन्दस्यैव वचनात्प्रार्थयामि चतुर्भुजम् । त्वत्प्रसादेन गोविन्दं पुनरेव सुदुर्लभम्
गोविंदाच्या सांगण्यावरून मी चार हात असलेल्याची प्रार्थना करते. तुझ्या कृपेने, मला पुन्हा तो दुर्मिळ गोविंद मिळो.
ध्रुवमेव लभिष्यामि राधाभीतिं प्रमोचय । ब्रह्यदेव उवाच गृहाण राधिकामन्त्रं ददामि षोडशाक्षरम्
मला तो नक्कीच मिळेल; राधेची भीती दूर कर. ब्रह्मदेव म्हणाले: राधिकेचा मंत्र घे, मी तुला सोळा अक्षरी मंत्र देतो.
तस्याश्च प्राणतुल्या त्वं मद्वरेण भविष्यसि । शृङ्गारं युवयोर्गोप्यं न ज्ञास्यति च राधिका
माझ्या वरामुळे, तू तिच्यासाठी प्राणासारखी प्रिय होशील. तुझं आणि त्याचं प्रेम गुप्त राहील, राधेला ते कळणार नाही.
राधासमा त्वं सुभगे गोविन्दस्य भविष्यसि । इत्येवमुक्त्वा दत्त्वा च देव्या वै षोडशाक्षरम्
तू गोविंदासाठी राधेसारखीच होशील, भाग्यवती. असं सांगून, ब्रह्मदेवाने देवीला सोळा अक्षरी मंत्र दिला.