सुरते विरतिर्नास्ति तयोः सुरतिविज्ञयोः । गतं देववर्षशतं न ज्ञातं च दिवानिशम्
त्या दोघांना प्रेमसुखात कधीही विराम नव्हता; प्रेमकलेत निपुण असलेल्या त्या दोघांनी, दिवस-रात्र कधी गेले, शंभर देववर्षे कशी गेली, हे कळलेच नाही.
ततो राजा मतिं प्राप्य सुरताद्विरराम च । कामुकी सुन्दरी किञ्चिन्न च तृप्तिं जगाम सा
नंतर राजा शुद्धीवर आला आणि त्याने रमणूक थांबवली; पण सुंदर आणि कामुक राणीला समाधान मिळाले नाही.
दधार गर्भं सा सद्यो दैवादब्दशतं सती । श्रीगर्भा श्रीयुता सा च सम्बभूव दिने दिने
ती त्वरित गरोदर राहिली, आणि दैवाने शंभर वर्षे गर्भ धारण केला; श्रीमंतीने युक्त ती स्त्री दिवसेंदिवस अधिक तेजस्वी होत गेली.
शुभे क्षणे शुभदिने शुभयोगे च संयुते । शुभलग्ने शुभांशे च शुभस्वामिग्रहान्विते
शुभ क्षणी, शुभ दिवशी, शुभ योग आणि शुभ लग्नात, शुभ ग्रहांच्या सान्निध्यात—
कार्तिकीपूर्णिमायां तु सितवारे च पाद्मज । सुषाव सा च पद्मांशां पद्मिनीं तां मनोहराम्
कार्तिक महिन्यातील पौर्णिमेच्या शुभ दिवशी, हे कमलातून जन्मलेल्यांनो, तिने पद्मेचा अंश असलेल्या, मन मोहवणाऱ्या पद्मिनीला जन्म दिला.
शरत्पार्वणचन्द्रास्यां शरत्पङ्कजलोचनाम् । पक्वबिम्बाधरोष्ठीं च पश्यन्तीं सस्मितां गृहम्
तिचा चेहरा शरद ऋतूतील पौर्णिमेच्या चंद्रासारखा उजळ होता, डोळे शरद ऋतूतील कमळासारखे, ओठ पिकलेल्या फळासारखे लाल, आणि ती घरात सर्वत्र हसत हसत पाहत होती.
हस्तपादतलारक्तां निम्ननाभिं मनोरमाम् । तदधस्त्रिवलीयुक्तां नितम्बयुगवर्तुलाम्
तिच्या हातपायांच्या टोकांवर लाल रंग होता, नाभी खोल, रूप मनमोहक, नाभीखाली तीन सुंदर रेषा, आणि कंबर गोलाकार व आकर्षक होती.
शीते सुखोष्णसर्वाङ्गीं ग्रीष्मे च सुखशीतलाम् । श्यामां सुकेशीं रुचिरां न्यग्रोधपरिमण्डलाम्
थंडीत तिच्या शरीरातून सुखद उब मिळे, उन्हाळ्यात ती शीतल वाटे; तिचा रंग गडद, केस सुंदर, रूप देखणे, आणि शरीर वटवृक्षाच्या गोलासारखे सुडौल होते.
पीतचम्पकवर्णाभां सुन्दरीष्वेव सुन्दरीम् । नरा नार्यश्च तां दृष्ट्वा तुलनां दातुमक्षमाः
तिच्या अंगावर पिवळ्या चंपक फुलांसारखा तेज होता, सुंदर स्त्रियांमध्ये ती सर्वात सुंदर होती; पुरुष आणि स्त्रिया तिला पाहून तिची तुलना कशाशीच करू शकत नव्हते.
तेन नाम्ना च तुलसीं तां वदन्ति मनीषिणः । सा च भूयिष्ठमानेन योग्या स्त्री प्रकृतिर्यथा
म्हणून ज्ञानी लोक तिला 'तुलसी' असे नाव देतात; तिच्या स्वभावाने ती सर्वात योग्य स्त्री होती, जशी स्त्री असावी तशीच.
सर्वैर्निषिद्धा तपसे जगाम बदरीवनम् । तत्र देवाब्दलक्षं च चकार परमं तपः
सर्वांनी तप करण्यास मनाई केली तरीही, ती बदरीवनात गेली आणि तिथे लाखो वर्षे कठोर तपस्या केली.
मनसा नारायणः स्वामी भवितेति च निश्चिता । ग्रीष्मे पञ्चतपाः शीते तोयवस्त्रा च प्रावृषि
मनात नारायणच आपला स्वामी व्हावा असे ठरवून, तिने उन्हाळ्यात पंचतप केला, पावसाळ्यात ओले वस्त्र परिधान केले, आणि इतर ऋतूंमध्येही तशीच तपस्या केली.
आसनस्था वृष्टिधाराः सहन्तीति दिवानिशम् । विंशत्सहस्रवर्षं च फलतोयाशना च सा
ती ध्यानस्थ बसून दिवस-रात्र पावसाच्या धारांना सहन करीत राहिली; वीस हजार वर्षे फक्त फळे आणि पाणी यावर तिचा निर्वाह झाला.
त्रिंशत्सहस्रवर्षं च पत्राहारा तपस्विनी । चत्वारिंशत्सहस्राब्दं वाय्वाहारा कृशोदरी
तीस हजार वर्षे तिने फक्त पानांवर जगली; चाळीस हजार वर्षे फक्त वाऱ्यावर जगली, त्यामुळे तिचे पोट अगदी सुकले.
ततो दशसहस्राब्दं निराहारा बभूव सा । निर्लक्ष्यां चैकपादस्थां दृष्ट्वा तां कमलोद्भवः
त्यावर, दहा हजार वर्षे तिने काहीही न खाता उपवास केला; एक पायावर उभी राहून, दिसेनाशी झालेली तिला पाहून कमलातून जन्मलेला आश्चर्यचकित झाला.
समाययौ वरं दातुं परं बदरिकाश्रमम् । चतुर्मुखं च सा दृष्ट्वा ननाम हंसवाहनम्
मग तो तिला वर देण्यासाठी श्रेष्ठ बदरिकाश्रमात आला; चौमुखा हंसावर बसलेला ब्रह्मा तिला दिसला, तेव्हा तिने वंदन केले.
तामुवाच जगत्कर्ता विधाता जगतामपि । ब्रह्मोवाच वरं वृणीष्व तुलसि यत्ते मनसि वाच्छितम्
संपूर्ण जगाचा सृष्टीकर्ता आणि नियंता तिला म्हणाला: 'तुलसी, तुझ्या मनात जे हवे आहे ते वर माग.'
हरिभक्तिं हरेर्दास्यमजरामरतामपि । तुलस्युवाच शृणु तात प्रवक्ष्यामि यन्मे मनसि वाञ्छितम्
'हरिभक्ती, हरिची सेवा, आणि वृद्धापकाळ व मृत्यूपासून मुक्ती'— तुलसी म्हणाली: 'ऐका बाबा, मी मनात जे इच्छिते ते सांगते.'
सर्वज्ञस्यापि पुरतः का लज्जा मम साम्प्रतम् । अहं तु तुलसी गोपी गोलोकेऽहं स्थिता पुरा
'सर्वज्ञाच्या समोरही मला आता कसली लाज उरली आहे? मी तुलसी, पूर्वी गोळोकात राहणारी एक गोपी आहे.'
कृष्णप्रिया किंकरी च तदंशा तत्सखी प्रिया । गोविन्दरतिसम्भुक्तामतृप्तां मां च मूर्च्छिताम्
'मी कृष्णाची प्रिय, त्याची दासी, त्याचा अंश, त्याची सखी आहे; गोविंदाच्या प्रेमाचा अनुभव घेऊनही मी तृप्त झाले नाही आणि बेशुद्ध पडले.'
रासेश्वरी समागत्य ददर्श रासमण्डले । गोविन्दं भर्त्सयामास मां शशाप रुषान्विता
'रासेश्वरी आली आणि रासमंडळात मला पाहिले; तिने गोविंदाला तंबी दिली आणि रागाने मला शाप दिला.'
याहि त्वं मानवीं योनिमित्येवं च शशाप ह । मामुवाच स गोविन्दो मदंशं च चतुर्भुजम्
'जा, तुला मानवी योनी मिळो,' असे तिने मला शाप दिले; गोविंदाने मला सांगितले की, त्याचा एक अंश, चतुर्भुज स्वरूपात, माझ्यासाठी येईल.'
लभिष्यसि तपस्तप्त्वा भारते ब्रह्मणो वरात् । इत्येवमुक्त्वा देवेशोऽप्यन्तर्धानं चकार सः
भारतात तपश्चर्या करून, ब्रह्मदेवाच्या वरामुळे तुला तुझी इच्छा पूर्ण होईल. असं सांगून, देवांचा स्वामी तिथून अदृश्य झाला.
देव्या भिया तनुं त्यक्त्वा प्राप्तं जन्म गुरो भुवि । अहं नारायणं कान्तं शान्तं सुन्दरविग्रहम्
देवीच्या भीतीने मी आपलं शरीर सोडलं आणि गुरू म्हणून पृथ्वीवर जन्म घेतला. मी नारायण आहे, शांत, सुंदर रूपाचा आणि प्रिय.
साम्प्रतं तं पतिं लब्धुं वरये त्वं च देहि मे । ब्रह्मदेव उवाच सुदामा नाम गोपश्च श्रीकृष्णाङ्गसमुद्भवः
आता तो पती मिळवण्यासाठी तू त्यालाच निवड आणि मला हे वर दे. ब्रह्मदेव म्हणाले: सुदामा नावाचा एक गवळा आहे, तो श्रीकृष्णाच्या अंगातून जन्मलेला आहे.
तदंशश्चातितेजस्वी लेभे जन्म च भारते । साम्प्रतं राधिकाशापाद्दनुवंशसमुद्भवः
तो तेजस्वी अंश भारतात जन्माला आला. आता, राधिकेच्या शापामुळे, तो दैत्यवंशात जन्मला आहे.
शङ्खचूडेति विख्यातस्त्रैलोक्ये न च तत्समः । गोलोके त्वां पुरा दृष्ट्वा कामोन्मथितमानसः
शंखचूड म्हणून तो तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे, आणि त्याच्यासारखा कोणीच नाही. गोळोकात तुला पाहून, त्याचं मन कामाने अस्वस्थ झालं.
विलम्भितुं न शशाक राधिकायाः प्रभावतः । स च जातिस्मरस्तस्मात्सदामाभूच्च सागरे
राधिकेच्या प्रभावामुळे त्याला थांबता आलं नाही. म्हणून तो जातिस्मर झाला आणि सागरात सुदामा म्हणून जन्मला.
जातिस्मरा त्वमपि सा सर्वं जानासि सुन्दरि । अधुना तस्य पत्नी त्वं सम्भविष्यसि शोभने
तूही जातिस्मर आहेस, सुंदरि, आणि सगळं तुला माहीत आहे. आता, तू त्याची पत्नी होशील, शोभे.
पश्चान्नारायणं शान्तं कान्तमेव वरिष्यसि । शापान्नारायणस्यैव कलया दैवयोगतः
नंतर तू शांत, प्रिय नारायणालाच निवडशील. नारायणाच्या शापामुळे, दैवी योगाने, तू त्याचा अंश होशील.