शिवस्तत्प्रार्थनां श्रुत्वा प्रहस्य रसिकेश्वरः । प्रिये तव प्रियाः पञ्च भविष्यन्ति वरं ददौ
शिवाने, रसांचा स्वामी, तिची प्रार्थना ऐकून हसत तिला वर दिला, 'प्रिय, तुला पाच प्रिय पती मिळतील.'
तेन सा पाण्डवानां च बभूव कामिनी प्रिया । इति ते कथितं सर्वं प्रस्तावं वास्तवं शृणु
म्हणूनच ती पांडवांची प्रियतमा झाली. हे सर्व मी तुला सांगितले; आता या प्रसंगाचा खरा अर्थ ऐक.
अथ सम्प्राप्य लङ्कायां सीतां रामो मनोहराम् । विभीषणाय तां लङ्कां दत्त्वायोध्यां ययौ पुनः
नंतर, लंकेत मनोहारी सीता मिळाल्यावर, रामाने लंका विभीषणाला दिली आणि पुन्हा अयोध्येला गेला.
एकादशसहस्राब्दं कृत्वा राज्यं च भारते । जगाम सर्वैर्लोकैश्च सार्धं वैकुण्ठमेव च
रामाने भारतात अकरा हजार वर्षे राज्य केले आणि मग सर्व लोकांसह वैकुंठात गेला.
कमलांशा वेदवती कमलायां विवेश सा । कथितं पुण्यमाख्यानं पुण्यदं पापनाशनम्
कमळातून उत्पन्न झालेली वेदवती, पुन्हा लक्ष्मीमध्ये विलीन झाली. हे पुण्यदायी आणि पाप नष्ट करणारे पवित्र कथा सांगितली.
सततं मूर्तिमन्तश्च वेदाश्चत्वार एव च । सन्ति यस्याश्च जिह्वाग्रे सा च वेदवती श्रुता
चारही वेद नेहमी मूर्त रूपात तिच्या जिभेच्या टोकावर आहेत; म्हणूनच तिला वेदवती, ऐकलेली, असे म्हणतात.
धर्मध्वजसुताख्यानं निबोध कथयामि ते
आता मी तुला धर्मध्वजाच्या कन्येची कथा सांगतो, नीट ऐक.
धर्मध्वजसुतातुलस्युपाख्यानवर्णनम् श्रीनारायण उवाच धर्मध्वजस्य पत्नी माधवीति च विश्रुता । नृपेण सार्धं सारामे रेमे च गन्धमादने
श्री नारायण म्हणाले, धर्मध्वजाची पत्नी माधवी म्हणून प्रसिद्ध होती; ती राजासोबत गंधमादन पर्वतावर आनंदाने रमली.
शय्यां रतिकरीं कृत्वा पुष्पचन्दनचर्चिताम् । चन्दनालिप्तसर्वाङ्गीं पुष्पचन्दनवायुना
तिने फुलांनी आणि चंदनाने सुशोभित अशी रमणीय शय्या तयार केली; तिचे सर्व अंग चंदनाने लिपलेले होते, आणि फुलांच्या व चंदनाच्या वाऱ्याने सुगंध दरवळत होता.
स्त्रीरत्नमतिचार्वङ्गी रत्नभूषणभूषिता । कामुकी रसिका सृष्टा रसिकेन च संयुता
ती स्त्रियांमध्ये रत्नासारखी, अतिशय सुंदर देहयष्टीची, रत्नांच्या दागिन्यांनी सजलेली, प्रेमळ आणि रसिक, आणि तिला तितकाच रसिक जोडीदार लाभला होता.
सुरते विरतिर्नास्ति तयोः सुरतिविज्ञयोः । गतं देववर्षशतं न ज्ञातं च दिवानिशम्
त्या दोघांना प्रेमसुखात कधीही विराम नव्हता; प्रेमकलेत निपुण असलेल्या त्या दोघांनी, दिवस-रात्र कधी गेले, शंभर देववर्षे कशी गेली, हे कळलेच नाही.
ततो राजा मतिं प्राप्य सुरताद्विरराम च । कामुकी सुन्दरी किञ्चिन्न च तृप्तिं जगाम सा
नंतर राजा शुद्धीवर आला आणि त्याने रमणूक थांबवली; पण सुंदर आणि कामुक राणीला समाधान मिळाले नाही.
दधार गर्भं सा सद्यो दैवादब्दशतं सती । श्रीगर्भा श्रीयुता सा च सम्बभूव दिने दिने
ती त्वरित गरोदर राहिली, आणि दैवाने शंभर वर्षे गर्भ धारण केला; श्रीमंतीने युक्त ती स्त्री दिवसेंदिवस अधिक तेजस्वी होत गेली.
शुभे क्षणे शुभदिने शुभयोगे च संयुते । शुभलग्ने शुभांशे च शुभस्वामिग्रहान्विते
शुभ क्षणी, शुभ दिवशी, शुभ योग आणि शुभ लग्नात, शुभ ग्रहांच्या सान्निध्यात—
कार्तिकीपूर्णिमायां तु सितवारे च पाद्मज । सुषाव सा च पद्मांशां पद्मिनीं तां मनोहराम्
कार्तिक महिन्यातील पौर्णिमेच्या शुभ दिवशी, हे कमलातून जन्मलेल्यांनो, तिने पद्मेचा अंश असलेल्या, मन मोहवणाऱ्या पद्मिनीला जन्म दिला.
शरत्पार्वणचन्द्रास्यां शरत्पङ्कजलोचनाम् । पक्वबिम्बाधरोष्ठीं च पश्यन्तीं सस्मितां गृहम्
तिचा चेहरा शरद ऋतूतील पौर्णिमेच्या चंद्रासारखा उजळ होता, डोळे शरद ऋतूतील कमळासारखे, ओठ पिकलेल्या फळासारखे लाल, आणि ती घरात सर्वत्र हसत हसत पाहत होती.
हस्तपादतलारक्तां निम्ननाभिं मनोरमाम् । तदधस्त्रिवलीयुक्तां नितम्बयुगवर्तुलाम्
तिच्या हातपायांच्या टोकांवर लाल रंग होता, नाभी खोल, रूप मनमोहक, नाभीखाली तीन सुंदर रेषा, आणि कंबर गोलाकार व आकर्षक होती.
शीते सुखोष्णसर्वाङ्गीं ग्रीष्मे च सुखशीतलाम् । श्यामां सुकेशीं रुचिरां न्यग्रोधपरिमण्डलाम्
थंडीत तिच्या शरीरातून सुखद उब मिळे, उन्हाळ्यात ती शीतल वाटे; तिचा रंग गडद, केस सुंदर, रूप देखणे, आणि शरीर वटवृक्षाच्या गोलासारखे सुडौल होते.
पीतचम्पकवर्णाभां सुन्दरीष्वेव सुन्दरीम् । नरा नार्यश्च तां दृष्ट्वा तुलनां दातुमक्षमाः
तिच्या अंगावर पिवळ्या चंपक फुलांसारखा तेज होता, सुंदर स्त्रियांमध्ये ती सर्वात सुंदर होती; पुरुष आणि स्त्रिया तिला पाहून तिची तुलना कशाशीच करू शकत नव्हते.
तेन नाम्ना च तुलसीं तां वदन्ति मनीषिणः । सा च भूयिष्ठमानेन योग्या स्त्री प्रकृतिर्यथा
म्हणून ज्ञानी लोक तिला 'तुलसी' असे नाव देतात; तिच्या स्वभावाने ती सर्वात योग्य स्त्री होती, जशी स्त्री असावी तशीच.
सर्वैर्निषिद्धा तपसे जगाम बदरीवनम् । तत्र देवाब्दलक्षं च चकार परमं तपः
सर्वांनी तप करण्यास मनाई केली तरीही, ती बदरीवनात गेली आणि तिथे लाखो वर्षे कठोर तपस्या केली.
मनसा नारायणः स्वामी भवितेति च निश्चिता । ग्रीष्मे पञ्चतपाः शीते तोयवस्त्रा च प्रावृषि
मनात नारायणच आपला स्वामी व्हावा असे ठरवून, तिने उन्हाळ्यात पंचतप केला, पावसाळ्यात ओले वस्त्र परिधान केले, आणि इतर ऋतूंमध्येही तशीच तपस्या केली.
आसनस्था वृष्टिधाराः सहन्तीति दिवानिशम् । विंशत्सहस्रवर्षं च फलतोयाशना च सा
ती ध्यानस्थ बसून दिवस-रात्र पावसाच्या धारांना सहन करीत राहिली; वीस हजार वर्षे फक्त फळे आणि पाणी यावर तिचा निर्वाह झाला.
त्रिंशत्सहस्रवर्षं च पत्राहारा तपस्विनी । चत्वारिंशत्सहस्राब्दं वाय्वाहारा कृशोदरी
तीस हजार वर्षे तिने फक्त पानांवर जगली; चाळीस हजार वर्षे फक्त वाऱ्यावर जगली, त्यामुळे तिचे पोट अगदी सुकले.
ततो दशसहस्राब्दं निराहारा बभूव सा । निर्लक्ष्यां चैकपादस्थां दृष्ट्वा तां कमलोद्भवः
त्यावर, दहा हजार वर्षे तिने काहीही न खाता उपवास केला; एक पायावर उभी राहून, दिसेनाशी झालेली तिला पाहून कमलातून जन्मलेला आश्चर्यचकित झाला.
समाययौ वरं दातुं परं बदरिकाश्रमम् । चतुर्मुखं च सा दृष्ट्वा ननाम हंसवाहनम्
मग तो तिला वर देण्यासाठी श्रेष्ठ बदरिकाश्रमात आला; चौमुखा हंसावर बसलेला ब्रह्मा तिला दिसला, तेव्हा तिने वंदन केले.
तामुवाच जगत्कर्ता विधाता जगतामपि । ब्रह्मोवाच वरं वृणीष्व तुलसि यत्ते मनसि वाच्छितम्
संपूर्ण जगाचा सृष्टीकर्ता आणि नियंता तिला म्हणाला: 'तुलसी, तुझ्या मनात जे हवे आहे ते वर माग.'
हरिभक्तिं हरेर्दास्यमजरामरतामपि । तुलस्युवाच शृणु तात प्रवक्ष्यामि यन्मे मनसि वाञ्छितम्
'हरिभक्ती, हरिची सेवा, आणि वृद्धापकाळ व मृत्यूपासून मुक्ती'— तुलसी म्हणाली: 'ऐका बाबा, मी मनात जे इच्छिते ते सांगते.'
सर्वज्ञस्यापि पुरतः का लज्जा मम साम्प्रतम् । अहं तु तुलसी गोपी गोलोकेऽहं स्थिता पुरा
'सर्वज्ञाच्या समोरही मला आता कसली लाज उरली आहे? मी तुलसी, पूर्वी गोळोकात राहणारी एक गोपी आहे.'
कृष्णप्रिया किंकरी च तदंशा तत्सखी प्रिया । गोविन्दरतिसम्भुक्तामतृप्तां मां च मूर्च्छिताम्
'मी कृष्णाची प्रिय, त्याची दासी, त्याचा अंश, त्याची सखी आहे; गोविंदाच्या प्रेमाचा अनुभव घेऊनही मी तृप्त झाले नाही आणि बेशुद्ध पडले.'