उवाच छाया वह्निं च रामं च विनयान्विता । करिष्यामीति किमहं तदुपायं वदस्व मे
ती विनयाने छाया, अग्नि आणि राम यांना म्हणाली, 'मी करीन, पण काय करावे ते सांगा.'
श्रीरामाग्नी ऊचतुः त्वं गच्छ तपसे देवि पुष्करं च सुपुण्यदम् । कृत्वा तपस्या तत्रैव स्वर्गलक्ष्मीर्भविष्यसि
श्रीराम आणि अग्नि म्हणाले, 'देवी, तू पुष्कर या पवित्र स्थळी तप कर. तिथे तप करून तुला स्वर्गसंपत्ती मिळेल.'
सा च तद्वचनं श्रुत्वा प्रतप्य पुष्करे तपः । दिव्यं त्रिलक्षवर्षं च स्वर्गलक्ष्मीर्बभूव ह
ती हे ऐकून पुष्कर येथे तप करू लागली. ती तिथे तीन लाख वर्षे तप करून स्वर्गसंपत्तीची झाली.
सा च कालेन तपसा यज्ञकुण्डसमुद्भवा । कामिनी पाण्डवानां च द्रौपदी द्रुपदात्मजा
काळानुसार, त्या तपामुळे ती यज्ञकुंडातून जन्म घेऊन पांडवांसाठी द्रौपदी, द्रुपदाची कन्या झाली.
कृते युगे वेदवती कुशध्वजसुता शुभा । त्रेतायां रामपत्नी च सीतेति जनकात्मजा
कृतयुगात ती वेदवती, कुशध्वजाची कन्या होती; त्रेतायुगात ती जनकाची कन्या, रामपत्नी सीता झाली.
तच्छाया द्रौपदी देवी द्वापरे द्रुपदात्मजा । त्रिहायणी च सा प्रोक्ता विद्यमाना युगत्रये
द्वापारयुगात तिची छाया द्रुपदकन्या द्रौपदी म्हणून झाली; ती तिन्ही युगांत 'त्रिहायणी' म्हणून ओळखली जाते.
नारद उवाच प्रियाः पञ्च कथं तस्या बभूवुर्मुनिपुङ्गव । इति मच्चित्तसंदेहं भञ्ज संदेहभञ्जन
नारद म्हणाले, हे ऋषिश्रेष्ठा, तिला पाच पती कसे मिळाले? माझ्या मनातील हा शंका तू दूर कर, शंका दूर करणाऱ्या.
श्रीनारायण उवाच लङ्कायां वास्तवी सीता रामं सम्प्राप नारद । रूपयौवनसम्पन्ना छाया च बहुचिन्तया
श्री नारायण म्हणाले, नारद, लंकेत खरी सीता रामाला मिळाली; ती रूपाने वयाने सुंदर होती, आणि तिची छाया फार चिंता करत होती.
रामाग्न्योराज्ञया तप्तुमुपास्ते शङ्करं परम् । कामातुरा पतिव्यग्रा प्रार्थयन्ती पुनः पुनः
राम आणि अग्नी यांच्या आज्ञेने, ती छाया तपश्चर्या करू लागली, परम शंकराची उपासना करत, मनात इच्छेने व्याकुळ होऊन, पतीच्या प्रेमाने पुन्हा पुन्हा प्रार्थना करू लागली.
पतिं देहि पतिं देहि पतिं देहि त्रिलोचन । पतिं देहि पतिं देहि पञ्चवारं चकार सा
'मला पती दे, मला पती दे, मला पती दे, हे त्रिनेत्र!' अशा प्रकारे तिने पाच वेळा 'मला पती दे' अशी प्रार्थना केली.
शिवस्तत्प्रार्थनां श्रुत्वा प्रहस्य रसिकेश्वरः । प्रिये तव प्रियाः पञ्च भविष्यन्ति वरं ददौ
शिवाने, रसांचा स्वामी, तिची प्रार्थना ऐकून हसत तिला वर दिला, 'प्रिय, तुला पाच प्रिय पती मिळतील.'
तेन सा पाण्डवानां च बभूव कामिनी प्रिया । इति ते कथितं सर्वं प्रस्तावं वास्तवं शृणु
म्हणूनच ती पांडवांची प्रियतमा झाली. हे सर्व मी तुला सांगितले; आता या प्रसंगाचा खरा अर्थ ऐक.
अथ सम्प्राप्य लङ्कायां सीतां रामो मनोहराम् । विभीषणाय तां लङ्कां दत्त्वायोध्यां ययौ पुनः
नंतर, लंकेत मनोहारी सीता मिळाल्यावर, रामाने लंका विभीषणाला दिली आणि पुन्हा अयोध्येला गेला.
एकादशसहस्राब्दं कृत्वा राज्यं च भारते । जगाम सर्वैर्लोकैश्च सार्धं वैकुण्ठमेव च
रामाने भारतात अकरा हजार वर्षे राज्य केले आणि मग सर्व लोकांसह वैकुंठात गेला.
कमलांशा वेदवती कमलायां विवेश सा । कथितं पुण्यमाख्यानं पुण्यदं पापनाशनम्
कमळातून उत्पन्न झालेली वेदवती, पुन्हा लक्ष्मीमध्ये विलीन झाली. हे पुण्यदायी आणि पाप नष्ट करणारे पवित्र कथा सांगितली.
सततं मूर्तिमन्तश्च वेदाश्चत्वार एव च । सन्ति यस्याश्च जिह्वाग्रे सा च वेदवती श्रुता
चारही वेद नेहमी मूर्त रूपात तिच्या जिभेच्या टोकावर आहेत; म्हणूनच तिला वेदवती, ऐकलेली, असे म्हणतात.
धर्मध्वजसुताख्यानं निबोध कथयामि ते
आता मी तुला धर्मध्वजाच्या कन्येची कथा सांगतो, नीट ऐक.
धर्मध्वजसुतातुलस्युपाख्यानवर्णनम् श्रीनारायण उवाच धर्मध्वजस्य पत्नी माधवीति च विश्रुता । नृपेण सार्धं सारामे रेमे च गन्धमादने
श्री नारायण म्हणाले, धर्मध्वजाची पत्नी माधवी म्हणून प्रसिद्ध होती; ती राजासोबत गंधमादन पर्वतावर आनंदाने रमली.
शय्यां रतिकरीं कृत्वा पुष्पचन्दनचर्चिताम् । चन्दनालिप्तसर्वाङ्गीं पुष्पचन्दनवायुना
तिने फुलांनी आणि चंदनाने सुशोभित अशी रमणीय शय्या तयार केली; तिचे सर्व अंग चंदनाने लिपलेले होते, आणि फुलांच्या व चंदनाच्या वाऱ्याने सुगंध दरवळत होता.
स्त्रीरत्नमतिचार्वङ्गी रत्नभूषणभूषिता । कामुकी रसिका सृष्टा रसिकेन च संयुता
ती स्त्रियांमध्ये रत्नासारखी, अतिशय सुंदर देहयष्टीची, रत्नांच्या दागिन्यांनी सजलेली, प्रेमळ आणि रसिक, आणि तिला तितकाच रसिक जोडीदार लाभला होता.
सुरते विरतिर्नास्ति तयोः सुरतिविज्ञयोः । गतं देववर्षशतं न ज्ञातं च दिवानिशम्
त्या दोघांना प्रेमसुखात कधीही विराम नव्हता; प्रेमकलेत निपुण असलेल्या त्या दोघांनी, दिवस-रात्र कधी गेले, शंभर देववर्षे कशी गेली, हे कळलेच नाही.
ततो राजा मतिं प्राप्य सुरताद्विरराम च । कामुकी सुन्दरी किञ्चिन्न च तृप्तिं जगाम सा
नंतर राजा शुद्धीवर आला आणि त्याने रमणूक थांबवली; पण सुंदर आणि कामुक राणीला समाधान मिळाले नाही.
दधार गर्भं सा सद्यो दैवादब्दशतं सती । श्रीगर्भा श्रीयुता सा च सम्बभूव दिने दिने
ती त्वरित गरोदर राहिली, आणि दैवाने शंभर वर्षे गर्भ धारण केला; श्रीमंतीने युक्त ती स्त्री दिवसेंदिवस अधिक तेजस्वी होत गेली.
शुभे क्षणे शुभदिने शुभयोगे च संयुते । शुभलग्ने शुभांशे च शुभस्वामिग्रहान्विते
शुभ क्षणी, शुभ दिवशी, शुभ योग आणि शुभ लग्नात, शुभ ग्रहांच्या सान्निध्यात—
कार्तिकीपूर्णिमायां तु सितवारे च पाद्मज । सुषाव सा च पद्मांशां पद्मिनीं तां मनोहराम्
कार्तिक महिन्यातील पौर्णिमेच्या शुभ दिवशी, हे कमलातून जन्मलेल्यांनो, तिने पद्मेचा अंश असलेल्या, मन मोहवणाऱ्या पद्मिनीला जन्म दिला.
शरत्पार्वणचन्द्रास्यां शरत्पङ्कजलोचनाम् । पक्वबिम्बाधरोष्ठीं च पश्यन्तीं सस्मितां गृहम्
तिचा चेहरा शरद ऋतूतील पौर्णिमेच्या चंद्रासारखा उजळ होता, डोळे शरद ऋतूतील कमळासारखे, ओठ पिकलेल्या फळासारखे लाल, आणि ती घरात सर्वत्र हसत हसत पाहत होती.
हस्तपादतलारक्तां निम्ननाभिं मनोरमाम् । तदधस्त्रिवलीयुक्तां नितम्बयुगवर्तुलाम्
तिच्या हातपायांच्या टोकांवर लाल रंग होता, नाभी खोल, रूप मनमोहक, नाभीखाली तीन सुंदर रेषा, आणि कंबर गोलाकार व आकर्षक होती.
शीते सुखोष्णसर्वाङ्गीं ग्रीष्मे च सुखशीतलाम् । श्यामां सुकेशीं रुचिरां न्यग्रोधपरिमण्डलाम्
थंडीत तिच्या शरीरातून सुखद उब मिळे, उन्हाळ्यात ती शीतल वाटे; तिचा रंग गडद, केस सुंदर, रूप देखणे, आणि शरीर वटवृक्षाच्या गोलासारखे सुडौल होते.
पीतचम्पकवर्णाभां सुन्दरीष्वेव सुन्दरीम् । नरा नार्यश्च तां दृष्ट्वा तुलनां दातुमक्षमाः
तिच्या अंगावर पिवळ्या चंपक फुलांसारखा तेज होता, सुंदर स्त्रियांमध्ये ती सर्वात सुंदर होती; पुरुष आणि स्त्रिया तिला पाहून तिची तुलना कशाशीच करू शकत नव्हते.
तेन नाम्ना च तुलसीं तां वदन्ति मनीषिणः । सा च भूयिष्ठमानेन योग्या स्त्री प्रकृतिर्यथा
म्हणून ज्ञानी लोक तिला 'तुलसी' असे नाव देतात; तिच्या स्वभावाने ती सर्वात योग्य स्त्री होती, जशी स्त्री असावी तशीच.