अहमेवं चिन्तयामि तत्कल्याणं दिवानिशम् । ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम्
मी त्यांच्या कल्याणासाठी दिवस-रात्र असंच विचार करतो; जे जसे माझ्याकडे येतात, त्यांना मी तसंच उत्तर देतो.
शिवस्वरूपो भगवाञ्छिवाधिष्ठातृदेवता । शिवं भवति तस्माच्च शिवं तेन विदुर्बुधाः
तो भगवंत शिवस्वरूप आहे, शिवच त्याचा अधिष्ठान देव आहे; म्हणून तो शिव होतो आणि ज्ञानी लोक त्याला शिव म्हणूनच ओळखतात.
एतस्मिन्नन्तरे तत्र जगाम शङ्करः स्थितः । शूलहस्तो वृषारूढो रक्तपङ्कजलोचनः
इतक्यात तिथे शंकर आला, त्रिशूळ हातात घेऊन, वृषावर बसलेला, त्याच्या डोळ्यांत कमळासारखी लालिमा होती.
अवरुह्य वृषात्तूर्णं भक्तिनम्रात्मकन्धरः । ननाम भक्त्या तं शान्तं लक्ष्मीकान्तं परात्परम्
तो वृषावरून पटकन उतरला, भक्तिभावाने मान झुकवली आणि शांत, लक्ष्मीच्या प्रिय त्या परात्पर प्रभूला भक्तीपूर्वक वंदन केलं.
रत्नसिंहासनस्थं च रत्नालङ्कारभूषितम् । किरीटिनं कुण्डलिनं चक्रिणं वनमालिनम्
रत्नांनी मढवलेल्या सिंहासनावर बसलेला, रत्नांच्या दागिन्यांनी सजलेला, मुकुट घातलेला, कुंडले घातलेला, हातात चक्र असलेला आणि वनफुलांची माळ घातलेला तो दिसला.
नवीननीरदश्यामं सुन्दरं च चतुर्भुजम् । चतुर्भुजैः सेवितं च श्वेतचामरवायुना
नव्या काळ्या मेघासारखा वर्ण असलेला, सुंदर, चार हातांचा, चार सेवकांनी पांढऱ्या चामरांनी सेवा करणारा तो होता.
चन्दनोक्षितसर्वाङ्गं भूषितं पीतवाससम् । लक्ष्मीप्रदत्तताम्बूलं भुक्तवन्तं च नारद
संपूर्ण अंगाला चंदनाचा लेप लावलेला, दागिन्यांनी सजलेला, पिवळे वस्त्र परिधान केलेला आणि लक्ष्मीने दिलेला तांबूल खाल्लेला, हे नारद.
विद्याधरीनृत्यगीतं पश्यन्तं सस्मितं सदा । ईश्वरं परमात्मानं भक्तानुग्रहविग्रहम्
विद्याधरांच्या नृत्यगाण्याकडे पाहत, सदैव हसतमुख, भक्तांना कृपा करणारा, तोच परमात्मा आणि सर्वांचा ईश्वर आहे.
तं ननाम महादेवो ब्रह्मणा नमितश्च सः । ननाम सूर्यो भक्त्या च सन्त्रस्तश्चन्द्रशेखरम्
त्याला महादेवांनी वंदन केले, ब्रह्मादेखील वाकले; सूर्याने भक्तीभावाने वंदन केले आणि भयाने चंद्रशेखरालाही वंदन केले.
कश्यपश्च महाभक्त्या तुष्टाव च ननाम च । शिवः संस्तूय सर्वेशं समुवास सुखासने
कश्यपाने मोठ्या भक्तीने स्तुती केली आणि वंदन केले; शिवाने सर्वेश्वराची स्तुती करून सुखाच्या आसनावर बसला.
सुखासने सुखासीनं विश्रान्तं चन्द्रशेखरम् । श्वेतचामरवातेन सेवितं विष्णुपार्षदैः
सुखद आसनावर बसलेला, विश्रांत झालेला चंद्रशेखर, विष्णूच्या पार्षदांनी पांढऱ्या चामरांनी सेवा करत होते.
पीयूषतुल्यमधुरं वचनं सुमनोहरम् । विष्णुरुवाच आगतोऽसि कथं चात्र वद कोपस्य कारणम्
त्याचे बोलणे अमृतासारखे गोड आणि मनाला मोहून टाकणारे होते. विष्णू म्हणाले, 'तू येथे कसा आलास? तुझ्या रागाचे कारण सांग.'
महादेव उवाच वृषध्वजं च मद्भक्तं मम प्राणाधिकं प्रियम् । सूर्यः शशाप इति मे प्रकोपस्य तु कारणम्
महादेव म्हणाले, 'वृषध्वज माझा भक्त, माझ्या प्राणाहूनही प्रिय, त्याला सूर्याने शाप दिला — हाच माझ्या रागाचा कारण आहे.'
पुत्रवत्सलशोकेन सूर्यं हन्तुं समुद्यतः । स ब्रह्माणं प्रपन्नश्च सूर्यश्च स विधिस्त्वयि
पुत्रासारख्या प्रिय व्यक्तीच्या वियोगाने दुःखी होऊन, सूर्याचा नाश करण्यासाठी तो उठला; त्याने ब्रह्माकडे आश्रय घेतला आणि सूर्याने तुझ्याकडे, हे विधाता.
त्वयि ये शरणापन्ना ध्यानेन वचसापि वा । निरापदो विशङ्कास्ते जरा मृत्युश्च तैर्जितः
जे तुझ्या ध्यानाने किंवा केवळ शब्दानेही आश्रय घेतात, त्यांना कोणतीही भीती किंवा संकट राहत नाही; वृद्धत्व आणि मृत्यू त्यांच्यावर विजय मिळवतात.
प्रत्यक्षं शरणापन्नास्तत्फलं किं वदामि भोः । हरिस्मृतिश्चाभयदा सर्वमङ्गलदा सदा
जे तुझ्या आश्रयाला येतात, त्यांना प्रत्यक्ष फळ मिळते, हे सांगण्याची गरजच नाही; हरिचे स्मरण नेहमीच निर्भयता आणि सर्व शुभ घडवते.
किं मे भक्तस्य भविता तन्मे ब्रूहि जगत्प्रभो । श्रीहतस्यास्य मूढस्य सूर्यशापेन हेतुना
माझ्या भक्ताचे पुढे काय होईल? हे जगाच्या प्रभो, मला सांग — सूर्याच्या शापामुळे ज्याची संपत्ती गेली आणि जो गोंधळलेला आहे.
विष्णुरुवाच कालोऽतियातो दैवेन युगानामेकविंशतिः । वैकुण्ठं घटिकार्धेन शीघ्रं गच्छ त्वमालयम्
विष्णू म्हणाले, 'दैवाने मोठा काळ — एकवीस युगं — उलटून गेला आहे; अर्ध्या क्षणात तू लवकर वैकुंठात, तुझ्या घरी परत जा.'
वृषध्वजो मृतः कालाद्दुर्निवार्यात्सुदारुणात् । रथध्वजश्च तत्पुत्रो मृतः सोऽपि श्रिया हतः
वृषध्वज काळाच्या अपरिहार्य आणि भीषण प्रवाहाने मरण पावला; त्याचा मुलगा रथध्वजही संपत्ती गमावून मरण पावला.
तत्पुत्रौ च महाभागौ धर्मध्वजकुशध्वजौ । हृतश्रियौ सूर्यशापात्स्मृतौ परमवैष्णवौ
त्याचे दोन तेजस्वी पुत्र धर्मध्वज आणि कुशध्वज, सूर्याच्या शापामुळे संपत्ती गमावले, पण ते दोघेही परमवैष्णव म्हणून ओळखले जातात.
राज्यभ्रष्टौ श्रिया भ्रष्टौ कमलातपसा रतौ । तयोश्च भार्ययोर्लक्ष्मीः कलया च भविष्यति
राज्यहीन आणि संपत्तीहीन, लक्ष्मी आणि कमळाच्या तपात मग्न; त्यांच्या पत्नींकडे लक्ष्मी अंशाने प्रकट होईल.
सम्पद्युक्तौ तदा तौ च नृपश्रेष्ठौ भविष्यतः । मृतस्ते सेवकः शम्भो गच्छ यूयं च गच्छत
तेव्हा दोघेही राजश्रेष्ठ पुन्हा संपन्न होतील; तुझा सेवक मरण पावला आहे, हे शंभो, तुम्ही सर्व परत जा.
इत्युक्त्वा च सलक्ष्मीकः सभातोऽभ्यन्तरंगतः । देवा जग्मुः सम्प्रहृष्टाः स्वाश्रमं परया मुदा । शिवश्च तपसे शीघ्रं परिपूर्णतमो ययौ
असं म्हणून लक्ष्मी आणि सभासदांसह तो आत गेला. देवता अत्यंत आनंदाने, हर्षाने आपल्या आश्रमात परतले. आणि शिवानेही मन पूर्ण समाधानी होऊन, लगेचच तपासाठी प्रस्थान केले.
महालक्षम्या वेदवतीरूपेण राजगृहे जन्मवर्णनम् श्रीनारायण उवाच लक्ष्मीं तौ च समाराध्य चोग्रेण तपसा मुने । वरमिष्टं च प्रत्येकं सम्प्रापतुरभीप्सितम्
श्रीनारायण म्हणाले — हे मुनी, त्या दोघांनी लक्ष्मीची कठोर तपाने उपासना केली आणि प्रत्येकाने आपल्या इच्छेप्रमाणे वर मिळवला.
महालक्ष्मीवरेणैव तौ पृथ्वीशौ बभूवतुः । पुण्यवन्तौ पुत्रवन्तौ धर्मध्वजकुशध्वजौ
महालक्ष्मीच्या वरामुळे ते दोघे पृथ्वीचे राजे झाले, पुण्यवान आणि पुत्रसंपन्न — धर्मध्वज आणि कुशध्वज.
कुशध्वजस्य पत्नी च देवी मालावती सती । सा सुषाव च कालेन कमलांशां सुतां सतीम्
कुशध्वजाची पत्नी, सती आणि देवी मालावती, योग्य वेळी कमळाच्या अंशाने उत्पन्न झालेली, सती आणि सद्गुणी अशी कन्या झाली.
सा च भूयिष्ठकालेन ज्ञानयुक्ता बभूव ह । कृत्वा वेदध्वनिं स्पष्टमुत्तस्थौ सूतिकागृहात्
काळानुसार ती कन्या ज्ञानाने युक्त झाली. तिने स्पष्ट वेदध्वनी केला आणि सुतिकागृहातून उठून बाहेर आली.
वेदध्वनिं सा चकार जातमात्रेण कन्यका । तस्मात्तां च वेदवतीं प्रवदन्ति मनीषिणः
ती कन्या जन्मताच वेदाचा ध्वनी करू लागली. म्हणून ज्ञानी लोक तिला वेदवती असे म्हणतात.
जातमात्रेण सुस्नाता जगाम तपसे वनम् । सर्वैर्निषिद्धा यत्नेन नारायणपरायणा
जन्मताच स्नान करून, सर्वांनी थांबवायचा प्रयत्न केला तरी, ती नारायणभक्तीने प्रेरित होऊन, तपासाठी वनात गेली.
एकमन्वन्तरं चैव पुष्करे च तपस्विनी । अत्युग्रां च तपस्यां च लीलया हि चकार सा
एक अख्खा मन्वंतर तिने पुष्करात सहजपणे अतिशय कठोर तप केला.