गोलोकस्था च या गङ्गा सर्वत्रस्था तथाम्बिके । तदम्बिका त्वं देवेशी सर्वदा सा त्वदात्मजा
गोलोकात वसणारी आणि सर्वत्र असणारी गंगा, हे अंबे, ती देवी म्हणजेच तू आहेस, देवतांची अधिष्ठात्री; ती नेहमीच तुझी कन्या आहे.
ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा स्वीचकार च सस्मिता । वहिर्बभूव सा कृष्णपादाङ्गुष्ठनखाग्रतः
ब्रह्माची वचने ऐकून, तिने हसत-हसत ती स्वीकारली; आणि ती कृष्णाच्या पायाच्या अंगठ्याच्या नखाच्या टोकावर प्रकट झाली.
तत्रैव सत्कृता शान्ता तस्थौ तेषां च मध्यतः । उवास तोयादुत्थाय तदधिष्ठातृदेवता
तेथेच तिचा आदर केला गेला, शांतपणे ती त्यांच्या मध्ये उभी राहिली. पाण्यातून वर येऊन, ती त्या स्थळी अधिष्ठान करणारी देवता म्हणून राहिली.
तत्तोयं ब्रह्मणा किञ्चित्स्थापितं च कमण्डलौ । किञ्चिद्दधार शिरसि चन्द्रार्धकृतशेखरः
मग ब्रह्मदेवांनी थोडं पाणी आपल्या कमंडलूत ठेवले आणि ज्याच्या शिरावर अर्धचंद्र आहे, त्याने थोडं पाणी आपल्या डोक्यावर घेतलं.
गङ्गायै राधिकामन्त्रं प्रददौ कमलोद्भवः । तत्स्तोत्रं कवचं पूजां विधानं ध्यानमेव च
गंगेला कमलातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवांनी राधिकेचा मंत्र, ते स्तोत्र, कवच, पूजा करण्याची पद्धत आणि ध्यान सांगितलं.
सर्वं तत्सामवेदोक्तं पुरश्चर्याक्रमं तथा । गङ्गा तामेव सम्पूज्य वैकुण्ठं प्रययौ सह
हे सर्व सामवेदात सांगितल्याप्रमाणे आणि पूर्वकर्मांची क्रमवारीसह, गंगाने तिची पूजा करून, दोघी मिळून वैकुंठात गेल्या.
लक्ष्मीः सरस्वती गङ्गा तुलसी विश्वपावनी । एता नारायणस्यैव चतस्रो योषितो मुने
लक्ष्मी, सरस्वती, गंगा आणि जगाला पावन करणारी तुळस या चारही नारायणाच्या पत्नी आहेत, हे ऋषी.
अथ तं सस्मितः कृष्णो ब्रह्माणं समुवाच सः । सर्वकालस्य वृत्तान्तं दुर्बोधमविपश्चितम्
मग कृष्ण हसत हसत ब्रह्मदेवास म्हणाले, 'सर्व काळाचा इतिहास समजायला अविवेकी लोकांना कठीण आहे.'
श्रीकृष्ण उवाच गृहाण गङ्गां हे ब्रह्मन् हे विष्णो हे महेश्वर । शृणु कालस्य वृत्तान्तं मत्तो ब्रह्मन्निशामय
श्रीकृष्ण म्हणाले: 'हे ब्रह्मदेवा, हे विष्णू, हे महेश्वरा, गंगेला घ्या. ब्रह्मदेवा, माझ्याकडून काळाचा इतिहास ऐका आणि लक्ष देऊन ऐका.'
यूयं च येऽन्ये देवाश्च मुनयो मनवस्तथा । सिद्धा यशस्विनश्चैव ये येऽत्रैव समागताः
तुम्ही आणि इतर देव, ऋषी, मनू, सिद्ध, कीर्तीमान असे जे जे येथे जमले आहेत—
एते जीवन्ति गोलोके कालचक्रविवर्जिते । जलाप्लुते सर्वविश्वं जातं कल्पक्षयोऽधुना
हे सर्वजण गोळोकात राहतात, जिथे काळाचं चक्र नाही. आता कल्पाचा अंत झाल्यावर संपूर्ण विश्व पाण्यात बुडालं आहे.
ब्रह्माद्या येऽन्यविश्वस्थास्ते विलीनाधुना मयि । वैकुण्ठं च विना सर्वं जलमग्नं च पद्मज
इतर विश्वांमध्ये असलेले ब्रह्मादिकही आता माझ्यात विलीन झाले आहेत. वैकुंठ सोडून सगळं काही, हे पद्मज, पाण्यात बुडालं आहे.
गत्वा सृष्टिं कुरु पुनर्ब्रह्मलोकादिकं भवम् । स्वं ब्रह्माण्डं विरचय पश्चाद् गङ्गा प्रयास्यति
जा, पुन्हा सृष्टी कर, ब्रह्मलोकापासून सुरू होणारे जग निर्माण कर. आपलं ब्रह्मांड तयार कर, आणि नंतर गंगा पुढे जाईल.
एवमन्येषु विश्वेषु सृष्टौ ब्रह्मादिकं पुनः । करोम्यहं पुनः सृष्टिं गच्छ शीघ्रं सुरैः सह
इतर विश्वांमध्येही मी पुन्हा ब्रह्मादिकांची सृष्टी करतो. तू देवांसह लवकर जा आणि नवीन सृष्टी निर्माण कर.
गतो बहुतरः कालो युष्माकं च चतुर्मुखाः । गताः कतिविधास्ते च भविष्यन्ति च वेधसः
हे चतुर्मुखा, तुमच्यासाठी खूप काळ गेला आहे. तुमच्यासारखे बरेच जण गेले आणि पुन्हा होतील, हे वेधसा.
इत्युक्त्वा राधिकानाथो जगामान्तःपुरे मुने । देवा गत्वा पुनः सृष्टिं चक्रुरेव प्रयत्नतः
असं सांगून राधिकेचे स्वामी अंतःपुरात गेले, हे मुनी. देवांनी जाऊन पुन्हा मन लावून सृष्टी केली.
गोलोके च स्थिता गङ्गा वैकुण्ठे शिवलोकके । ब्रह्मलोके स्थितान्यत्र यत्र यत्र पुरः स्थिता
गंगा गोळोकात, वैकुंठात, शिवाराजाच्या लोकात, ब्रह्मलोकात आणि जिथे जिथे ती आधी होती तिथे तशीच राहिली.
तत्रैव सा गता गङ्गा चाज्ञया परमात्मनः । निर्गता विष्णुपादाब्जात्तेन विष्णुपदी स्मृता
तेथेच परमात्म्याच्या आज्ञेने गंगा गेली. विष्णूच्या कमळासारख्या पायांमधून ती बाहेर आली म्हणून तिला 'विष्णुपदी' म्हणतात.
इत्येवं कथितं ब्रह्मन् गङ्गोपाख्यानमुत्तमम् । सुखदं मोक्षदं सारं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
असं, हे ब्रह्मन्, गंगेची उत्तम कथा सांगितली. ती सुख देणारी, मोक्ष देणारी आणि सार असलेली आहे. अजून काय ऐकायचं आहे?
गङ्गायाः कृष्णपत्नीत्ववर्णनम् नारद उवाच लक्ष्मीः सरस्वती गङ्गा तुलसी विश्वपावनी । एता नारायणस्यैव चतस्रश्च प्रिया इति
गंगेचं कृष्णपत्नी म्हणून वर्णन नारद म्हणाले: लक्ष्मी, सरस्वती, गंगा आणि जगाला पावन करणारी तुळस या चारही नारायणाच्या प्रिय पत्नी आहेत.
गङ्गा जगाम वैकुण्ठमिदमेव श्रुतं मया । कथं सा तस्य पत्नी च बभूवेति च न श्रुतम्
माझ्या ऐकण्यात आलंय की गंगा वैकुंठात गेली, पण ती त्याची पत्नी कशी झाली हे मी ऐकलं नाही.
श्रीनारायण उवाच गङ्गा जगाम वैकुण्ठं तत्पश्चाज्जगतां विधिः । गत्वोवाच तया सार्धं प्रणम्य जगदीश्वरम्
श्रीनारायण म्हणाले: गंगा वैकुंठात गेली आणि नंतर जगाचा सृष्टीकर्ता तिथे जाऊन, तिच्यासोबत जगदीश्वराला वंदन करून उभा राहिला.
ब्रह्मोवाच राधाकृष्णाङ्गसम्भूता या देवी द्रवरूपिणी । नवयौवनसम्पन्ना सुशीला सुन्दरी वरा
ब्रह्मा म्हणाले: राधा आणि कृष्ण यांच्या अंगातून जी देवी निर्माण झाली, ती द्रवरूपात, ताज्या तारुण्याने भरलेली, गुणी, सुंदर आणि श्रेष्ठ आहे—
शुद्धसत्त्वस्वरूपा च क्रोधाहङ्कारवर्जिता । तदङ्गसम्भवा नान्यं वृणोतीयं च तं विना
ती शुद्ध सत्त्वस्वरूप असलेली, राग आणि अहंकार नसलेली, त्यांच्या अंगातून जन्मलेली आहे आणि त्याच्याशिवाय दुसऱ्या कोणालाही निवडत नाही.
तत्रातिमानिनी राधा सा च तेजस्विनी वरा । समुद्युक्ता पातुमिमां भीतेयं बुद्धिपूर्वकम्
तिथे अभिमानी आणि तेजस्वी राधा तिला पिण्याचा निर्धार करत होती; म्हणून ही घाबरून, विचारपूर्वक वागली.
विवेश चरणाम्भोजे कृष्णस्य परमात्मनः । सर्वत्र गोलकं शुष्कं दृष्ट्वाहमगमं तदा
ती कृष्णाच्या पवित्र पायांमध्ये शिरली; मी सर्व गोलोक कोरडे झालेलं पाहिलं आणि मग तिथे गेलो.
गोलोके यत्र कृष्णश्च सर्ववृत्तान्तप्राप्तये । सर्वान्तरात्मा सर्वेषां ज्ञात्वाभिप्रायमेव च
गोलोकात, जिथे कृष्ण होता, सर्व घडामोडी समजून घेण्यासाठी, सर्वांच्या अंतर्यामी असलेल्या त्याने सर्वांची इच्छा जाणली—
बहिश्चकार गङ्गा च पादाङ्गुष्ठनखाग्रतः । दत्त्वास्यै राधिकामन्त्रं पूरयित्वा च गोलकम्
त्याने आपल्या पायाच्या अंगठ्याच्या नखातून गंगेला बाहेर आणलं, तिला राधिकामंत्र दिला आणि गोलोक तिच्याने भरून टाकला.
प्रणम्य तां च राधेशं गृहीत्वात्रागमं प्रभो । गान्धर्वेण विवाहेन गृहाणेमां सुरेश्वरीम्
मी तिला आणि राधेच्या स्वामीला वंदन करून, आज्ञा घेऊन, प्रभो, या देवतांची राणीला गंधर्वविवाहाने स्वीकारा असं सांगितलं.
सुरेश्वरेषु रसिको रसिकेयं समागता । त्वं रत्नं पुंसु देवेश स्त्रीरत्नं स्त्रीष्वियं सती
देवतांच्या स्वाम्यांमध्ये तू रसिक आहेस आणि ही देखील रसिक आहे, दोघे एकत्र आलेत; हे देवेश, तू पुरुषांमध्ये रत्न आहेस आणि ही स्त्रियांमध्ये सती रत्न आहे.