ततः स्वचक्षुरुन्मील्य पुनश्च तदनुज्ञया । ददर्श कृष्णमेकं च राधावक्षःस्थलस्थितम्
नंतर स्वतःच्या डोळ्यांनी, त्यांच्या अनुमतीने, त्याने कृष्णाला एकट्याला राधेच्या छातीवर विसावलेला पाहिले.
स्वपार्षदैः परिवृतं गोपीमण्डलमण्डितम् । पुनः प्रणेमुस्तं दृष्ट्वा तुष्टुवुः परमेश्वरम्
स्वतःच्या पार्षदांनी वेढलेला आणि गोपींच्या मंडळाने सुशोभित असलेला त्याला पाहून, सर्वांनी पुन्हा वंदन केले आणि परमेश्वराचे स्तुती केली.
तदभिप्रायमाज्ञाय तानुवाच रमेश्वरः । सर्वात्मा स च सर्वज्ञः सर्वेशः सर्वभावनः
त्यांचा हेतू ओळखून, सर्वांचा आत्मा, सर्वज्ञ, सर्वांचा स्वामी आणि सर्वांचे पालन करणारा रमेश्वर त्यांना संबोधित करू लागला.
श्रीभगवानुवाच आगच्छ कुशलं ब्रह्मन्नागच्छ कमलापते । इहागच्छ महादेव शश्वत्कुशलमस्तु वः
श्रीभगवान म्हणाले: या ब्रह्मन्, या कमलापती, या महादेव, येथे या—सदैव तुमचे कल्याण असो.
आगता हि महाभागा गङ्गानयनकारणात् । गङ्गा च चरणाम्भोजे भयेन शरणं गता
तुम्ही अत्यंत पुण्यवान म्हणून गंगेच्या आणण्यासाठी येथे आला आहात; आणि गंगा भीतीने माझ्या चरणकमळात शरण आली आहे.
राधेमां पातुमिच्छन्ती दृष्ट्वा मत्सन्निधानतः । दास्यामीमां च भवतां यूयं कुरुत निर्भयाम्
राधा तिला वाचविण्याची इच्छा धरून, माझ्या सान्निध्यात तिला पाहून, तिला तुमची दासी करायचे ठरवते—म्हणून तुम्ही सर्व तिला निर्भय करा.
श्रीकृष्णस्य वचः श्रुत्वा सस्मितः कमलोद्भवः । तुष्टाव राधामाराध्यां श्रीकृष्णपरिपूजिताम्
श्रीकृष्णाची वचने ऐकून, कमलातून जन्मलेला ब्रह्मा हसत-हसत, श्रीकृष्णाने पूजित आणि आराध्य असलेल्या राधेचे स्तवन करू लागला.
वक्त्रैश्चतुर्भिः संस्तूय भक्तिनम्रात्मकन्धरः । धाता चतुर्णां वेदानामुवाच चतुराननः
चार मुखांनी तिचे स्तुती करून, भक्तिभावाने मस्तक झुकवले; चार वेदांचे सर्जन करणारा, चतुरानन बोलू लागला.
चतुरानन उवाच गङ्गा त्वदङ्गसम्भूता प्रभोश्च रासमण्डले । युवयोर्द्रवरूपा सा मुग्धयोः शङ्करस्वनात्
चतुरानन म्हणाला: गंगा ही तुझ्या अंगातून आणि प्रभूच्या रासमंडळातून उत्पन्न झाली आहे. ती तुमच्या दोघींच्या द्रवरूपात आहे, आणि शंकराच्या डमरूच्या नादाने मोहित झाली आहे.
कृष्णांशा च त्वदंशा च त्वत्कन्यासदृशी प्रिया । त्वन्मन्त्रग्रहणं कृत्वा करोतु तव पूजनम्
ती कृष्णाची आणि तुझीही अंश आहे, प्रिय, आणि तुझ्या कन्येसारखी आहे. तिने तुझा मंत्र ग्रहण करून, तुझी पूजा करावी.
गोलोकस्था च या गङ्गा सर्वत्रस्था तथाम्बिके । तदम्बिका त्वं देवेशी सर्वदा सा त्वदात्मजा
गोलोकात वसणारी आणि सर्वत्र असणारी गंगा, हे अंबे, ती देवी म्हणजेच तू आहेस, देवतांची अधिष्ठात्री; ती नेहमीच तुझी कन्या आहे.
ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा स्वीचकार च सस्मिता । वहिर्बभूव सा कृष्णपादाङ्गुष्ठनखाग्रतः
ब्रह्माची वचने ऐकून, तिने हसत-हसत ती स्वीकारली; आणि ती कृष्णाच्या पायाच्या अंगठ्याच्या नखाच्या टोकावर प्रकट झाली.
तत्रैव सत्कृता शान्ता तस्थौ तेषां च मध्यतः । उवास तोयादुत्थाय तदधिष्ठातृदेवता
तेथेच तिचा आदर केला गेला, शांतपणे ती त्यांच्या मध्ये उभी राहिली. पाण्यातून वर येऊन, ती त्या स्थळी अधिष्ठान करणारी देवता म्हणून राहिली.
तत्तोयं ब्रह्मणा किञ्चित्स्थापितं च कमण्डलौ । किञ्चिद्दधार शिरसि चन्द्रार्धकृतशेखरः
मग ब्रह्मदेवांनी थोडं पाणी आपल्या कमंडलूत ठेवले आणि ज्याच्या शिरावर अर्धचंद्र आहे, त्याने थोडं पाणी आपल्या डोक्यावर घेतलं.
गङ्गायै राधिकामन्त्रं प्रददौ कमलोद्भवः । तत्स्तोत्रं कवचं पूजां विधानं ध्यानमेव च
गंगेला कमलातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवांनी राधिकेचा मंत्र, ते स्तोत्र, कवच, पूजा करण्याची पद्धत आणि ध्यान सांगितलं.
सर्वं तत्सामवेदोक्तं पुरश्चर्याक्रमं तथा । गङ्गा तामेव सम्पूज्य वैकुण्ठं प्रययौ सह
हे सर्व सामवेदात सांगितल्याप्रमाणे आणि पूर्वकर्मांची क्रमवारीसह, गंगाने तिची पूजा करून, दोघी मिळून वैकुंठात गेल्या.
लक्ष्मीः सरस्वती गङ्गा तुलसी विश्वपावनी । एता नारायणस्यैव चतस्रो योषितो मुने
लक्ष्मी, सरस्वती, गंगा आणि जगाला पावन करणारी तुळस या चारही नारायणाच्या पत्नी आहेत, हे ऋषी.
अथ तं सस्मितः कृष्णो ब्रह्माणं समुवाच सः । सर्वकालस्य वृत्तान्तं दुर्बोधमविपश्चितम्
मग कृष्ण हसत हसत ब्रह्मदेवास म्हणाले, 'सर्व काळाचा इतिहास समजायला अविवेकी लोकांना कठीण आहे.'
श्रीकृष्ण उवाच गृहाण गङ्गां हे ब्रह्मन् हे विष्णो हे महेश्वर । शृणु कालस्य वृत्तान्तं मत्तो ब्रह्मन्निशामय
श्रीकृष्ण म्हणाले: 'हे ब्रह्मदेवा, हे विष्णू, हे महेश्वरा, गंगेला घ्या. ब्रह्मदेवा, माझ्याकडून काळाचा इतिहास ऐका आणि लक्ष देऊन ऐका.'
यूयं च येऽन्ये देवाश्च मुनयो मनवस्तथा । सिद्धा यशस्विनश्चैव ये येऽत्रैव समागताः
तुम्ही आणि इतर देव, ऋषी, मनू, सिद्ध, कीर्तीमान असे जे जे येथे जमले आहेत—
एते जीवन्ति गोलोके कालचक्रविवर्जिते । जलाप्लुते सर्वविश्वं जातं कल्पक्षयोऽधुना
हे सर्वजण गोळोकात राहतात, जिथे काळाचं चक्र नाही. आता कल्पाचा अंत झाल्यावर संपूर्ण विश्व पाण्यात बुडालं आहे.
ब्रह्माद्या येऽन्यविश्वस्थास्ते विलीनाधुना मयि । वैकुण्ठं च विना सर्वं जलमग्नं च पद्मज
इतर विश्वांमध्ये असलेले ब्रह्मादिकही आता माझ्यात विलीन झाले आहेत. वैकुंठ सोडून सगळं काही, हे पद्मज, पाण्यात बुडालं आहे.
गत्वा सृष्टिं कुरु पुनर्ब्रह्मलोकादिकं भवम् । स्वं ब्रह्माण्डं विरचय पश्चाद् गङ्गा प्रयास्यति
जा, पुन्हा सृष्टी कर, ब्रह्मलोकापासून सुरू होणारे जग निर्माण कर. आपलं ब्रह्मांड तयार कर, आणि नंतर गंगा पुढे जाईल.
एवमन्येषु विश्वेषु सृष्टौ ब्रह्मादिकं पुनः । करोम्यहं पुनः सृष्टिं गच्छ शीघ्रं सुरैः सह
इतर विश्वांमध्येही मी पुन्हा ब्रह्मादिकांची सृष्टी करतो. तू देवांसह लवकर जा आणि नवीन सृष्टी निर्माण कर.
गतो बहुतरः कालो युष्माकं च चतुर्मुखाः । गताः कतिविधास्ते च भविष्यन्ति च वेधसः
हे चतुर्मुखा, तुमच्यासाठी खूप काळ गेला आहे. तुमच्यासारखे बरेच जण गेले आणि पुन्हा होतील, हे वेधसा.
इत्युक्त्वा राधिकानाथो जगामान्तःपुरे मुने । देवा गत्वा पुनः सृष्टिं चक्रुरेव प्रयत्नतः
असं सांगून राधिकेचे स्वामी अंतःपुरात गेले, हे मुनी. देवांनी जाऊन पुन्हा मन लावून सृष्टी केली.
गोलोके च स्थिता गङ्गा वैकुण्ठे शिवलोकके । ब्रह्मलोके स्थितान्यत्र यत्र यत्र पुरः स्थिता
गंगा गोळोकात, वैकुंठात, शिवाराजाच्या लोकात, ब्रह्मलोकात आणि जिथे जिथे ती आधी होती तिथे तशीच राहिली.
तत्रैव सा गता गङ्गा चाज्ञया परमात्मनः । निर्गता विष्णुपादाब्जात्तेन विष्णुपदी स्मृता
तेथेच परमात्म्याच्या आज्ञेने गंगा गेली. विष्णूच्या कमळासारख्या पायांमधून ती बाहेर आली म्हणून तिला 'विष्णुपदी' म्हणतात.
इत्येवं कथितं ब्रह्मन् गङ्गोपाख्यानमुत्तमम् । सुखदं मोक्षदं सारं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
असं, हे ब्रह्मन्, गंगेची उत्तम कथा सांगितली. ती सुख देणारी, मोक्ष देणारी आणि सार असलेली आहे. अजून काय ऐकायचं आहे?
गङ्गायाः कृष्णपत्नीत्ववर्णनम् नारद उवाच लक्ष्मीः सरस्वती गङ्गा तुलसी विश्वपावनी । एता नारायणस्यैव चतस्रश्च प्रिया इति
गंगेचं कृष्णपत्नी म्हणून वर्णन नारद म्हणाले: लक्ष्मी, सरस्वती, गंगा आणि जगाला पावन करणारी तुळस या चारही नारायणाच्या प्रिय पत्नी आहेत.