पूजाञ्चक्रुः पृथिव्याश्च ते सर्वे चाज्ञया हरेः । कण्वशाखोक्तध्यानेन तुष्टुवुश्च स्तवेन ते
हरिच्या आज्ञेने पृथ्वीवरील सर्वांनी तिची पूजा केली; कण्व शाखेत सांगितलेल्या ध्यानाने तिला स्तोत्रांनी स्तुत केले.
ददुर्मूलेन मन्त्रेण नैवेद्यादिकमेव च । संस्तुता त्रिषु लोकेषु पूजिता सा बभूव ह
मूळ मंत्राने त्यांनी नैवेद्य व इतर अर्पण केले; तीनही लोकांत तिची स्तुती व पूजा करण्यात आली आणि ती अत्यंत पूज्य झाली.
नारद उवाच किं ध्यानं स्तवनं तस्या मूलमन्त्रं च किं वद । गूढं सर्वपुराणेषु श्रोतुं कौतूहलं मम
नारद म्हणाले: तिचं ध्यान, स्तोत्र आणि मूळ मंत्र काय आहे ते मला सांग. ते सर्व पुराणांत गुप्त आहे, आणि मला ते ऐकण्याची उत्कंठा आहे.
श्रीनारायण उवाच आदौ च पृथिवी देवी वराहेण च पूजिता । ततो हि ब्रह्मणा पश्चामृजिता पृथिवी तदा
श्रीनारायण म्हणाले: सुरुवातीला पृथ्वी देवीची वराहाने पूजा केली; त्यानंतर त्या काळी ब्रह्मादेखील तिची पूजा करीत होते.
ततः सर्वैर्मुनीन्द्रैश्च मनुभिर्मानवादिभिः । ध्यानं च स्तवनं मन्त्रं शृणु वक्ष्यामि नारद
त्यांनंतर सर्व ऋषी, मनू व इतरांनीही तिची पूजा केली. नारद, आता मी तुला तिचं ध्यान, स्तोत्र आणि मंत्र सांगतो, ऐक.
ॐ ह्रीं श्रीं क्लीं वसुधायै स्वाहेत्यनेन मन्त्रेण विष्णुना पूजिता पुरा । श्वेतपङ्कजवर्णाभां शरच्चन्द्रनिभाननाम्
'ॐ ह्रीं श्रीं क्लीं वसुधायै स्वाहा' या मंत्राने प्राचीन काळी विष्णूंनी तिची पूजा केली; ती शुभ्र कमळासारखी उजळ, शरदचंद्रासारख्या मुखाने तेजस्वी होती.
चन्दनोत्क्षिप्तसर्वाङ्गीं रत्नभूषणभूषिताम् । रत्नाधारां रत्नगर्भां रत्नाकरसमन्विताम्
तिच्या सर्व अंगांना चंदन लावले होते, ती रत्नांच्या दागिन्यांनी सजलेली होती, रत्नांचा आधार, रत्नांनी भरलेली आणि रत्नसंपत्तीने युक्त होती.
वह्निशुद्धांशुकाधानां सस्मितां वन्दितां भजे । ध्यानेनानेन सा देवी सर्वैश्च पूजिताभवत्
अग्निपरीक्षित वस्त्र परिधान केलेली, हसतमुख, सर्वांनी वंदनीय अशी ती देवी मी भक्तीने वंदन करतो; या ध्यानाने सर्वांनी तिची पूजा केली.
स्तवनं शृणु विप्रेन्द्र कण्वशाखोक्तमेव च । श्रीनारायण उवाच जये जये जलाधारे जलशीले जलप्रदे
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, कण्व शाखेत सांगितलेले हे स्तोत्र ऐक. श्रीनारायण म्हणाले: जलाचा आधार असणाऱ्या, जलस्वरूप असणाऱ्या, जल देणाऱ्या देवी, तुझ्या जयजयकार असो!
यज्ञसूकरजाये त्वं जयं देहि जयावहे । मङ्गले मङ्गलाधारे माङ्गल्ये मङ्गलप्रदे
यज्ञसूकरापासून जन्मलेल्या देवी, मला विजय दे, विजयाची दात्री! मंगलमय, मंगलाचा आधार, मंगलस्वरूप, मंगल देणारी!
मङ्गलार्थं मङ्गलेशे मङ्गलं देहि मे भवे । सर्वाधारे च सर्वज्ञे सर्वशक्तिसमन्विते
मंगलासाठी, मंगलाची अधीश्वरी, माझ्या जीवनात मंगल दे! सर्वांचा आधार, सर्वज्ञ, सर्वशक्तीने परिपूर्ण!
सर्वकामप्रदे देवि सर्वेष्टं देहि मे भवे । पुण्यस्वरूपे पुण्यानां बीजरूपे सनातनि
सर्व इच्छा पूर्ण करणारी देवी, माझ्या जीवनात सर्व इच्छित वस्तू दे! पुण्यस्वरूप, पुण्यांची मूळ, सनातनी!
पुण्याश्रये पुण्यवतामालये पुण्यदे भवे । सर्वसस्यालये सर्वसस्याढ्ये सर्वसस्यदे
पुण्याचा आधार, पुण्यवानांचा निवास, जीवनात पुण्य देणारी! सर्व पिकांचा आधार, सर्व पिकांनी समृद्ध, सर्व पिकांची दात्री!
सर्वसस्यहरे काले सर्वसस्यात्मिके भवे । भूमे भूमिपसर्वस्वे भूमिपालपरायणे
योग्य वेळी सर्व पिके घेणारी, जीवनात सर्व पिकांचे स्वरूप असणारी! भूमाते, राजांसाठी सर्वस्व असणारी, राजांची परम शरण!
भूमिपानां सुखकरे भूमिं देहि च भूमिदे । इदं स्तोत्रं महापुण्यं प्रातरुत्थाय यः पठेत्
राजांना सुख देणारी, भूमिदेवी, मला भूमी दे! जो कोणी हे महापुण्य स्तोत्र सकाळी उठून म्हणतो—
कोटिजन्मसु स भवेद् बलवान्भूमिपेश्वरः । भूमिदानकृतं पुण्यं लभ्यते पठनाज्जनैः
तो कोट्यवधी जन्मांसाठी बलवान भूमिपती होतो; हे पठण केल्याने लोकांना भूमिदानाचे पुण्य मिळते.
भूमिदानहरात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः । अम्बुवाचीभूकरणपापात्स मुच्यते ध्रुवम्
ज्याने दान दिलेली जमीन परत घेतली, त्याच्या पापातून तो नक्कीच मुक्त होतो; आणि जो जमीन पाण्याच्या साठ्यासाठी वापरतो, त्याचं पापही निश्चितच नाहीसं होतं.
अन्यकूपे कूपखननपापात्स मुच्यते ध्रुवम् । परभूमिहरात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः
दुसऱ्याच्या विहिरीत विहीर खणण्याचं पापही तो नक्कीच टाळतो; आणि दुसऱ्याची जमीन बळकावण्याचं पापही त्याच्यावर राहत नाही, यात शंका नाही.
भूमौ वीर्यत्यागपापाद्भूमौ दीपादिस्थापनात् । पापेन मुच्यते सोऽपि स्तोत्रस्य पठनान्मुने
जमिनीवर वीर्य सोडण्याचं किंवा जमिनीवर दिवा वगैरे ठेवण्याचं पाप जरी झालं, तरी हे स्तोत्र वाचल्याने, हे मुनिवर, त्या पापातूनही तो मुक्त होतो.
अश्वमेधशतं पुण्यं लभते नात्र संशयः । भूमिदेव्या महास्तोत्रं सर्वकल्याणकारकम्
शंभर अश्वमेध यज्ञाचं पुण्य मिळतं, यात काहीच शंका नाही; भूमिदेवीचं हे महान स्तोत्र सर्व मंगल घडवणारं आहे.
पृथिव्युपाख्याने नरकफलप्राप्तिवर्णनम् नारद उवाच भूमिदानकृतं पुण्यं पापं तद्धरणेन च । परभूहरणात्पापं परकूपे खनने तथा
नारद म्हणाले: भूमिदानाने मिळणारं पुण्य आणि ती जमीन परत घेतल्याने होणारं पाप, दुसऱ्याची जमीन बळकावल्याने होणारं पाप आणि दुसऱ्याच्या विहिरीत विहीर खणल्याने होणारं पाप यांचं वर्णन.
अम्बुवाच्यां भूखनने वीर्यस्य त्याग एव च । दीपादिस्थापनात्पापं श्रोतुमिच्छामि यत्नतः
पाण्याच्या साठ्यासाठी जमीन खणल्याने, जमिनीवर वीर्य सोडल्याने, किंवा दिवा वगैरे ठेवल्याने जे पाप मिळतं, ते मी काळजीपूर्वक ऐकू इच्छितो.
अन्यद्वा पृथिवीजन्यं पापं यत्पृच्छते परम् । यदस्ति तत्प्रतीकारं वद वेदविदांवर
पृथ्वीशी संबंधित इतर कोणतंही पाप, किंवा जे काही विचारलं जातंय, त्यावर उपाय असेल तर, हे वेद जाणणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, ते मला सांग.
श्रीनारायण उवाच वितस्तिमात्रभूमिं च यो ददाति च भारते । सन्ध्यापूताय विप्राय स याति शिवमन्दिरम्
श्री नारायण म्हणाले: जो कोणी भारतात एक विटी एवढी जमीन संध्याकाळी शुद्ध झालेल्या ब्राह्मणाला देतो, तो शिवाच्या मंदिरात पोहोचतो.
भूमिं च सर्वसस्याढ्यां ब्राह्मणाय ददाति च । भूमिरेणुप्रमाणाब्दमन्ते विष्णुपदे स्थितिः
जो कोणी सर्व प्रकारच्या पिकांनी समृद्ध अशी जमीन ब्राह्मणाला देतो, त्या जमिनीवर जितक्या रेणू आहेत, तितक्या वर्षे तो विष्णूच्या पायाशी राहतो.
ग्रामं भूमिं च धान्यं च ब्राह्मणाय ददाति यः । सर्वपापाद्विनिर्मुक्तौ चोभौ देवीपुरःस्थितौ
जो कोणी एखाद्या ब्राह्मणाला गाव, जमीन आणि धान्य देतो, ते दोघेही सर्व पापांपासून मुक्त होतात आणि देवीसमोर उभे राहतात.
भूमिदानं च तत्काले यः साधुश्चानुमोदते । स च प्रयाति वैकुण्ठे मित्रगोत्रसमन्वितः
भूमिदानाच्या वेळी जो सज्जन मनाने त्यास मान्यता देतो, तोही आपल्या मित्र-नातेवाईकांसह वैकुंठात जातो.
स्वदत्तां परदत्तां वा ब्रह्मवृत्तिं हरेत्तु यः । स तिष्ठति कालसूत्रे यावच्चन्द्रदिवाकरौ
स्वतःने किंवा दुसऱ्याने दिलेली जमीन किंवा ब्राह्मणांची उपजीविका जो हिरावून घेतो, तो चंद्र-सूर्य अस्तित्वात असतील तोपर्यंत काळाच्या दोऱ्याने बांधलेला राहतो.
तत्युत्रपौत्रप्रभृतिर्भूमिहीनः श्रिया हतः । पुत्रहीनो दरिद्रश्च घोरं याति च रौरवम्
त्याची मुले, नातवंडे आणि पुढची पिढी जमिनीपासून वंचित राहतात आणि त्यांचं भाग्य नष्ट होतं; पुत्रहीन, गरीब होऊन तो भयंकर रौरव नरकात जातो.
गवां मार्गं विनिष्कृष्य यश्च सस्यं ददाति च । दिव्यं वर्षशतं चैव कुम्भीपाके च तिष्ठति
जो गायींच्या वाटेवरून पिकं काढतो आणि देतो, तो दिव्य शंभर वर्षे कुंभिपाक नरकात राहतो.