धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैः सिन्दूरैरनुलेपनैः । वस्त्रैः पुष्पैश्च बलिभिः सम्पूज्योवाच तां हरिः
धूप, दीप, नैवेद्य, कुंकवाचे लेप, वस्त्रे, फुले आणि बळी यांनी त्याने तिची मनोभावे पूजा केली आणि तिला संबोधले.
श्रीभगवानुवाच सर्वाधारा भव शुभे सर्वैः सम्पूजिता सुखम् । मुनिभिर्मनुभिर्देवैः सिद्धैश्च दानवादिभिः
श्रीभगवान म्हणाले: शुभे, तू सर्वांचा आधार हो, सर्वांनी आनंदाने पूजली जाशील—मुनी, मनू, देव, सिद्ध आणि दैत्यसुद्धा तुझी पूजा करतील.
अम्बुवाचीत्यागदिने गृहारम्भे प्रवेशने । वापीतडागारम्भे च गृहे च कृषिकर्मणि
पाण्याचे काम सुरू करताना, शुभ दिवशी, घर बांधताना, प्रवेश करताना, विहीर किंवा तलाव खोदताना आणि घरात शेतीच्या कामासाठी—
तव पूजां करिष्यन्ति मद्वरेण सुरादयः । मूढा ये न करिष्यन्ति यास्यन्ति नरकं च ते
माझ्या वरामुळे देव आणि इतर सर्वजण तुझी पूजा करतील. जे मूढ लोक पूजा करणार नाहीत, ते नरकात जातील.
वसुधोवाच वहामि सर्वं वाराहरूपेणाहं तवाज्ञया । लीलामात्रेण भगवन् विश्वं च सचराचरम्
पृथ्वी म्हणाली: भगवन्, तुमच्या आज्ञेने मी वराहरूपाने सर्व काही वाहून नेते. केवळ लीलामात्रेने मी हे सगळे चराचर विश्व धारण करते.
मुक्तां शुक्तिं हरेरर्चां शिवलिङ्गं शिवां तथा । शङ्खं प्रदीपं यन्त्रं च माणिक्यं हीरकं तथा
मुक्ता, शिंपले, हरिची मूर्ती, शिवलिंग, शिवा देवी, शंख, दिवा, यंत्र, माणिक आणि हिरा—
यज्ञसूत्रं च पुष्पं च पुस्तकं तुलसीदलम् । जपमालां पुष्पमालां कर्पूरं च सुवर्णकम्
यज्ञसूत्र, फुले, पुस्तके, तुळशीची पाने, जपमाळा, फुलांची माळ, कापूर आणि सोने—
गोरोचनं चन्दनं च शालग्रामजलं तथा । एतान्वोडुमशक्ताहं क्लिष्टा च भगवञ्छृणु
गोरचन, चंदन आणि शाळग्रामाचे पाणी—हे सर्व मी वाहू शकत नाही, भगवन्, आणि त्यामुळे मला त्रास होतो. ऐका.
श्रीभगवानुवाच द्रव्याण्येतानि ये मूढा अर्पयिष्यन्ति सुन्दरि । यास्यन्ति कालसूत्रं ते दिव्यं वर्षशतं त्वयि
श्रीभगवान म्हणाले: सुंदरि, जे मूढ लोक ही द्रव्ये तुला अर्पण करतील, ते लोक काळसूत्र या नरकात दिव्य शंभर वर्षे जातील.
इत्येवमुक्त्वा भगवान् विरराम च नारद । बभूव तेन गर्भेण तेजस्वी मङ्गलग्रहः
असं म्हणून भगवान शांत झाले, नारद. त्या गर्भातून एक तेजस्वी आणि शुभ ग्रह उत्पन्न झाला.
पूजाञ्चक्रुः पृथिव्याश्च ते सर्वे चाज्ञया हरेः । कण्वशाखोक्तध्यानेन तुष्टुवुश्च स्तवेन ते
हरिच्या आज्ञेने पृथ्वीवरील सर्वांनी तिची पूजा केली; कण्व शाखेत सांगितलेल्या ध्यानाने तिला स्तोत्रांनी स्तुत केले.
ददुर्मूलेन मन्त्रेण नैवेद्यादिकमेव च । संस्तुता त्रिषु लोकेषु पूजिता सा बभूव ह
मूळ मंत्राने त्यांनी नैवेद्य व इतर अर्पण केले; तीनही लोकांत तिची स्तुती व पूजा करण्यात आली आणि ती अत्यंत पूज्य झाली.
नारद उवाच किं ध्यानं स्तवनं तस्या मूलमन्त्रं च किं वद । गूढं सर्वपुराणेषु श्रोतुं कौतूहलं मम
नारद म्हणाले: तिचं ध्यान, स्तोत्र आणि मूळ मंत्र काय आहे ते मला सांग. ते सर्व पुराणांत गुप्त आहे, आणि मला ते ऐकण्याची उत्कंठा आहे.
श्रीनारायण उवाच आदौ च पृथिवी देवी वराहेण च पूजिता । ततो हि ब्रह्मणा पश्चामृजिता पृथिवी तदा
श्रीनारायण म्हणाले: सुरुवातीला पृथ्वी देवीची वराहाने पूजा केली; त्यानंतर त्या काळी ब्रह्मादेखील तिची पूजा करीत होते.
ततः सर्वैर्मुनीन्द्रैश्च मनुभिर्मानवादिभिः । ध्यानं च स्तवनं मन्त्रं शृणु वक्ष्यामि नारद
त्यांनंतर सर्व ऋषी, मनू व इतरांनीही तिची पूजा केली. नारद, आता मी तुला तिचं ध्यान, स्तोत्र आणि मंत्र सांगतो, ऐक.
ॐ ह्रीं श्रीं क्लीं वसुधायै स्वाहेत्यनेन मन्त्रेण विष्णुना पूजिता पुरा । श्वेतपङ्कजवर्णाभां शरच्चन्द्रनिभाननाम्
'ॐ ह्रीं श्रीं क्लीं वसुधायै स्वाहा' या मंत्राने प्राचीन काळी विष्णूंनी तिची पूजा केली; ती शुभ्र कमळासारखी उजळ, शरदचंद्रासारख्या मुखाने तेजस्वी होती.
चन्दनोत्क्षिप्तसर्वाङ्गीं रत्नभूषणभूषिताम् । रत्नाधारां रत्नगर्भां रत्नाकरसमन्विताम्
तिच्या सर्व अंगांना चंदन लावले होते, ती रत्नांच्या दागिन्यांनी सजलेली होती, रत्नांचा आधार, रत्नांनी भरलेली आणि रत्नसंपत्तीने युक्त होती.
वह्निशुद्धांशुकाधानां सस्मितां वन्दितां भजे । ध्यानेनानेन सा देवी सर्वैश्च पूजिताभवत्
अग्निपरीक्षित वस्त्र परिधान केलेली, हसतमुख, सर्वांनी वंदनीय अशी ती देवी मी भक्तीने वंदन करतो; या ध्यानाने सर्वांनी तिची पूजा केली.
स्तवनं शृणु विप्रेन्द्र कण्वशाखोक्तमेव च । श्रीनारायण उवाच जये जये जलाधारे जलशीले जलप्रदे
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, कण्व शाखेत सांगितलेले हे स्तोत्र ऐक. श्रीनारायण म्हणाले: जलाचा आधार असणाऱ्या, जलस्वरूप असणाऱ्या, जल देणाऱ्या देवी, तुझ्या जयजयकार असो!
यज्ञसूकरजाये त्वं जयं देहि जयावहे । मङ्गले मङ्गलाधारे माङ्गल्ये मङ्गलप्रदे
यज्ञसूकरापासून जन्मलेल्या देवी, मला विजय दे, विजयाची दात्री! मंगलमय, मंगलाचा आधार, मंगलस्वरूप, मंगल देणारी!
मङ्गलार्थं मङ्गलेशे मङ्गलं देहि मे भवे । सर्वाधारे च सर्वज्ञे सर्वशक्तिसमन्विते
मंगलासाठी, मंगलाची अधीश्वरी, माझ्या जीवनात मंगल दे! सर्वांचा आधार, सर्वज्ञ, सर्वशक्तीने परिपूर्ण!
सर्वकामप्रदे देवि सर्वेष्टं देहि मे भवे । पुण्यस्वरूपे पुण्यानां बीजरूपे सनातनि
सर्व इच्छा पूर्ण करणारी देवी, माझ्या जीवनात सर्व इच्छित वस्तू दे! पुण्यस्वरूप, पुण्यांची मूळ, सनातनी!
पुण्याश्रये पुण्यवतामालये पुण्यदे भवे । सर्वसस्यालये सर्वसस्याढ्ये सर्वसस्यदे
पुण्याचा आधार, पुण्यवानांचा निवास, जीवनात पुण्य देणारी! सर्व पिकांचा आधार, सर्व पिकांनी समृद्ध, सर्व पिकांची दात्री!
सर्वसस्यहरे काले सर्वसस्यात्मिके भवे । भूमे भूमिपसर्वस्वे भूमिपालपरायणे
योग्य वेळी सर्व पिके घेणारी, जीवनात सर्व पिकांचे स्वरूप असणारी! भूमाते, राजांसाठी सर्वस्व असणारी, राजांची परम शरण!
भूमिपानां सुखकरे भूमिं देहि च भूमिदे । इदं स्तोत्रं महापुण्यं प्रातरुत्थाय यः पठेत्
राजांना सुख देणारी, भूमिदेवी, मला भूमी दे! जो कोणी हे महापुण्य स्तोत्र सकाळी उठून म्हणतो—
कोटिजन्मसु स भवेद् बलवान्भूमिपेश्वरः । भूमिदानकृतं पुण्यं लभ्यते पठनाज्जनैः
तो कोट्यवधी जन्मांसाठी बलवान भूमिपती होतो; हे पठण केल्याने लोकांना भूमिदानाचे पुण्य मिळते.
भूमिदानहरात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः । अम्बुवाचीभूकरणपापात्स मुच्यते ध्रुवम्
ज्याने दान दिलेली जमीन परत घेतली, त्याच्या पापातून तो नक्कीच मुक्त होतो; आणि जो जमीन पाण्याच्या साठ्यासाठी वापरतो, त्याचं पापही निश्चितच नाहीसं होतं.
अन्यकूपे कूपखननपापात्स मुच्यते ध्रुवम् । परभूमिहरात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः
दुसऱ्याच्या विहिरीत विहीर खणण्याचं पापही तो नक्कीच टाळतो; आणि दुसऱ्याची जमीन बळकावण्याचं पापही त्याच्यावर राहत नाही, यात शंका नाही.
भूमौ वीर्यत्यागपापाद्भूमौ दीपादिस्थापनात् । पापेन मुच्यते सोऽपि स्तोत्रस्य पठनान्मुने
जमिनीवर वीर्य सोडण्याचं किंवा जमिनीवर दिवा वगैरे ठेवण्याचं पाप जरी झालं, तरी हे स्तोत्र वाचल्याने, हे मुनिवर, त्या पापातूनही तो मुक्त होतो.
अश्वमेधशतं पुण्यं लभते नात्र संशयः । भूमिदेव्या महास्तोत्रं सर्वकल्याणकारकम्
शंभर अश्वमेध यज्ञाचं पुण्य मिळतं, यात काहीच शंका नाही; भूमिदेवीचं हे महान स्तोत्र सर्व मंगल घडवणारं आहे.