तत्पुत्रो मङ्गलो ज्ञेयो घटेशो मङ्गलात्मजः । नारद उवाच पूजिता केन रुपेण वाराहे च सुरैर्मही
त्याचा मुलगा मंगळ म्हणून ओळखला जातो, आणि घटेश हा मंगळाचा पुत्र आहे. नारद म्हणाले: वराहावतारात, हे पृथ्वीदेवी, देवांनी तुम्हाला कोणत्या रूपात पूजले होते?
वाराहे चैव वाराही सर्वैः सर्वाश्रया सती । मूलप्रकृतिसम्भूता पञ्चीकरणमार्गतः
वराहावतारात सर्वांनी वराही या सर्वांचा आधार असलेल्या देवीची पूजा केली. त्या मूळ प्रकृतीपासून उत्पन्न होऊन, पंचीकरणाच्या मार्गाने प्रकट झाल्या.
तस्याः पूजाविधानं चाप्यधश्चोर्ध्वमनेकशः । मङ्गलं मङ्गलस्यापि जन्म वासं वद प्रभो
त्यांच्या पूजेची पद्धत वरखाली अनेक प्रकारची आहे. प्रभो, मंगळाचा जन्म आणि त्याचे निवासस्थान याबद्दल मला सांगा.
श्रीनारायण उवाच वाराहे च वराहश्च ब्रह्मणा संस्तुतः पुरा । उद्दधार महीं हत्वा हिरण्याक्षं रसातलम्
श्री नारायण म्हणाले: वराहावतारात, ब्रह्मदेवाने एकदा वराहाची स्तुती केली. त्याने हिरण्याक्षाचा वध करून पृथ्वीला पाताळातून वर काढले.
जले तां स्थापयामास पद्मपत्रं यथा हृदे । तत्रैव निर्ममे ब्रह्मा विश्वं सर्वं मनोहरम्
त्याने पृथ्वीला पाण्यात ठेवले, जणू हृदयावर कमळाच्या पानासारखी. तिथेच ब्रह्मदेवाने हे सुंदर विश्व निर्माण केले.
दृष्ट्वा तदधिदेवीं च सकामां कामुको हरिः । वराहरूपी भगवान् कोटिसूर्यसमप्रभः
ती अधिदेवी इच्छेने भरलेली पाहून, कोटी सूर्यांसारखा तेजस्वी असलेला वराहरूपी हरि तिच्याकडे आकर्षित झाला.
कृत्वा रतिकलां सर्वां मूर्तिं च सुमनोहराम् । क्रीडाञ्चकार रहसि दिव्यवर्षमहर्निशम्
त्याने सर्व प्रेमकला दाखवून अत्यंत मोहक रूप धारण केले आणि दिव्य वर्षभर रात्रंदिवस गुप्तपणे तिच्यासोबत रमण केले.
सुखसम्भोगसंस्पर्शान्मूर्च्छां सम्प्राप सुन्दरी । विदग्धाया विदग्धेन सङ्गमोऽतिसुखप्रदः
त्या सुखद संगामुळे आणि स्पर्शाने सुंदर देवी बेशुद्ध झाली. दोघेही कुशल असल्याने त्यांचा संग अत्यंत आनंददायक ठरला.
विष्णुस्तदङ्गसंश्लेषाद् बुबुधे न दिवानिशम् । वर्षान्ते चेतनां प्राप्य कामी तत्याज कामुकीम्
त्या घट्ट आलिंगनामुळे विष्णूला दिवसरात्र कळत नव्हते. वर्षाच्या शेवटी शुद्धीवर येऊन, त्या कामिनीला त्याने सोडले.
पूर्वरूपं वराहं च दधार स च लीलया । पूजाञ्चकार तां देवीं ध्यात्वा च धरणीं सतीम्
नंतर त्याने आपले पूर्वीचे वराहरूप सहजतेने धारण केले आणि त्या स्थिर पृथ्वीदेवीचे ध्यान करून तिची पूजा केली.
धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैः सिन्दूरैरनुलेपनैः । वस्त्रैः पुष्पैश्च बलिभिः सम्पूज्योवाच तां हरिः
धूप, दीप, नैवेद्य, कुंकवाचे लेप, वस्त्रे, फुले आणि बळी यांनी त्याने तिची मनोभावे पूजा केली आणि तिला संबोधले.
श्रीभगवानुवाच सर्वाधारा भव शुभे सर्वैः सम्पूजिता सुखम् । मुनिभिर्मनुभिर्देवैः सिद्धैश्च दानवादिभिः
श्रीभगवान म्हणाले: शुभे, तू सर्वांचा आधार हो, सर्वांनी आनंदाने पूजली जाशील—मुनी, मनू, देव, सिद्ध आणि दैत्यसुद्धा तुझी पूजा करतील.
अम्बुवाचीत्यागदिने गृहारम्भे प्रवेशने । वापीतडागारम्भे च गृहे च कृषिकर्मणि
पाण्याचे काम सुरू करताना, शुभ दिवशी, घर बांधताना, प्रवेश करताना, विहीर किंवा तलाव खोदताना आणि घरात शेतीच्या कामासाठी—
तव पूजां करिष्यन्ति मद्वरेण सुरादयः । मूढा ये न करिष्यन्ति यास्यन्ति नरकं च ते
माझ्या वरामुळे देव आणि इतर सर्वजण तुझी पूजा करतील. जे मूढ लोक पूजा करणार नाहीत, ते नरकात जातील.
वसुधोवाच वहामि सर्वं वाराहरूपेणाहं तवाज्ञया । लीलामात्रेण भगवन् विश्वं च सचराचरम्
पृथ्वी म्हणाली: भगवन्, तुमच्या आज्ञेने मी वराहरूपाने सर्व काही वाहून नेते. केवळ लीलामात्रेने मी हे सगळे चराचर विश्व धारण करते.
मुक्तां शुक्तिं हरेरर्चां शिवलिङ्गं शिवां तथा । शङ्खं प्रदीपं यन्त्रं च माणिक्यं हीरकं तथा
मुक्ता, शिंपले, हरिची मूर्ती, शिवलिंग, शिवा देवी, शंख, दिवा, यंत्र, माणिक आणि हिरा—
यज्ञसूत्रं च पुष्पं च पुस्तकं तुलसीदलम् । जपमालां पुष्पमालां कर्पूरं च सुवर्णकम्
यज्ञसूत्र, फुले, पुस्तके, तुळशीची पाने, जपमाळा, फुलांची माळ, कापूर आणि सोने—
गोरोचनं चन्दनं च शालग्रामजलं तथा । एतान्वोडुमशक्ताहं क्लिष्टा च भगवञ्छृणु
गोरचन, चंदन आणि शाळग्रामाचे पाणी—हे सर्व मी वाहू शकत नाही, भगवन्, आणि त्यामुळे मला त्रास होतो. ऐका.
श्रीभगवानुवाच द्रव्याण्येतानि ये मूढा अर्पयिष्यन्ति सुन्दरि । यास्यन्ति कालसूत्रं ते दिव्यं वर्षशतं त्वयि
श्रीभगवान म्हणाले: सुंदरि, जे मूढ लोक ही द्रव्ये तुला अर्पण करतील, ते लोक काळसूत्र या नरकात दिव्य शंभर वर्षे जातील.
इत्येवमुक्त्वा भगवान् विरराम च नारद । बभूव तेन गर्भेण तेजस्वी मङ्गलग्रहः
असं म्हणून भगवान शांत झाले, नारद. त्या गर्भातून एक तेजस्वी आणि शुभ ग्रह उत्पन्न झाला.
पूजाञ्चक्रुः पृथिव्याश्च ते सर्वे चाज्ञया हरेः । कण्वशाखोक्तध्यानेन तुष्टुवुश्च स्तवेन ते
हरिच्या आज्ञेने पृथ्वीवरील सर्वांनी तिची पूजा केली; कण्व शाखेत सांगितलेल्या ध्यानाने तिला स्तोत्रांनी स्तुत केले.
ददुर्मूलेन मन्त्रेण नैवेद्यादिकमेव च । संस्तुता त्रिषु लोकेषु पूजिता सा बभूव ह
मूळ मंत्राने त्यांनी नैवेद्य व इतर अर्पण केले; तीनही लोकांत तिची स्तुती व पूजा करण्यात आली आणि ती अत्यंत पूज्य झाली.
नारद उवाच किं ध्यानं स्तवनं तस्या मूलमन्त्रं च किं वद । गूढं सर्वपुराणेषु श्रोतुं कौतूहलं मम
नारद म्हणाले: तिचं ध्यान, स्तोत्र आणि मूळ मंत्र काय आहे ते मला सांग. ते सर्व पुराणांत गुप्त आहे, आणि मला ते ऐकण्याची उत्कंठा आहे.
श्रीनारायण उवाच आदौ च पृथिवी देवी वराहेण च पूजिता । ततो हि ब्रह्मणा पश्चामृजिता पृथिवी तदा
श्रीनारायण म्हणाले: सुरुवातीला पृथ्वी देवीची वराहाने पूजा केली; त्यानंतर त्या काळी ब्रह्मादेखील तिची पूजा करीत होते.
ततः सर्वैर्मुनीन्द्रैश्च मनुभिर्मानवादिभिः । ध्यानं च स्तवनं मन्त्रं शृणु वक्ष्यामि नारद
त्यांनंतर सर्व ऋषी, मनू व इतरांनीही तिची पूजा केली. नारद, आता मी तुला तिचं ध्यान, स्तोत्र आणि मंत्र सांगतो, ऐक.
ॐ ह्रीं श्रीं क्लीं वसुधायै स्वाहेत्यनेन मन्त्रेण विष्णुना पूजिता पुरा । श्वेतपङ्कजवर्णाभां शरच्चन्द्रनिभाननाम्
'ॐ ह्रीं श्रीं क्लीं वसुधायै स्वाहा' या मंत्राने प्राचीन काळी विष्णूंनी तिची पूजा केली; ती शुभ्र कमळासारखी उजळ, शरदचंद्रासारख्या मुखाने तेजस्वी होती.
चन्दनोत्क्षिप्तसर्वाङ्गीं रत्नभूषणभूषिताम् । रत्नाधारां रत्नगर्भां रत्नाकरसमन्विताम्
तिच्या सर्व अंगांना चंदन लावले होते, ती रत्नांच्या दागिन्यांनी सजलेली होती, रत्नांचा आधार, रत्नांनी भरलेली आणि रत्नसंपत्तीने युक्त होती.
वह्निशुद्धांशुकाधानां सस्मितां वन्दितां भजे । ध्यानेनानेन सा देवी सर्वैश्च पूजिताभवत्
अग्निपरीक्षित वस्त्र परिधान केलेली, हसतमुख, सर्वांनी वंदनीय अशी ती देवी मी भक्तीने वंदन करतो; या ध्यानाने सर्वांनी तिची पूजा केली.
स्तवनं शृणु विप्रेन्द्र कण्वशाखोक्तमेव च । श्रीनारायण उवाच जये जये जलाधारे जलशीले जलप्रदे
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, कण्व शाखेत सांगितलेले हे स्तोत्र ऐक. श्रीनारायण म्हणाले: जलाचा आधार असणाऱ्या, जलस्वरूप असणाऱ्या, जल देणाऱ्या देवी, तुझ्या जयजयकार असो!
यज्ञसूकरजाये त्वं जयं देहि जयावहे । मङ्गले मङ्गलाधारे माङ्गल्ये मङ्गलप्रदे
यज्ञसूकरापासून जन्मलेल्या देवी, मला विजय दे, विजयाची दात्री! मंगलमय, मंगलाचा आधार, मंगलस्वरूप, मंगल देणारी!