प्रत्येकं प्रतिलोम्नां च कूपेषु संस्थिता सदा । आविर्भूता तिरोभूता सजला च पुनः पुनः
प्रत्येक केसाच्या छिद्रात ती नेहमी विहार करते, कधी प्रकट, कधी अदृश्य, आणि पाण्यासह पुन्हा पुन्हा प्रकट होते.
आविर्भूता सृष्टिकाले तज्जलोपर्युपस्थिता । प्रलये च तिरोभूता जलस्याभ्यन्तरे स्थिता
सृष्टीच्या वेळी ती पाण्याच्या वर प्रकट होते; आणि प्रलयाच्या वेळी ती अदृश्य होऊन पाण्यातच राहते.
प्रतिविश्वेषु वसुधा शैलकाननसंयुता । सप्तसागरसंयुक्ता सप्तद्वीपसमन्विता
प्रत्येक विश्वात पृथ्वीला पर्वत, वन, सात समुद्र आणि सात द्वीप यांचा संग आहे.
हेमाद्रिमेरुसंयुक्ता ग्रहचन्द्रार्कसंयुता । ब्रह्मविष्णुशिवाद्यैश्च सुरैर्लोकैस्तदाज्ञया
ती सुवर्ण मेरू पर्वत, ग्रह, चंद्र, सूर्य आणि ब्रह्मा, विष्णू, शिव व इतर देवांच्या लोकांसह त्यांच्या आज्ञेने एकत्र आहे.
पुण्यतीर्थसमायुक्ता पुण्यभारतसंयुता । काञ्चनीभूमिसंयुक्ता सप्तस्वर्गसमन्विता
ती पवित्र तीर्थक्षेत्रांनी, पुण्य भारतभूमीने, सोन्याच्या मातीने आणि सात स्वर्गांनी युक्त आहे.
पातालसप्तं तदधस्तदूर्ध्वं ब्रह्मलोकतः । ध्रुवलोकश्च तत्रैव सर्वं विश्वं च तत्र वै
तिच्या खाली सात पाताळे आहेत, वर ब्रह्मलोक आहे; तिथेच ध्रुवलोक आहे आणि सर्व विश्वही तिथेच आहे.
एवं सर्वाणि विश्वानि पृथिव्यां निर्मितानि च । नश्वराणि च विश्वानि सर्वाणि कृत्रिमाणि वै
अशा प्रकारे सर्व जग पृथ्वीवर निर्माण झाले आहे; आणि ही सर्व जग नाशवंत व कृत्रिम आहेत.
प्रलये प्राकृते चैव ब्रह्मणश्च निपातने । महाविराडादिसृष्टौ सृष्टः कृष्णेन चात्मना
प्रलयाच्या वेळी, ब्रह्माचा अंत झाल्यावर, आणि महाविराटादी सृष्टीच्या वेळी, कृष्ण स्वतः तिची निर्मिती करतो.
नित्यौ च स्थितिप्रलयौ काष्ठाकालेश्वरैः सह । नित्याधिष्ठातृदेवी सा वाराहे पूजिता सुरैः
पृथ्वीची स्थिती आणि प्रलय हे दोन्ही कालपुरुषांसह नित्य आहेत; ती नित्य अधिष्ठात्री देवी वराह रूपात देवांनी पूजली जाते.
मुनिभिर्मनुभिर्विप्रैर्गन्धर्वादिभिरेव च । विष्णोर्वराहरूपस्य पत्नी सा श्रुतिसम्मता
मुनी, मनु, ब्राह्मण, गंधर्व आणि इतरांनी तिचा सन्मान केला आहे; ती वेदांनी मान्य केलेली विष्णूच्या वराह रूपातील पत्नी आहे.
तत्पुत्रो मङ्गलो ज्ञेयो घटेशो मङ्गलात्मजः । नारद उवाच पूजिता केन रुपेण वाराहे च सुरैर्मही
त्याचा मुलगा मंगळ म्हणून ओळखला जातो, आणि घटेश हा मंगळाचा पुत्र आहे. नारद म्हणाले: वराहावतारात, हे पृथ्वीदेवी, देवांनी तुम्हाला कोणत्या रूपात पूजले होते?
वाराहे चैव वाराही सर्वैः सर्वाश्रया सती । मूलप्रकृतिसम्भूता पञ्चीकरणमार्गतः
वराहावतारात सर्वांनी वराही या सर्वांचा आधार असलेल्या देवीची पूजा केली. त्या मूळ प्रकृतीपासून उत्पन्न होऊन, पंचीकरणाच्या मार्गाने प्रकट झाल्या.
तस्याः पूजाविधानं चाप्यधश्चोर्ध्वमनेकशः । मङ्गलं मङ्गलस्यापि जन्म वासं वद प्रभो
त्यांच्या पूजेची पद्धत वरखाली अनेक प्रकारची आहे. प्रभो, मंगळाचा जन्म आणि त्याचे निवासस्थान याबद्दल मला सांगा.
श्रीनारायण उवाच वाराहे च वराहश्च ब्रह्मणा संस्तुतः पुरा । उद्दधार महीं हत्वा हिरण्याक्षं रसातलम्
श्री नारायण म्हणाले: वराहावतारात, ब्रह्मदेवाने एकदा वराहाची स्तुती केली. त्याने हिरण्याक्षाचा वध करून पृथ्वीला पाताळातून वर काढले.
जले तां स्थापयामास पद्मपत्रं यथा हृदे । तत्रैव निर्ममे ब्रह्मा विश्वं सर्वं मनोहरम्
त्याने पृथ्वीला पाण्यात ठेवले, जणू हृदयावर कमळाच्या पानासारखी. तिथेच ब्रह्मदेवाने हे सुंदर विश्व निर्माण केले.
दृष्ट्वा तदधिदेवीं च सकामां कामुको हरिः । वराहरूपी भगवान् कोटिसूर्यसमप्रभः
ती अधिदेवी इच्छेने भरलेली पाहून, कोटी सूर्यांसारखा तेजस्वी असलेला वराहरूपी हरि तिच्याकडे आकर्षित झाला.
कृत्वा रतिकलां सर्वां मूर्तिं च सुमनोहराम् । क्रीडाञ्चकार रहसि दिव्यवर्षमहर्निशम्
त्याने सर्व प्रेमकला दाखवून अत्यंत मोहक रूप धारण केले आणि दिव्य वर्षभर रात्रंदिवस गुप्तपणे तिच्यासोबत रमण केले.
सुखसम्भोगसंस्पर्शान्मूर्च्छां सम्प्राप सुन्दरी । विदग्धाया विदग्धेन सङ्गमोऽतिसुखप्रदः
त्या सुखद संगामुळे आणि स्पर्शाने सुंदर देवी बेशुद्ध झाली. दोघेही कुशल असल्याने त्यांचा संग अत्यंत आनंददायक ठरला.
विष्णुस्तदङ्गसंश्लेषाद् बुबुधे न दिवानिशम् । वर्षान्ते चेतनां प्राप्य कामी तत्याज कामुकीम्
त्या घट्ट आलिंगनामुळे विष्णूला दिवसरात्र कळत नव्हते. वर्षाच्या शेवटी शुद्धीवर येऊन, त्या कामिनीला त्याने सोडले.
पूर्वरूपं वराहं च दधार स च लीलया । पूजाञ्चकार तां देवीं ध्यात्वा च धरणीं सतीम्
नंतर त्याने आपले पूर्वीचे वराहरूप सहजतेने धारण केले आणि त्या स्थिर पृथ्वीदेवीचे ध्यान करून तिची पूजा केली.
धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैः सिन्दूरैरनुलेपनैः । वस्त्रैः पुष्पैश्च बलिभिः सम्पूज्योवाच तां हरिः
धूप, दीप, नैवेद्य, कुंकवाचे लेप, वस्त्रे, फुले आणि बळी यांनी त्याने तिची मनोभावे पूजा केली आणि तिला संबोधले.
श्रीभगवानुवाच सर्वाधारा भव शुभे सर्वैः सम्पूजिता सुखम् । मुनिभिर्मनुभिर्देवैः सिद्धैश्च दानवादिभिः
श्रीभगवान म्हणाले: शुभे, तू सर्वांचा आधार हो, सर्वांनी आनंदाने पूजली जाशील—मुनी, मनू, देव, सिद्ध आणि दैत्यसुद्धा तुझी पूजा करतील.
अम्बुवाचीत्यागदिने गृहारम्भे प्रवेशने । वापीतडागारम्भे च गृहे च कृषिकर्मणि
पाण्याचे काम सुरू करताना, शुभ दिवशी, घर बांधताना, प्रवेश करताना, विहीर किंवा तलाव खोदताना आणि घरात शेतीच्या कामासाठी—
तव पूजां करिष्यन्ति मद्वरेण सुरादयः । मूढा ये न करिष्यन्ति यास्यन्ति नरकं च ते
माझ्या वरामुळे देव आणि इतर सर्वजण तुझी पूजा करतील. जे मूढ लोक पूजा करणार नाहीत, ते नरकात जातील.
वसुधोवाच वहामि सर्वं वाराहरूपेणाहं तवाज्ञया । लीलामात्रेण भगवन् विश्वं च सचराचरम्
पृथ्वी म्हणाली: भगवन्, तुमच्या आज्ञेने मी वराहरूपाने सर्व काही वाहून नेते. केवळ लीलामात्रेने मी हे सगळे चराचर विश्व धारण करते.
मुक्तां शुक्तिं हरेरर्चां शिवलिङ्गं शिवां तथा । शङ्खं प्रदीपं यन्त्रं च माणिक्यं हीरकं तथा
मुक्ता, शिंपले, हरिची मूर्ती, शिवलिंग, शिवा देवी, शंख, दिवा, यंत्र, माणिक आणि हिरा—
यज्ञसूत्रं च पुष्पं च पुस्तकं तुलसीदलम् । जपमालां पुष्पमालां कर्पूरं च सुवर्णकम्
यज्ञसूत्र, फुले, पुस्तके, तुळशीची पाने, जपमाळा, फुलांची माळ, कापूर आणि सोने—
गोरोचनं चन्दनं च शालग्रामजलं तथा । एतान्वोडुमशक्ताहं क्लिष्टा च भगवञ्छृणु
गोरचन, चंदन आणि शाळग्रामाचे पाणी—हे सर्व मी वाहू शकत नाही, भगवन्, आणि त्यामुळे मला त्रास होतो. ऐका.
श्रीभगवानुवाच द्रव्याण्येतानि ये मूढा अर्पयिष्यन्ति सुन्दरि । यास्यन्ति कालसूत्रं ते दिव्यं वर्षशतं त्वयि
श्रीभगवान म्हणाले: सुंदरि, जे मूढ लोक ही द्रव्ये तुला अर्पण करतील, ते लोक काळसूत्र या नरकात दिव्य शंभर वर्षे जातील.
इत्येवमुक्त्वा भगवान् विरराम च नारद । बभूव तेन गर्भेण तेजस्वी मङ्गलग्रहः
असं म्हणून भगवान शांत झाले, नारद. त्या गर्भातून एक तेजस्वी आणि शुभ ग्रह उत्पन्न झाला.