तत्रैव प्रकृतिर्लीना तत्र प्राकृतिको लयः । लये प्राकृतिके जाते पाते च ब्रह्मणो मुने
तेथेच प्रकृती विलीन होते आणि नैसर्गिक प्रलय घडतो; जेव्हा असा प्रलय होतो आणि ब्रह्मदेवाचा अस्त होतो, हे मुनी,
निमेषमात्रं कालश्च श्रीदेव्याः प्रोच्यते मुने । एवं नश्यन्ति सर्वाणि ब्रह्माण्डान्यखिलानि च
श्रीदेवीचा काळ फक्त एक क्षण एवढा मानला जातो, हे मुनी; अशा प्रकारे सर्व ब्रह्मांड आणि विश्व नष्ट होतात.
निमेषान्तरकालेन पुनः सृष्टिक्रमेण च । एवं कतिविधा सृष्टिर्लयः कतिविधोऽपि वा
त्या एका क्षणाच्या अंतराने पुन्हा सृष्टीची निर्मिती होते; अशा अनेक प्रकारच्या सृष्टी आणि अनेक प्रकारचे प्रलय असतात.
कति कल्पा गतायाताः संख्यां जानाति कः पुमान् । सृष्टीनां च लयानां च ब्रह्माण्डानां च नारद
किती कल्पे गेल्या आणि येणार आहेत, हे कोणाला माहीत आहे? सृष्टी, प्रलय आणि ब्रह्मांड यांची संख्या कोणाला ठाऊक आहे, हे नारद?
ब्रह्मादीनां च ब्रह्माण्डे संख्यां जानाति कः पुमान् । ब्रह्माण्डानां च सर्वेषामीश्वरश्चैक एव सः
प्रत्येक ब्रह्मांडात किती ब्रह्मा आहेत, हे कोणाला माहीत आहे? सर्व ब्रह्मांडांचा एकच स्वामी आहे.
सर्वेषां परमात्मा च सच्चिदानन्दरूपधृक् । ब्रह्मादयश्च तस्यांशास्तस्यांशश्च महाविराट्
तोच सर्वांचा परमात्मा आहे, जो सत्, चित् आणि आनंदस्वरूप आहे; ब्रह्मा आणि इतर सर्व त्याचे अंश आहेत आणि महाविराटही त्याचाच अंश आहे.
तस्यांशश्च विराट् क्षुद्रः सैवेयं प्रकृतिः परा । तस्याः सकाशात्सञ्जातोऽप्यर्धनारीश्वरस्ततः
तीच्या अंशातून विराट आणि लहान असे दोन्ही निर्माण झाले; हीच प्रकृती सर्वश्रेष्ठ आहे. तिच्यापासूनच अर्धनारीश्वरही उत्पन्न झाला.
सैव कृष्णो द्विधाभूतो द्विभुजश्च चतुर्भुजः । चतुर्भुजश्च वैकुण्ठे गोलोके द्विभुजः स्वयम्
तीच कृष्णरूपात प्रकट झाली, दोन रूपांनी—दोन हातांची आणि चार हातांची. वैकुंठात चार हातांचा आणि गोलोकात स्वतः दोन हातांचा कृष्ण आहे.
ब्रह्मादितृणपर्यन्तं सर्वं प्राकृतिकं भवेत् । यद्यत्प्राकृतिकं सृष्टं सर्वं नश्वरमेव च
ब्रह्मापासून गवताच्या पातीपर्यंत सर्व काही प्रकृतीचेच आहे; प्रकृतीपासून जे काही निर्माण होते ते सर्व नाशवंतच असते.
एवंविधं सृष्टिहेतुं सत्यं नित्यं सनातनम् । स्वेच्छामयं परं ब्रह्म निर्गुणं प्रकृतेः परम्
अशी ही सृष्टीची कारणीभूत शक्ती सत्य, शाश्वत आणि सनातन आहे; ती परब्रह्म, प्रकृतीपेक्षा श्रेष्ठ, स्वतःच्या इच्छेने असलेली आणि निर्गुण आहे.
निरुपाधि निराकारं भक्तानुग्रहकातरम् । करोति ब्रह्मा ब्रह्माण्डं यज्ज्ञानात्कमलोद्भवः
ती कोणत्याही उपाधीशिवाय, निराकार, भक्तांवर कृपा करण्यास सदैव उत्सुक आहे; तिच्या ज्ञानामुळे कमलातून जन्मलेला ब्रह्मा हे ब्रह्मांड निर्माण करतो.
शिवो मृत्युज्जयश्चैव संहर्ता सर्वसत्त्ववित् । यज्ज्ञानाद्यस्य तपसा सर्वेशस्तु तपो महान्
शिव, मृत्यूपर विजय मिळवणारा, संहार करणारा आणि सर्व जीवांचा जाणणारा—त्याच्या ज्ञानामुळे आणि तपामुळे सर्वांचा स्वामी महान तप करतो.
महाविभूतियुक्तश्च सर्वज्ञः सर्वदर्शनः । सर्वव्यापी सर्वपाता प्रदाता सर्वसम्पदाम्
ती महान विभूतींनी युक्त, सर्वज्ञ, सर्वत्र पाहणारी, सर्वव्यापी, सर्वांना रक्षण आणि सर्व संपत्ती देणारी आहे.
विष्णुः सर्वेश्वरः श्रीमान् यद्भक्त्या यस्य सेवया । महामाया च प्रकृतिः सर्वशक्तिमयीश्वरी
विष्णू सर्वांचा स्वामी, श्रीमंत, ज्याच्या भक्तीने आणि सेवेमुळे सर्व काही मिळते; आणि महामाया हीच प्रकृती, सर्व शक्तींची अधिष्ठात्री देवी आहे.
सैव प्रोक्ता भगवती सच्चिदानन्दरूपिणी । यज्ज्ञानाद्यस्य तपसा यद्भक्त्या यस्य सेवया
तीच भगवती म्हणून ओळखली जाते, जी सत्, चित् आणि आनंदरूप आहे; तिच्या ज्ञानाने, तपाने, भक्तीने आणि सेवेमुळे सर्व काही मिळते.
सावित्री देवमाता च वेदाधिष्ठातृदेवता । पूज्या द्विजानां वेदज्ञा यज्ज्ञानाद्यस्य सेवया
ती सावित्री, देवांची माता, वेदांची अधिष्ठात्री देवता आहे; वेदज्ञ ब्राह्मणांनी पूजली जाते, तिच्या ज्ञानाने आणि सेवेमुळे सर्व काही मिळते.
सर्वविद्याधिदेवी सा पूज्या च विदुषां परा । यत्सेवया यत्तपसा सर्वविश्वेषु पूजिता
ती सर्व विद्यांची देवी, ज्ञानी लोकांत श्रेष्ठ, तिच्या सेवेला आणि तपाला सर्व विश्वात पूजली जाते.
सर्वग्रामाधिदेवी सा सर्वसम्पत्प्रदायिनी । सर्वेश्वरी सर्ववन्द्या सर्वेषां पुत्रदायिनी
ती सर्व गावांची अधिष्ठात्री देवी, सर्व संपत्ती देणारी, सर्वांची स्वामिनी, सर्वांनी वंदनीय आणि सर्वांना पुत्र देणारी आहे.
सर्वस्तुता च सर्वज्ञा सर्वदुर्गार्तिनाशिनी । कृष्णवामांशसम्भूता कृष्णप्राणाधिदेवता
ती सर्वांनी स्तुत्य, सर्वज्ञ, सर्व दु:खांचा नाश करणारी, कृष्णाच्या डाव्या भागातून उत्पन्न झालेली आणि कृष्णाच्या प्राणांची अधिष्ठात्री देवी आहे.
कृष्णप्राणाधिका प्रेम्णा राधिका शक्तिसेवया । सर्वाधिकं च रूपं च सौभाग्यं मानगौरवे
कृष्णाला स्वतःच्या प्राणांपेक्षा प्रिय, प्रेमाने राधिका, शक्तीची सेवा करून सर्वश्रेष्ठ रूप, सौभाग्य, मान आणि गौरव मिळवणारी आहे.
कृष्णवक्षःस्थलस्थानं पत्नीत्वे प्राप सेवया । तपश्चकार सा पूर्वं शतशृङ्गे च पर्वते
तिने आपल्या सेवेमुळे कृष्णाच्या छातीवर पत्नीपद मिळवले; पूर्वी तिने शतशृंग पर्वतावर कठोर तप केले.
दिव्यवर्षसहस्रं च पतिं प्राप्त्यर्थमेव च । जाते शक्तिप्रसादे तु दृष्ट्वा चन्द्रकलोपमाम्
दिव्य हजार वर्षे तिने पती मिळवण्यासाठी तप केले; शक्ती प्रसन्न झाल्यावर, तिला चंद्रकलासारखी तेजस्वी पाहून प्रसाद दिला.
कृष्णो वक्षःस्थले कृत्वा रुरोद कृपया विभुः । वरं तस्यै ददौ सारं सर्वेषामपि दुर्लभम्
कृष्णाने तिला आपल्या छातीवर घेऊन करुणेने अश्रू ढाळले; त्याने तिला असा वर दिला, जो सर्वांनाही दुर्लभ आहे.
मम वक्षःस्थले तिष्ठ मम भक्ता च शाश्वती । सौभाग्येन च मानेन प्रेम्णाथो गौरवेण च
माझ्या छातीवर वास कर, माझी शाश्वत भक्ती कर, सौभाग्य, मान, प्रेम आणि गौरवाने युक्त राहा.
त्वं मे श्रेष्ठा च ज्येष्ठा च प्रेयसी सर्वयोषिताम् । वरिष्ठा च गरिष्ठा च संस्तुता पूजिता मया
तू सर्व स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ आणि ज्येष्ठ आहेस, माझ्या मनाला सर्वांत प्रिय आहेस, सर्वांत उत्तम आणि मान्य आहेस, मी तुला नेहमी गौरविले आणि पूजिले आहे.
सततं तव साध्योऽहं वश्यश्च प्राणवल्लभे । इत्युक्त्वा च जगन्नाथश्चकार ललनां ततः
प्राणप्रियेस, मी नेहमी तुझ्या साधनेस पात्र आहे आणि तुझ्या अधीन आहे. असं म्हणून जगन्नाथाने त्या स्त्रीची निर्मिती केली.
सपत्नीरहितां तां च चकार प्राणवल्लभाम् । अन्या या याश्च ता देव्यः पूजिताः शक्तिसेवया
त्याने तिला, जी त्याच्या प्राणांची प्रिय होती, सवतांपासून मुक्त केले; आणि इतर ज्या ज्या देव्या शक्तीची सेवा करून पूजल्या गेल्या—
तपस्तु यादृशं यासां तादृक्तादृक्फलं मुने । दिव्यवर्षसहस्रं च तपस्तप्त्वा हिमाचले
मुनिवर, ज्यांनी जसं तप केलं, तसंच त्यांना फळ मिळालं; हिमालयावर हजार दिव्य वर्षं तप करून—
दुर्गा च तत्पदं ध्यात्वा सर्वपूज्या बभूव ह । सरस्वती तपस्तप्त्वा पर्वते गन्धमादने
दुर्गा त्या परमपदाचा ध्यान करत सर्वांच्या पूजेची पात्र झाली; सरस्वतीने गंधमादन पर्वतावर तप करून—
लक्षवर्षं च दिव्यं च सर्ववन्द्या बभूव सा । लक्ष्मीर्युगशतं दिव्यं तपस्तप्त्वा च पुष्करे
तिने लक्ष दिव्य वर्षं तप केलं आणि सर्वांची वंदनीय झाली; लक्ष्मीने पुष्कर क्षेत्री शंभर युगं तप करून—