पञ्चलक्षजपेनैव सिद्धं तु कवचं भवेत् । यदि स्यात्सिद्धकवचो बृहस्पतिसमो भवेत्
पाच लाख वेळा जप केल्यावर हे कवच सिद्ध होते; जेव्हा कुणाचे कवच सिद्ध होते, तेव्हा तो बृहस्पतीसमान होतो.
महावाग्मी कवीन्द्रश्च त्रैलोक्यविजयी भवेत् । शक्नोति सर्वं जेतुं च कवचस्य प्रसादतः
तो महान वक्ता, कवींमध्ये श्रेष्ठ आणि त्रैलोक्याचा विजेता होतो; या कवचाच्या कृपेने तो सर्व काही जिंकू शकतो.
इदं च कण्वशाखोक्तं कवचं कथितं मुने । स्तोत्रं पूजाविधानं च ध्यानं च वन्दनं शृणु
कण्व शाखेत सांगितलेलं हे कवच मी तुला समजावून सांगितलं आहे, हे मुनी. आता स्तोत्र, पूजा करण्याची पद्धत, ध्यान आणि वंदन यांचं ऐक.
याज्ञवल्क्यकृतं सरस्वतीस्तोत्रवर्णनम् श्रीनारायण उवाच वाग्देवतायाः स्तवनं श्रूयतां सर्वकामदम् । महामुनिर्याज्ञवल्क्यो येन तुष्टाव तां पुरा
याज्ञवल्क्यांनी रचलेलं सरस्वतीचं स्तोत्र मी सांगतो. श्रीनारायण म्हणाले — सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या वाग्देवीचं हे स्तवन ऐक, ज्याने त्या महर्षी याज्ञवल्क्यांनी पूर्वी तिची स्तुती केली.
गुरुशापाज्ज स मुनिर्हतविद्यो बभूव ह । तदा जगाम दुःखार्तो रविस्थानं सुपुण्यदम्
गुरूच्या शापामुळे त्या ऋषींचं ज्ञान नष्ट झालं; दुःखाने व्याकुळ होऊन ते अत्यंत पुण्यवान अशा सूर्याच्या स्थळी गेले.
सम्प्राप्य तपसा सूर्यं लोलार्के दृष्टिगोचरे । तुष्टाव सूर्यं शोकेन रुरोद च मुहुर्मुहुः
तप करून त्यांनी सूर्याचं दर्शन मिळवलं आणि त्या तेजस्वी सूर्याला डोळ्यांसमोर पाहून, त्यांनी शोकाने सूर्याची स्तुती केली आणि पुन्हा पुन्हा रडले.
सूर्यस्तं पाठयामास वेदं वेदाङ्गमीश्वरः । उवाच स्तौहि वाग्देवीं भक्त्या च स्मृतिहेतवे
सूर्यदेव, वेद आणि वेदांगांचे स्वामी, त्यांनी त्या ऋषीला वेद शिकवले आणि म्हणाले — 'स्मरणशक्तीसाठी भक्तीने वाग्देवीची स्तुती कर.'
तमित्युक्त्वा दीननाथोऽप्यन्तर्धानं चकार सः । मुनिः स्नात्वा च तुष्टाव भक्तिनम्रात्मकन्धरः
असं सांगून त्या दयाळू प्रभूंनी अदृश्य झाले. मग त्या ऋषीने स्नान करून, भक्तीभावाने आणि नम्रतेने वाकून तिची स्तुती केली.
याज्ञवल्क्य उवाच कृपां कुरु जगन्मातर्मामेवं हततेजसम् । गुरुशापात्स्मृतिभ्रष्टं विद्याहीनं च दुःखितम्
याज्ञवल्क्य म्हणाले — 'हे जगन्माते, माझ्यावर कृपा कर. गुरूच्या शापामुळे माझं तेज हरपलं आहे, स्मरणशक्ती आणि विद्या गेली आहे, आणि मी दुःखी झालो आहे.'
ज्ञानं देहि स्मृतिं विद्यां शक्तिं शिष्यप्रबोधिनीम् । ग्रन्थकर्तृत्वशक्तिं च सुशिष्यं सुप्रतिष्ठितम्
माझ्या स्मरणशक्तीला, ज्ञानाला, विद्या मिळवण्याची शक्ती आणि शिष्यांना जागृत करण्याची क्षमता दे. ग्रंथ लिहिण्याची शक्ती आणि उत्तम, स्थिर शिष्यही दे.
प्रतिभां सत्सभायां च विचारक्षमतां शुभाम् । लुप्तं सर्वं दैवयोगान्नवीभूतं पुनः कुरु
सज्जनांच्या सभेत मला प्रेरणा आणि योग्य विचार करण्याची शुभ क्षमता दे. नशिबामुळे जे काही हरवले ते सगळं पुन्हा नव्याने मिळू दे.
यथाङ्कुरं भस्मनि च करोति देवता पुनः । ब्रह्मस्वरूपा परमा ज्योतीरूपा सनातनी
जशी देवता राखेतूनही पुन्हा अंकुर फुलवते, तशीच, हे सनातन, ब्रह्मस्वरूप आणि तेजस्वी देवी, तूही कर.
सर्वविद्याधिदेवी या तस्यै वाण्यै नमो नमः । विसर्गबिन्दुमात्रासु यदधिष्ठानमेव च
सर्व विद्यांची अधिष्ठात्री असलेल्या त्या वाणी देवीला मी पुन्हा पुन्हा नमस्कार करतो. विसर्ग आणि बिंदू यांच्यामध्ये जी आधार आहे, तिलाही नमस्कार.
तदधिष्ठात्री या देवी तस्यै नित्यै नमो नमः । व्याख्यास्वरूपा सा देवी व्याख्याधिष्ठातृरूपिणी
ज्या देवीने त्यांचं अधिष्ठान केलं आहे, त्या नित्य देवीला मी वारंवार नमस्कार करतो. जी देवी स्पष्टीकरणाचं स्वरूप आहे, आणि स्पष्टीकरणाची अधिष्ठात्री आहे.
यया विना प्रसंख्यावान् संख्यां कर्तुं न शक्यते । कालसंख्यास्वरूपा या तस्यै देव्यै नमो नमः
जिच्याशिवाय मोजणी किंवा गणना करणं शक्य नाही, काळ आणि संख्येचं स्वरूप असलेल्या त्या देवीला मी पुन्हा पुन्हा नमस्कार करतो.
भ्रमसिद्धान्तरूपा या तस्यै देव्यै नमो नमः । स्मृतिशक्तिज्ञानशक्तिबुद्धिशक्तिस्वरूपिणी
भ्रम आणि सिद्धांताचं स्वरूप असलेल्या त्या देवीला मी पुन्हा पुन्हा नमस्कार करतो. स्मरणशक्ती, ज्ञानशक्ती आणि बुद्धीशक्तीचं मूर्तिमंत रूप तीच आहे.
प्रतिभाकल्पनाशक्तिर्या च तस्यै नमो नमः । सनत्कुमारो ब्रह्माणं ज्ञानं पप्रच्छ यत्र वै
प्रेरणा आणि कल्पनाशक्तीची जी देवी आहे, तिलाही मी पुन्हा पुन्हा नमस्कार करतो. जिथे सनत्कुमारांनी ब्रह्मदेवाला ज्ञान विचारलं होतं.
बभूव मूकवत्सोऽपि सिद्धान्तं कर्तुमक्षमः । तदाऽऽजगाम भगवानात्मा श्रीकृष्ण ईश्वरः
तेव्हा तो मुलासारखा मूक झाला, आणि सिद्धांत सांगण्यास असमर्थ झाला. त्यावेळी भगवंत, श्रीकृष्ण, स्वतः परमेश्वर तेथे आले.
उवाच स तां स्तौहि वाणीमिष्टां प्रजापते । स च तुष्टाव तां ब्रह्मा चाज्ञया परमात्मनः
त्यांनी त्याला सांगितलं — 'प्रीतीने वांछित वाणीची स्तुती कर, हे प्रजापती.' आणि ब्रह्मदेवांनी परमात्म्याच्या आज्ञेने तिची भक्तीपूर्वक स्तुती केली.
चकार तत्प्रसादेन तदा सिद्धान्तमुत्तमम् । यदाप्यनन्तं पप्रच्छ ज्ञानमेकं वसुन्धरा
तिच्या कृपेने त्याने उत्तम सिद्धांत मांडला. आणि जेव्हा वसुंधरेने अनंताला एकमेव ज्ञान विचारलं.
बभूव मूकवत्सोऽपि सिद्धान्तं कर्तुमक्षमः । तदा तां स च तुष्टाव संत्रस्तः कश्यपाज्ञया
तो मुकासारखा झाला, काहीच ठरवू शकला नाही. तेव्हा कश्यपांच्या आज्ञेने घाबरून त्याने तिची स्तुती केली.
ततश्चकार सिद्धान्तं निर्मलं भ्रमभञ्जनम् । व्यासः पुराणसूत्रं च पप्रच्छ वाल्मिकिं यदा
नंतर त्याने शुद्ध, भ्रम दूर करणारा निर्णय केला. व्यासांनी वाल्मीकींना पुराणसूत्राबद्दल विचारले.
मौनीभूतश्च सस्मार तामेव जगदम्बिकाम् । तदा चकार सिद्धान्तं तद्वरेण मुनीश्वरः
तो गप्प बसला आणि त्या जगदंबेचे स्मरण केले. मग तिच्या वराने त्या ऋषीश्रेष्ठाने निर्णय केला.
सम्प्राप्य निर्मलं ज्ञानं भ्रमान्धध्वंसदीपकम् । पुराणसूत्रं श्रुत्वा च व्यासः कृष्णकलोद्भवः
त्याने निर्मळ, भ्रमाचा अंधार दूर करणारे ज्ञान मिळवले. कृष्णकाळात जन्मलेल्या व्यासांनी पुराणसूत्र ऐकले.
तां शिवां वेद दध्यौ च शतवर्षं च पुष्करे । तदा त्वत्तो वरं प्राप्य सत्कवीन्द्रो बभूव ह
त्याने शुभ अशी वेदस्वरूप देवी पुष्करात शंभर वर्षे ध्यानात घेतली. तेव्हा तुझ्याकडून वर मिळवून तो श्रेष्ठ कवी झाला.
तदा वेदविभागं च पुराणं च चकार सः । यदा महेन्द्रः पप्रच्छ तत्त्वज्ञानं सदाशिवम्
मग त्याने वेदांचे विभाग आणि पुराण तयार केले. जेव्हा महेंद्राने सत्यज्ञानाबद्दल सदाशिवाला विचारले,
क्षणं तामेव सञ्चिन्त्य तस्मै ज्ञानं ददौ विभुः । पप्रच्छ शब्दशास्त्रं च महेन्द्रश्च बृहस्पतिम्
त्याने क्षणभर तिचे स्मरण करून त्याला ज्ञान दिले. महेंद्राने बृहस्पतीला शब्दशास्त्राबद्दल विचारले.
दिव्यं वर्षसहस्रं च स त्वां दध्यौ च पुष्करे । तदा त्वत्तो वरं प्राप्य दिव्यवर्षसहस्रकम्
त्याने पुष्करात हजार दिव्य वर्षे तुझे ध्यान केले. मग तुझ्याकडून वर मिळवून त्याला हजार दिव्य वर्षे मिळाली.
उवाच शब्दशास्त्रं च तदर्थं च सुरेश्वरम् । अध्यापिताश्च ये शिष्या यैरधीतं मुनीश्वरैः
त्याने शब्दशास्त्र आणि त्याचा अर्थ सुरेश्वराला सांगितला. ज्यांना ऋषीश्रेष्ठांनी शिकवले, असे शिष्य,
ते च तां परिसञ्चिन्त्य प्रवर्तन्ते सुरेश्वरीम् । त्वं संस्तुता पूजिता च मुनीन्द्रैर्मनुमानवैः
तेही तिचे चिंतन करून सुरेश्वरीची उपासना करतात. तू ऋषी, मनुष्य आणि श्रेष्ठांनी नेहमी स्तुती व पूजन केली जातेस.