संस्तूय कवचं धृत्वा प्रणमेद्दण्डवद्भुवि । येषां चेयमिष्टदेवी तेषां नित्यक्रिया मुने
तिची स्तुती करून, कवच धारण करून, तो जमिनीवर दंडवत् नमस्कार करतो; ज्यांची ही इष्टदेवी आहे, त्यांची ही नित्यक्रीया आहे, हे मुनी.
विद्यारम्भे च वर्षान्ते सर्वेषां पञ्चमीदिने । सर्वोपयुक्तं मूलं च वैदिकाष्टाक्षरः परः
विद्येची सुरुवात, वर्षाच्या शेवटी आणि सर्वांसाठी पाचव्या दिवशी, मूळ मंत्र नेहमी वापरला जातो आणि श्रेष्ठ वैदिक अष्टाक्षरी मंत्रही.
येषां येनोपदेशो वा तेषां स मूल एव च । सरस्वती चतुर्थ्यन्तं वह्निजायान्तमेव च
ज्यांना जो उपदेश दिला आहे, तोच त्यांचा मूळ मंत्र; सरस्वतीचा मंत्र 'चतुर्थी' आणि 'वह्निजाया' या शब्दांनी संपणारा.
लक्ष्मीमायादिकं चैव मन्त्रोऽयं कल्पपादपः । पुरा नारायणश्चेमं वाल्मीकाय कृपानिधिः
लक्ष्मी, माया इत्यादींनी सुरू होणारा हा मंत्र म्हणजे कल्पवृक्ष; पूर्वी दयाळू नारायणाने तो वाल्मिकीला दिला.
प्रददौ जाह्नवीतीरे पुण्यक्षेत्रे च भारते । भृगुर्ददौ च शुक्राय पुष्करे सूर्यपर्वणि
गंगेच्या काठी, भारत या पुण्यभूमीत त्याने तो दिला; भृगुने शुक्रमध्ये पुष्कर येथे सूर्यपर्वणी दिला.
चन्द्रपर्वणि मारीचो ददौ वाक्पतये मुदा । भृगोश्चैव ददौ तुष्टो ब्रह्मा बदरिकाश्रमे
चंद्रपर्वणी मारीचिने आनंदाने वाक्पतीला दिला; आणि भृगुच्या संतोषासाठी ब्रह्म्याने बदरिकाश्रमात दिला.
आस्तिकस्य जरत्कारुर्ददौ क्षीरोदसन्निधौ । विभाण्डको ददौ मेरौ ऋष्यशृङ्गाय धीमते
आस्तिकाचा पुत्र जरत्कारू यांनी क्षीरसागराच्या काठी हे ज्ञान दिलं. विभांडक ऋषींनी हे ज्ञान मेऱू पर्वतावर ऋष्यशृंग या बुद्धिमानाला दिलं.
शिवः कणादमुनये गौतमाय ददौ मुदा । सूर्यश्च याज्ञवल्क्याय तथा कात्यायनाय च
शिवांनी आनंदाने कणाद मुनी आणि गौतम यांना हे दिलं. सूर्यदेवांनी याज्ञवल्क्य आणि कात्यायन यांनाही तेच दिलं.
शेषः पाणिनये चैव भारद्वाजाय धीमते । ददौ शाकटायनाय सुतले बलिसंसदि
शेषांनी पाणिनि आणि बुद्धिमान भारद्वाज यांना हे दिलं. त्यांनी बलीच्या सभेत सुतलात शाकटायनालाही ते दिलं.
चतुर्लक्षजपेनैव मन्त्रः सिद्धो भवेन्नृणाम् । यदि स्यान्मन्त्रसिद्धो हि बृहस्पतिसमो भवेत्
चार लाख वेळा जप केल्यावर हा मंत्र लोकांना सिद्ध होतो. जर मंत्रसिद्धी मिळाली, तर तो मनुष्य बृहस्पतीसारखा होतो.
कवचं शृणु विप्रेन्द्र यद्दत्तं ब्रह्मणा पुरा । विश्वस्रष्टा विश्वजयं भृगवे गन्धमादने
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, पूर्वी ब्रह्मदेवांनी विश्वाचा सर्जक म्हणून गंधमादन पर्वतावर भृगूंना 'विश्वजय' नावाचं कवच दिलं, ते ऐक.
भृगुरुवाच ब्रह्मन्ब्रह्मविदां श्रेष्ठ ब्रह्मज्ञानविशारद । सर्वज्ञ सर्वजनक सर्वेश सर्वपूजित
भृगू म्हणाले: ब्रह्मदेवा, तुम्ही ब्रह्मज्ञानात श्रेष्ठ, ब्रह्मज्ञानाचे जाणकार, सर्वज्ञ, सर्वांचा जनक, सर्वांचे स्वामी आणि सर्वांनी पूजलेले आहात.
सरस्वत्याश्च कवचं ब्रूहि विश्वजयं प्रभो । अयातयामं मन्त्राणां समूहसंयुतं परम्
प्रभो, मला सरस्वतीचं विश्वजय कवच सांग, जे अखंड आणि श्रेष्ठ मंत्रसमूहांनी युक्त आहे.
ब्रह्मोवाच शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि कवचं सर्वकामदम् । श्रुतिसारं श्रुतिसुखं श्रुत्युक्तं श्रुतिपूजितम्
ब्रह्मदेव म्हणाले: बाळा, ऐक, मी तुला सर्व इच्छा पूर्ण करणारं, वेदांचा सार असलेलं, ऐकायला सुखद, वेदांनी सांगितलेलं आणि वेदांनी पूजलेलं कवच सांगतो.
उक्तं कृष्णेन गोलोके मह्यं वृन्दावने वने । रासेश्वरेण विभुना रासे वै रासमण्डले
हे मला कृष्णाने गोलोकात, वृंदावनाच्या वनात, रासमंडळात रासेश्वराने सांगितलं होतं.
अतीव गोपनीयं च कल्पवृक्षसमं परम् । अश्रुताद्भुतमन्त्राणां समूहैश्च समन्वितम्
हे अत्यंत गुप्त आहे, कल्पवृक्षासारखं श्रेष्ठ आहे आणि ऐकिवात नसलेल्या अद्भुत मंत्रसमूहांनी युक्त आहे.
यद्धृत्वा भगवाञ्छुक्रः सर्वदैत्येषु पूजितः । यद्धृत्वा पठनाद् ब्रह्मन् बुद्धिमांश्च बृहस्पतिः
हे धारण केल्यामुळे शुक्र नेहमी दैत्यांमध्ये पूजला जातो. हे धारण करून आणि पठण केल्यावर बृहस्पती बुद्धिमान झाला.
पठनाद्धारणाद्वाग्मी कवीन्द्रो वाल्मिको मुनिः । स्वायम्भुवो मनुश्चैव यद्धृत्वा सर्वपूजितः
हे पठण आणि धारण केल्यावर वाल्मीकी ऋषी वाग्मिता मिळवून कवींचे शिरोमणी झाले. तसेच, स्वायंभुव मनू हे धारण करून सर्वांनी पूजले गेले.
कणादो गौतमः कण्वः पाणिनिः शाकटायनः । ग्रन्धं चकार यद्धृत्वा दक्षः कात्यायनः स्वयम्
कणाद, गौतम, कण्व, पाणिनि, शाकटायन आणि दक्ष कात्यायन यांनी हे धारण करून ग्रंथांची रचना केली.
धृत्वा वेदविभागं च पुराणान्यखिलानि च । चकार लीलामात्रेण कृष्णद्वैपायनः स्वयम्
हे धारण करून कृष्णद्वैपायन यांनी सहजपणे वेदांचे विभाग केले आणि सर्व पुराणांची निर्मिती केली.
शातातपश्च संवर्तो वसिष्ठश्च पराशरः । यद्धृत्वा पठनाद् ग्रन्थं याज्ञवल्क्यश्चकार सः
शातातप, संवर्त, वसिष्ठ आणि पराशर यांनी हे धारण करून पठण केले आणि याज्ञवल्क्य यांनी आपला ग्रंथ तयार केला.
ऋष्यशृङ्गो भरद्वाजश्चास्तिको देवलस्तथा । जैगीषव्यो ययातिश्च धृत्वा सर्वत्र पूजिताः
ऋष्यशृंग, भारद्वाज, आस्तिक, देवल, जैगीषव्य आणि ययाति यांनी हे धारण करून सर्वत्र पूजले गेले.
कवचस्यास्य विप्रेन्द्र ऋषिरेव प्रजापतिः । स्वयं छन्दश्च बृहती देवता शारदाम्बिका
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, या कवचाचा ऋषी म्हणजे प्रजापती स्वतः आहे, त्याचे छंद बृहती आहे आणि देवता शारदांबिका आहे.
सर्वतत्त्वपरिज्ञानसर्वार्थसाधनेषु च । कवितासु च सर्वासु विनियोगः प्रकीर्तितः
सर्व तत्त्वांचे संपूर्ण ज्ञान, सर्व उद्दिष्टांची सिद्धी आणि सर्व काव्यप्रकारांत याचा विनियोग सांगितला आहे.
श्रीं ह्रीं सरस्वत्यै स्वाहा शिरो मे पातु सर्वतः । श्रीं वाग्देवतायै स्वाहा भालं मे सर्वदावतु
श्रीं ह्रीं सरस्वत्यै स्वाहा या मंत्राने माझे डोके सर्व बाजूंनी नेहमी सुरक्षित राहो; श्रीं वाग्देवतायै स्वाहा या मंत्राने माझे कपाळ नेहमी राखले जावो.
ॐ ह्रीं सरस्वत्यै स्वाहेति श्रोत्रे पातु निरन्तरम् । ओं श्रीं ह्रीं भगवत्यै सरस्वत्यै स्वाहा नेत्रयुग्मं सदावतु
ॐ ह्रीं सरस्वत्यै स्वाहा या मंत्राने माझे कान नेहमी अखंडपणे सुरक्षित राहो; ॐ श्रीं ह्रीं भगवत्यै सरस्वत्यै स्वाहा या मंत्राने माझी दोन्ही डोळे नेहमी राखले जावोत.
ऐं ह्रीं वाग्वादिन्यै स्वाहा नासां मे सर्वदावतु । ह्रीं विद्याधिष्ठातृदेव्यै स्वाहा चोष्ठं सदावतु
ऐं ह्रीं वाग्वादिन्यै स्वाहा या मंत्राने माझे नाक नेहमी सुरक्षित राहो; ह्रीं विद्याधिष्ठातृदेव्यै स्वाहा या मंत्राने माझे ओठ नेहमी राखले जावोत.
ॐ श्रीं ह्रीं ब्राह्म्यै स्वाहेति दन्तपंक्तिं सदावतु । ऐमित्येकाक्षरो मन्त्रो मम कण्ठं सदावतु
ॐ श्रीं ह्रीं ब्राह्म्यै स्वाहा या मंत्राने माझ्या दातांची रांग नेहमी सुरक्षित राहो; ऐं या एकाक्षरी मंत्राने माझा घसा नेहमी राखला जावो.
ॐ श्रीं ह्रीं पातु मे ग्रीवां स्कन्धौ मे श्रीं सदावतु । ॐ ह्रीं विद्याधिष्ठातृदेव्यै स्वाहा वक्षः सदावतु
ॐ श्रीं ह्रीं या मंत्राने माझी मान नेहमी सुरक्षित राहो आणि श्रीं या मंत्राने माझे खांदे नेहमी राखले जावोत; ॐ ह्रीं विद्याधिष्ठातृदेव्यै स्वाहा या मंत्राने माझे छाती नेहमी राखली जावो.
ॐ ह्रीं विद्याधिस्वरूपायै स्वाहा मे पातु नाभिकाम् । ॐ ह्रीं क्लीं वाण्यै स्वाहेति मम हस्तौ सदावतु
ॐ ह्रीं विद्याधिस्वरूपायै स्वाहा या मंत्राने माझे नाभी नेहमी सुरक्षित राहो; ॐ ह्रीं क्लीं वाण्यै स्वाहा या मंत्राने माझे हात नेहमी राखले जावोत.