सर्वे देवाश्च मुनयो नृपाश्च मानवादयः । बभूव पूजिता नित्यं सर्वलोकैः सरस्वती
सर्व देव, ऋषी, राजे आणि माणसं—सर्व लोकांनी सरस्वतीला नेहमीच पूजली.
नारद उवाच पूजाविधानं कवचं ध्यानं चापि निरन्तरम् । पूजोपयुक्तं नैवेद्यं पुष्पं च चन्दनादिकम्
नारद म्हणाले: पूजा कशी करावी, कवच, ध्यान, पूजेसाठी लागणारी नैवेद्य, फुलं आणि चंदन—
वद वेदविदां श्रेष्ठ श्रोतुं कौतूहलं मम । वर्तते हृदये शश्वत्किमिदं श्रुतिसुन्दरम्
हे वेदज्ञ श्रेष्ठा, मला हे सुंदर शिक्षण ऐकण्याची सतत उत्सुकता आहे; कृपया सांग.
श्रीनारायण उवाच शृणु नारद वक्ष्यामि कण्वशाखोक्तपद्धतिम् । जगन्मातुः सरस्वत्याः पूजाविधिसमन्विताम्
श्रीनारायण म्हणाले: नारद, ऐक, मी तुला कण्व शाखेत सांगितलेली, जगन्मातेची पूजा कशी करावी हे सांगतो.
माघस्य शुक्लपञ्चम्यां विद्यारम्भदिनेऽपि च । पूर्वेऽह्नि समयं कृत्वा तत्राह्नि संयतः शुचिः
माघ महिन्याच्या शुद्ध पंचमीला किंवा विद्यारंभाच्या दिवशी, आदल्या दिवशी वेळ ठरवून, त्या दिवशी संयमी आणि शुद्ध राहावं.
स्नात्वा नित्यक्रियाः कृत्वा घटं संस्थाप्य भक्तितः । स्वशाखोक्तविधानेन तान्त्रिकेणाथवा पुनः
स्नान करून, नित्यकर्मे करून, भक्तीने कलश स्थापन करावा; आपल्या शाखेनुसार किंवा तांत्रिक पद्धतीने.
गणेशं पूर्वमभ्यर्च्य ततोऽभीष्टां प्रपूजयेत् । ध्यानेन वक्ष्यमाणेन ध्यात्वा बाह्यघटे ध्रुवम्
सर्वप्रथम गणेशाची पूजा करून, मग इच्छित देवीची पूजा करावी; जसं पुढे सांगितलं जाईल तसं ध्यान करून, बाहेरील कलशात देवीचं ध्यान करावं.
ध्यात्वा पुनः षोडषोपचारेण पूजयेद् व्रती । पूजोपयुक्तं नैवेद्यं यच्च वेदनिरूपितम्
पुन्हा ध्यान करून, व्रतीने सोळा उपचारांनी पूजा करावी; आणि वेदांनी सांगितलेले नैवेद्य व इतर वस्तू अर्पण कराव्यात.
वक्ष्यामि सौम्य तत्किञ्चिद्यथाधीतं यथागमम् । नवनीतं दधि क्षीरं लाजांश्च तिललड्डुकम्
हे सौम्य, मी तुला आता सांगतो, जसं मी शिकलो आहे आणि शास्त्रात सांगितलं आहे, ताजं लोणी, दही, दूध, लाह्या आणि तीळाचे लाडू यांच्याबद्दल.
इक्षुमिक्षुरसं शुक्लवर्णं पञ्चगुडं मधु । स्वस्तिकं शर्करां शुक्लधान्यस्याक्षतमक्षतम्
ऊस, ऊसाचा रस, पांढऱ्या रंगाचे पाच प्रकारचे गूळ, मध, अक्षता, साखर आणि तुटलेले नसलेले पांढरे तांदळाचे दाणे.
अच्छिन्नशुक्लधान्यस्य पृथुकं शुक्लमोदकम् । घृतसैन्धवसंयुक्तं हविष्यान्नं यथोदितम्
तुटलेले नसलेले पांढरे तांदळाचे दाणे, पोहे, पांढरी गोड मोदकं आणि तुपासह सैंधव घालून केलेलं हविष्य अन्न.
यवगोधूमचूर्णानां पिष्टकं घृतसंयुतम् । पिष्टकं स्वस्तिकस्यापि पक्वरम्भाफलस्य च
यव आणि गव्हाच्या पिठाचे तुपात केलेले पीठाचे पदार्थ, अक्षतांचे पीठाचे पदार्थ आणि पिकलेलं आंब्याचं फळ.
परमान्नं च सघृतं मिष्टान्नं च सुधोपमम् । नारिकेलं तदुदकं कसेरुं मूलमार्द्रकम्
तुपासह परमन्न, अमृतासारखं गोड भात, नारळ आणि त्याचं पाणी, नारळाचा गर आणि ताजं आलं.
पक्वरम्भाफलं चारु श्रीफलं बदरीफलम् । कालदेशोद्भवं चारु फलं शुक्लं च संस्कतम्
पिकलेलं आंब्याचं फळ, सुंदर बेलफळ, बोरफळ आणि योग्य काळात व प्रदेशात उमललेली, पांढरी व नीट तयार केलेली इतर सुंदर फळं.
सुगन्धं शुक्लपुष्पं च सुगन्धं शुक्लचन्दनम् । नवीनं शुक्लवस्त्रं च शङ्खं च सुन्दरं मुने
सुगंधी पांढरी फुलं, सुगंधी पांढरं चंदन, नवीन पांढरं वस्त्र आणि सुंदर शंख, हे मुनी.
माल्यं च शुक्लपुष्पाणां शुक्लहारं च भूषणम् । यादृशं च श्रुतौ ध्यानं प्रशस्यं श्रुतिसुन्दरम्
पांढऱ्या फुलांची माळ, पांढरा हार किंवा दागिना, आणि शास्त्रात जसं सांगितलं आहे तसं सुंदर ध्यान, ऐकायला गोड.
तन्निबोध महाभाग भ्रमभञ्जनकारणम् । सरस्वतीं शुक्लवर्णां सस्मितां सुमनोहराम्
हे महाभाग्यवान, जे भ्रम दूर करतं ते जाणून घे. श्वेतवर्णी, हसतमुख आणि अत्यंत मनमोहक अशी सरस्वती.
कोटिचन्द्रप्रभामुष्टपुष्टश्रीयुक्तविग्रहाम् । वह्निशुद्धांशुकाधानां वीणापुस्तकधारिणीम्
जिच्या देहात कोटी चंद्रांच्या तेजासारखा प्रकाश आहे, सौंदर्य आणि ऐश्वर्याने परिपूर्ण, अग्निप्रसादित वस्त्र परिधान केलेली, वीणा आणि पुस्तक हातात असलेली.
रत्नसारेन्द्रनिर्माणनवभूषणभूषिताम् । सुपूजितां सुरगणैर्ब्रह्मविष्णुशिवादिभिः
रत्न आणि सुवर्णाने बनवलेल्या नव्या दागिन्यांनी सजलेली, ब्रह्मा, विष्णु, शिव व इतर देवांनी पूजलेली.
वन्दे भक्त्या वन्दितां च मुनीन्द्रमनुमानवैः । एवं ध्यात्वा च मूलेन सर्वं दत्त्वा विचक्षणः
मी भक्तीने तिला वंदन करतो, जिला श्रेष्ठ मुनी आणि माणसंही वंदन करतात; असं ध्यान करून, सर्व काही अर्पण करून ज्ञानी—
संस्तूय कवचं धृत्वा प्रणमेद्दण्डवद्भुवि । येषां चेयमिष्टदेवी तेषां नित्यक्रिया मुने
तिची स्तुती करून, कवच धारण करून, तो जमिनीवर दंडवत् नमस्कार करतो; ज्यांची ही इष्टदेवी आहे, त्यांची ही नित्यक्रीया आहे, हे मुनी.
विद्यारम्भे च वर्षान्ते सर्वेषां पञ्चमीदिने । सर्वोपयुक्तं मूलं च वैदिकाष्टाक्षरः परः
विद्येची सुरुवात, वर्षाच्या शेवटी आणि सर्वांसाठी पाचव्या दिवशी, मूळ मंत्र नेहमी वापरला जातो आणि श्रेष्ठ वैदिक अष्टाक्षरी मंत्रही.
येषां येनोपदेशो वा तेषां स मूल एव च । सरस्वती चतुर्थ्यन्तं वह्निजायान्तमेव च
ज्यांना जो उपदेश दिला आहे, तोच त्यांचा मूळ मंत्र; सरस्वतीचा मंत्र 'चतुर्थी' आणि 'वह्निजाया' या शब्दांनी संपणारा.
लक्ष्मीमायादिकं चैव मन्त्रोऽयं कल्पपादपः । पुरा नारायणश्चेमं वाल्मीकाय कृपानिधिः
लक्ष्मी, माया इत्यादींनी सुरू होणारा हा मंत्र म्हणजे कल्पवृक्ष; पूर्वी दयाळू नारायणाने तो वाल्मिकीला दिला.
प्रददौ जाह्नवीतीरे पुण्यक्षेत्रे च भारते । भृगुर्ददौ च शुक्राय पुष्करे सूर्यपर्वणि
गंगेच्या काठी, भारत या पुण्यभूमीत त्याने तो दिला; भृगुने शुक्रमध्ये पुष्कर येथे सूर्यपर्वणी दिला.
चन्द्रपर्वणि मारीचो ददौ वाक्पतये मुदा । भृगोश्चैव ददौ तुष्टो ब्रह्मा बदरिकाश्रमे
चंद्रपर्वणी मारीचिने आनंदाने वाक्पतीला दिला; आणि भृगुच्या संतोषासाठी ब्रह्म्याने बदरिकाश्रमात दिला.
आस्तिकस्य जरत्कारुर्ददौ क्षीरोदसन्निधौ । विभाण्डको ददौ मेरौ ऋष्यशृङ्गाय धीमते
आस्तिकाचा पुत्र जरत्कारू यांनी क्षीरसागराच्या काठी हे ज्ञान दिलं. विभांडक ऋषींनी हे ज्ञान मेऱू पर्वतावर ऋष्यशृंग या बुद्धिमानाला दिलं.
शिवः कणादमुनये गौतमाय ददौ मुदा । सूर्यश्च याज्ञवल्क्याय तथा कात्यायनाय च
शिवांनी आनंदाने कणाद मुनी आणि गौतम यांना हे दिलं. सूर्यदेवांनी याज्ञवल्क्य आणि कात्यायन यांनाही तेच दिलं.
शेषः पाणिनये चैव भारद्वाजाय धीमते । ददौ शाकटायनाय सुतले बलिसंसदि
शेषांनी पाणिनि आणि बुद्धिमान भारद्वाज यांना हे दिलं. त्यांनी बलीच्या सभेत सुतलात शाकटायनालाही ते दिलं.
चतुर्लक्षजपेनैव मन्त्रः सिद्धो भवेन्नृणाम् । यदि स्यान्मन्त्रसिद्धो हि बृहस्पतिसमो भवेत्
चार लाख वेळा जप केल्यावर हा मंत्र लोकांना सिद्ध होतो. जर मंत्रसिद्धी मिळाली, तर तो मनुष्य बृहस्पतीसारखा होतो.