एवं सर्वं लोमकूपे विश्वं प्रत्येकमेव च । प्रतिविश्वे क्षुद्रविराड् ब्रह्मविष्णुशिवादयः
अशा प्रकारे प्रत्येक केसाच्या रोमात संपूर्ण विश्व आहे; प्रत्येक विश्वात लहान विराट, ब्रह्मा, विष्णू, शिव आणि इतरही आहेत.
इत्येवं कथितं ब्रह्मन् कृष्णसङ्कीर्तनं शुभम्। सुखदं मोक्षदं ब्रह्मन्किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
हे ब्रह्मन्, अशा प्रकारे शुभ श्रीकृष्णस्मरण सांगितले; हे ब्रह्मन्, हे सुखदायक आणि मुक्तिदायक आहे — तुला अजून काय ऐकायचे आहे?
सरस्वतीस्तोत्रपूजाकवचादिवर्णनम् नारद उवाच श्रुतं सर्वं मया पूर्वं त्वत्प्रसादात्सुधोपमम् । अधुना प्रकृतीनां च व्यस्तं वर्णय पूजनम्
नारद म्हणाले — तुझ्या कृपेने मी आधी सर्व काही ऐकले, अगदी अमृतासारखे शुद्ध. आता या प्रकृतींच्या वेगवेगळ्या रूपांची पूजा कशी करावी, ते सविस्तर सांग.
कस्याः पूजा कृता केन कथं मर्त्ये प्रचारिता । केन वा पूजिता का वा केन का वा स्तुता प्रभो
कोणत्या देवीची पूजा कोणी केली, ती माणसांत कशी प्रचलित झाली? कोणत्या देवीची कोणी पूजा केली, कोणती देवी कोणी स्तुती केली, हे प्रभो, मला सांग.
तासां स्तोत्रं च ध्यानं च प्रभावं चरितं शुभम् । काभिः केभ्यो वरो दत्तस्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि
त्या देवींची स्तोत्रे, ध्यान, त्यांची शक्ती आणि शुभ कृत्ये — कोणत्या देवीने कोणाला वर दिला, हे सर्व मला समजावून सांग.
श्रीनारायण उवाच गणेशजननी दुर्गा राधा लक्ष्मीः सरस्वती । सावित्री च सृष्टिविधौ प्रकृतिः पञ्चधा स्मृता
श्री नारायण म्हणाले — गणेशाची आई पार्वती, दुर्गा, राधा, लक्ष्मी, सरस्वती आणि सावित्री — या पाच देवी सृष्टीमध्ये प्रकृतीच्या पाच रूपांमध्ये ओळखल्या जातात.
आसां पूजा प्रसिद्धा च प्रभावः परमाद्भुतः । सुधोपमं च चरितं सर्वमङ्गलकारणम्
या देवींची पूजा प्रसिद्ध आहे आणि त्यांची शक्ती अतिशय अद्भुत आहे. त्यांची कृत्ये अमृतासारखी शुद्ध आणि सर्व मंगलाचा कारणीभूत आहेत.
प्रकृत्यंशाः कला याश्च तासां च चरितं शुभम् । सर्वं वक्ष्यामि ते ब्रह्मन् सावधानो निशामय
या देवींचे अंश, कला आणि शुभ कृत्ये — हे सर्व मी तुला सांगतो, ब्राह्मण, तू लक्ष देऊन ऐक.
काली वसुन्धरा गङ्गा षष्ठी मङ्गलचण्डिका । तुलसी मनसा निद्रा स्वधा स्वाहा च दक्षिणा
काळी, वसुंधरा, गंगा, षष्ठी, मंगळचंडिका, तुळस, मनसा, निद्रा, स्वधा, स्वाहा आणि दक्षिणा —
संक्षिप्तमासां चरितं पुण्यदं श्रुतिसुन्दरम् । जीवकर्मविपाकं च तच्च वक्ष्यामि सुन्दरम्
या देवींच्या कथा जरी थोडक्यात सांगितल्या तरी त्या पुण्यदायी आणि ऐकायला सुंदर आहेत. जीवनातील कर्माचे फळही मी तुला सांगतो, हे सुंदर ऐक.
दुर्गायाश्चैव राधाया विस्तीर्णं चरितं महत् । तद्वत्पश्चात्प्रवक्ष्यामि संक्षेपक्रमतः शृणु
दुर्गा आणि राधेच्या मोठ्या आणि विस्तृत कथा मी नंतर सविस्तर सांगीन. आता त्या थोडक्यात ऐक.
आदौ सरस्वतीपूजा श्रीकृष्णेन विनिर्मिता । यत्प्रसादान्मुनिश्रेष्ठ मूर्खो भवति पण्डितः
सर्वप्रथम सरस्वतीची पूजा श्रीकृष्णाने स्थापन केली. तिच्या कृपेने, हे श्रेष्ठ मुनी, मूर्ख माणूसही विद्वान होतो.
आविर्भूता यथा देवी वक्त्रतः कृष्णयोषितः । इयेष कृष्णं कामेन कामुकी कामरूपिणी
कृष्णाच्या प्रियतमेच्या मुखातून देवी प्रकट झाली आणि तिने कृष्णाला प्रेमाने इच्छिले, स्वतःच कामिनीचे रूप घेतले.
स च विज्ञाय तद्भावं सर्वज्ञः सर्वमातरम् । तामुवाच हितं सत्यं परिणामे सुखावहम्
कृष्णाने तिच्या मनाचा हेतू ओळखला — तो सर्वज्ञ आणि सर्वांचा माता आहे — त्याने तिला हितकारक, सत्य आणि शेवटी सुख देणारे शब्द सांगितले.
श्रीकृष्ण उवाच भज नारायणं साध्वि मदंशं च चतुर्भुजम् । युवानं सुन्दरं सर्वगुणयुक्तं च मत्समम्
श्रीकृष्ण म्हणाले — हे साध्वी, तू नारायणाची पूजा कर. तो माझा अंश आहे, चार हातांचा, तरुण, सुंदर, सर्व गुणांनी युक्त आणि माझ्यासारखाच आहे.
कामज्ञं कामिनीनां च तासां च कामपूरकम् । कोटिकन्दर्पलावण्यं लीलालङ्कतमीश्वरम्
तो स्त्रियांच्या इच्छा जाणणारा आहे, त्यांच्या सर्व इच्छा पूर्ण करणारा आहे, कोटी कामदेवांच्या सौंदर्याने शोभलेला आणि लीलांनी अलंकृत असलेला ईश्वर आहे.
कान्ते कान्तं च मां कृत्वा यदि स्थातुमिहेच्छसि । त्वत्तो बलवती राधा न भद्रं ते भविष्यति
जर तू मला प्रियकर मानून माझ्याजवळ राहायचे ठरवलेस, तर लक्षात ठेव, राधा तुझ्यापेक्षा अधिक बलवान आहे. त्यामुळे तुझे कल्याण होणार नाही.
यो यस्माद् बलवान्वापि ततोऽन्यं रक्षितुं क्षमः । कथं परान्साधयति यदि स्वयमनीश्वरः
जो दुसऱ्यापेक्षा बलवान असतो, तोच इतरांचे रक्षण करू शकतो. जो स्वतःच स्वतंत्र नाही, तो दुसऱ्यांचे कार्य कसे साध्य करील?
सर्वेशः सर्वशास्ताहं राधां बाधितुमक्षमः । तेजसा मत्समा सा च रूपेण च गुणेन च
मी सर्वांचा स्वामी आहे, सर्वांचा शिक्षक आहे, तरीही मला राधेला विरोध करता येत नाही. ती तेज, रूप आणि गुण यामध्ये माझ्यासारखीच आहे.
प्राणाधिष्ठातृदेवी सा प्राणांस्त्यक्तुं च कः क्षमः । प्राणतोऽपि प्रियः पुत्रः केषां वास्ति च कश्चन
तीच प्राणांची अधिष्ठात्री देवी आहे — आपले प्राण कोण सोडू शकतो? आणि कोणाच्या दृष्टीने पुत्र प्राणांपेक्षा प्रिय असतो?
त्वं भद्रे गच्छ वैकुण्ठं तव भद्रं भविष्यति । पतिं तमीश्वरं कृत्वा मोदस्व सुचिरं सुखम्
हे शुभे, तू वैकुंठात जा; तुझं कल्याण होईल. त्या प्रभूला पती मान, आणि दीर्घकाळ आनंदात राहा.
लोभमोहकामक्रोधमानहिंसाविवर्जिता । तेजसा त्वत्समा लक्ष्मी रूपेण च गुणेन च
लोभ, मोह, काम, क्रोध, अभिमान आणि हिंसा यांपासून मुक्त असलेली लक्ष्मी तेज, सौंदर्य आणि गुण यांत तुझ्यासारखीच असेल.
तया सार्धं तव प्रीत्या शश्वत्कालः प्रयास्यति । गौरवं च हरिस्तुल्यं करिष्यति द्वयोरपि
तिच्यासोबत, तुझ्यावरील प्रेमामुळे, अनंत काळ आनंदात जाईल; आणि हरि दोघींनाही सारखेच मान देईल.
प्रतिविश्वेषु तां पूजां महतीं गौरवान्विताम् । माघस्य शुक्लपञ्चम्यां विद्यारम्भे च सुन्दरि
सर्व लोकांत, तिची मोठ्या सन्मानाने पूजा होईल, सुंदरिये, माघ महिन्याच्या शुद्ध पंचमीला आणि विद्यारंभाच्या वेळी.
मानवा मनवो देवा मुनीन्द्राश्च मुमुक्षवः । वसवो योगिनः सिद्धा नागा गन्धर्वराक्षसाः
माणसं, मनु, देव, मुक्तीची इच्छा असलेले ऋषी, वसु, योगी, सिद्ध, नाग, गंधर्व आणि राक्षस—
मद्वरेण करिष्यन्ति कल्पे कल्पे लयावधि । भक्तियुक्ताश्च दत्त्वा वै चोपचाराणि षोडश
माझ्या आज्ञेने, ते सर्व युगानुयुगे, प्रलयापर्यंत, भक्तीने सोळा उपचारांनी ती पूजा करतील.
कण्वशाखोक्तविधिना ध्यानेन स्तवनेन च । जितेन्द्रियाः संयताश्च घटे च पुस्तकेऽपि च
कण्व शाखेने सांगितलेल्या पद्धतीने, ध्यान आणि स्तुती करून, ज्यांनी इंद्रिये जिंकली आहेत आणि संयमी आहेत, ते घड्याळ किंवा पुस्तकानेही पूजा करतील.
कृत्वा सुवर्णगुटिकां गन्धचन्दनचर्चिताम् । कवचं ते ग्रहीष्यन्ति कण्ठे वा दक्षिणे भुजे
सुवर्णाची छोटी गोळी बनवून, तिला सुगंधी चंदन लावून, तुझं कवच गळ्यात किंवा उजव्या हातावर घालतील.
पठिष्यन्ति च विद्वांसः पूजाकाले च पूजिते । इत्युक्त्वा पूजयामास तां देवीं सर्वपूजिताम्
पूजेच्या वेळी आणि पूजा झाल्यावर विद्वान ते पठण करतील; असं सांगून, सर्वांनी पूज्य असलेल्या त्या देवीची पूजा केली.
ततस्तत्पूजनं चकुर्ब्रह्मविष्णुशिवादयः । अनन्तश्चापि धर्मश्च मुनीन्द्राः सनकादयः
मग ब्रह्मा, विष्णु, शिव आणि इतरांनी ती पूजा केली; अनंत, धर्म आणि सनकादी मोठ्या ऋषींनीही पूजा केली.