अहल्या गौतमस्त्री साप्यनसूयात्रिकामिनी । देवहूतिः कर्दमस्य प्रसूतिर्दक्षकामिनी
अहल्या ही गौतमाची पत्नी, अनसूया ही अत्रीची प्रियतमा; देवहूती ही कर्दमाची पत्नी, आणि प्रसूती ही दक्षाची प्रियतमा आहे.
पितॄणां मानसी कन्या मेनका साम्बिकाप्रसूः । लोपामुद्रा तथा कुन्ती कुबेरकामिनी तथा
पितरांची मानसकन्या मेनका, ही अंबिकेची संतती आहे; लोपाामुद्रा, कुंती आणि कुबेराची प्रियतमा देखील आहेत.
वरुणानी प्रसिद्धा च बलेर्विन्ध्यावलिस्तथा । कान्ता च दमयन्ती च यशोदा देवकी तथा
वरुणाणी ही प्रसिद्ध आहे, बळीची पत्नी विंध्यावलीसुद्धा, तसेच दामयंती, यशोदा आणि देवकी या सर्वही प्रसिद्ध आहेत.
गान्धारी द्रौपदी शैव्या सा च सत्यवती प्रिया । वृषभानुप्रिया साध्वी राधामाता कुलोद्वहा
गांधारी, द्रौपदी, शैव्य आणि प्रिय सत्यवती, तसेच वृषभानूची साध्वी पत्नी, राधेची आई, ही आपल्या कुळाचा मान वाढवणारी आहे.
मन्दोदरी च कौसल्या सुभद्रा कौरवी तथा । रेवती सत्यभामा च कालिन्दी लक्ष्मणा तथा
मंदोदरी, कौसल्या, सुभद्रा आणि कौरवांची कन्या, रेवती, सत्यभामा, कालिंदी आणि लक्ष्मणा या सर्वही आहेत.
जाम्बवती नाग्नजितिर्मित्रविन्दा तथापरा । लक्ष्मणा रुक्मिणी सीता स्वयं लक्ष्मीः प्रकीर्तिता
जांबवती, नाग्नजिती, मित्रविंदा आणि आणखी एक, लक्ष्मणा, रुक्मिणी आणि सीता — ही स्वतः लक्ष्मी म्हणून ओळखली जाते.
काली योजनगन्धा च व्यासमाता महासती । बाणपुत्री तथोषा च चित्रलेखा च तत्सखी
काळी, योजनगंधा, व्यासांची माता ही महान आणि पवित्र स्त्री, बाणाची कन्या उषा आणि तिची सखी चित्रलेखा.
प्रभावती भानुमती तथा मायावती सती । रेणुका च भृगोर्माता राममाता च रोहिणी
प्रभावती, भानुमती आणि सती मायावती, रेणुका — भृगुची आई, आणि रामाची आई रोहिणी.
एकनन्दा च दुर्गा सा श्रीकृष्णभगिनी सती । बह्व्यः सत्यः कलाश्चैव प्रकृतेरेव भारते
एकानंदा, दुर्गा आणि श्रीकृष्णाची सती बहीण, तसेच भारतात प्रकृतीपासून निर्माण झालेल्या असंख्य सत्य आणि अंशरूपे.
या याश्च ग्रामदेव्यः स्युस्ताः सर्वाः प्रकृतेः कलाः । कलांशांशसमुद्भूताः प्रतिविश्वेषु योषितः
ज्या ज्या ग्रामदेवता आहेत, त्या सर्व प्रकृतीच्या अंशरूपा आहेत; प्रत्येक लोकातल्या स्त्रिया तिच्या अंश आणि उपांशांपासून निर्माण होतात.
योषितामवमानेन प्रकृतेश्च पराभवः । ब्राह्मणी पूजिता येन पतिपुत्रवती सती
स्त्रियांचा अपमान केल्याने प्रकृतीचा पराभव होतो; जी ब्राह्मणी पूजली जाते, ती सती, पती आणि पुत्र असलेली होते.
प्रकृतिः पूजिता तेन वस्त्रालङ्कारचन्दनैः । कुमारी चाष्टवर्षीया वस्त्रालङ्कारचन्दनैः
जो वस्त्र, दागिने आणि चंदनाने प्रकृतीची पूजा करतो, तो आठ वर्षांच्या कुमारिकेचीही वस्त्र, दागिने आणि चंदनाने पूजा करतो.
पूजिता येन विप्रस्य प्रकृतिस्तेन पूजिता । सर्वाः प्रकृतिसम्भूता उत्तमाधममध्यमाः
जो कुमारिकेच्या रूपात तिची पूजा करतो, तोच प्रकृतीची पूजा करतो; श्रेष्ठ, मध्यम आणि कनिष्ठ अशा सर्व स्त्रिया प्रकृतीपासूनच उत्पन्न झाल्या आहेत.
सत्त्वांशाश्चोत्तमा ज्ञेयाः सुशीलाश्च पतिव्रताः । मध्यमा रजसश्चांशास्ताश्च भोग्याः प्रकीर्तिताः
सत्त्वगुणाच्या अंशातून जन्मलेल्या स्त्रिया श्रेष्ठ, सुशील आणि पतिव्रता असतात; मध्यम, म्हणजेच रजोगुणी, या भोगासाठी सांगितल्या आहेत.
सुखसम्भोगवश्याश्च स्वकार्ये तत्पराः सदा । अधमास्तमसश्चांशा अज्ञातकुलसम्भवाः
त्या नेहमी सुख आणि भोगासाठी उत्सुक असतात आणि आपल्या कामात मग्न असतात; तामसिक अंशातून जन्मलेल्या कनिष्ठ स्त्रिया अज्ञात कुळातल्या असतात.
दुर्मुखाः कुलहा धूर्ताः स्वतन्त्राः कलहप्रियाः । पृथिव्यां कुलटा याश्च स्वर्गे चाप्सरसां गणाः
त्या वाईट बोलणाऱ्या, कुळाचा नाश करणाऱ्या, धूर्त, स्वच्छंदी आणि भांडणखोर असतात; पृथ्वीवर त्यांना कुलटा म्हणतात आणि स्वर्गात त्या अप्सरांचा समूह मानला जातो.
प्रकृतेस्तमसश्चांशाः पुंश्चल्यः परिकीर्तिताः । एवं निगदितं सर्वं प्रकृते रूपवर्णनम्
प्रकृतीच्या तामसिक अंशातून निर्माण झालेल्या स्त्रियांना पुंश्चली म्हणतात; अशा प्रकारे प्रकृतीच्या सर्व रूपांचे वर्णन झाले आहे.
ताः सर्वाः पूजिताः पृथ्व्यां पुण्यक्षेत्रे च भारते । पूजिता सुरथेनादौ दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी
या सर्व स्त्रिया पृथ्वीवर, विशेषतः भारतातील पुण्यभूमीत पूजल्या जातात; सुरथाने प्रथम दुर्गेची, दु:ख दूर करणाऱ्या देवीची पूजा केली.
ततः श्रीरामचन्द्रेण रावणस्य वधार्थिना । तत्पश्चाज्जगतां माता त्रिषु लोकेषु पूजिता
नंतर श्रीरामचंद्रांनी, रावणाचा नाश करण्यासाठी, तिची पूजा केली; त्यानंतर जगाची माता तिन्ही लोकांत पूजली गेली.
जाताऽऽदौ दक्षकन्या या निहत्य दैत्यदानवान् । ततो देहं परित्यज्य यज्ञे भर्तुश्च निन्दया
ती सुरुवातीला दक्षाची कन्या म्हणून जन्मली, जिने दैत्य आणि दानवांचा संहार केला; त्यानंतर पतीच्या अपमानामुळे यज्ञात आपले शरीर सोडले.
जज्ञे हिमवतः पत्न्यां लेभे पशुपतिं पतिम् । गणेशश्च स्वयं कृष्णः स्कन्दो विष्णुकलोद्भवः
हिमालयाच्या पत्नीपासून ती जन्मली आणि तिला पशुपती पती म्हणून लाभला. गणेश स्वतः प्रकट झाला आणि स्कंद विष्णूच्या अंशातून उत्पन्न झाला.
बभूवतुस्तौ तनयौ पश्चात्तस्याश्च नारद । लक्ष्मीर्मङ्गलभूपेन प्रथमं परिपूजिता
नंतर हे दोघे तिचे पुत्र झाले, नारद. प्रथम लक्ष्मीचे मंगलमूर्तीने पूजन केले.
त्रिषु लोकेषु तत्पश्चाद्देवतामुनिमानवैः । सावित्री चाश्वपतिना प्रथमं परिपूजिता
त्यानंतर तिला देव, ऋषी आणि माणसांनी तिन्ही लोकांत पूजले. सावित्रीचेही प्रथम अश्वपतीने पूजन केले.
तत्पश्चात्त्रिषु लोकेषु देवतामुनिपुङ्गवैः । आदौ सरस्वती देवी ब्रह्मणा परिपूजिता
त्यानंतर तिन्ही लोकांत श्रेष्ठ देव आणि ऋषी यांनी, सरस्वती देवीचे प्रथम ब्रह्मदेवाने पूजन केले.
तत्पश्चात्त्रिषु लोकेषु देवतामुनिपुङ्गवैः । प्रथमं पूजिता राधा गोलोके रासमण्डले
त्यानंतर तिन्ही लोकांत श्रेष्ठ देव आणि ऋषी यांनी, राधेचे प्रथम गोळोकात रासमंडळात पूजन केले.
पौर्णमास्यां कार्तिकस्य कृष्णेन परमात्मना । गोपिकाभिश्च गोपैश्च बालिकाभिश्च बालकैः
कार्तिक महिन्यात पौर्णिमेच्या दिवशी, कृष्ण परमात्म्याने, गोपिका, गोप, मुली आणि मुलांसह तिचे पूजन केले.
गवां गणैः सुरभ्या च तत्पश्चादाज्ञया हरेः । तदा ब्रह्मादिभिर्देवैर्मुनिभिः परया मुदा
गायींच्या कळपांनी आणि सुरभिनेही, नंतर हरीच्या आज्ञेने, त्या वेळी ब्रह्मा व इतर देव, तसेच ऋषी यांनी अत्यंत आनंदाने पूजन केले.
पुष्पधूपादिभिर्भक्त्या पूजिता वन्दिता सदा । पृथिव्यां प्रथमं देवी सुयज्ञेनैव पूजिता
फुलं, धूप आणि भक्तीने तिला नेहमी पूजले आणि वंदन केले. पृथ्वीवर देवीचे प्रथम पूजन सुयज्ञाने केले.
शङ्करेणोपदिष्टेन पुण्यक्षेत्रे च भारते । त्रिषु लोकेषु तत्पश्चादाज्ञया परमात्मनः
शंकरांच्या सांगण्यावरून, पुण्यभूमी भारतात तिचे पूजन झाले. त्यानंतर तिन्ही लोकांत परमात्म्याच्या आज्ञेने पूजन झाले.
पुष्पधूपादिभिर्भक्त्या पूजिता मुनिभिः सदा । कला या याः समुद्भूता पूजितास्ताश्च भारते
फुलं, धूप आणि भक्तीने ऋषींनी तिला नेहमी पूजले. तिच्या सर्व अंशांचेही भारतात पूजन झाले.