अंशरूपाः कलारूपाः कलांशांशांशसम्भवाः । प्रकृतेः प्रतिविश्वेषु देव्यश्च सर्वयोषितः
सर्व देव्या आणि सर्व स्त्रिया या सृष्टीतील निसर्गातून निर्माण झालेल्या आहेत. त्या अंश, अंशांचे अंश आणि त्याहूनही सूक्ष्म अंशरूपात आहेत.
परिपूर्णतमाः पञ्च विद्यादेव्यः प्रकीर्तिताः । या याः प्रधानांशरूपा वर्णयामि निशामय
पाच विद्या-देव्या या सर्वात पूर्ण मानल्या जातात. त्या मुख्य अंशरूप देवी कोण आहेत, ते मी सांगतो, नीट ऐक.
प्रधानांशस्वरूपा सा गङ्गा भुवनपावनी । विष्णुविग्रहसम्भूता द्रवरूपा सनातनी
मुख्य अंशरूप असलेली, सर्व लोकांना पावन करणारी, विष्णूच्या देहातून प्रकटलेली, सनातन आणि प्रवाही स्वरूप असलेली ती गंगा आहे.
पापिपापेध्मदाहाय ज्वलदग्निस्वरूपिणी । सुखस्पर्शा स्नानपानैर्निर्वाणपददायिनी
पाप आणि दुष्कृत्ये जाळण्यासाठी ती अग्नीच्या तेजस्वी रूपात प्रकटते. पण तिचा स्पर्श सुखदायक आहे आणि स्नान व पानाने ती मुक्ती देते.
गोलोकस्थानप्रस्थानसुखसोपानरूपिणी । पवित्ररूपा तीर्थानां सरितां च परावरा
गोलोकात जाण्याचा आणि परत येण्याचा आनंददायक मार्ग ती आहे. ती पवित्र स्वरूपाची असून, सर्व तीर्थे आणि नद्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे.
शम्भुमौलिजटामेरुमुक्तापंक्तिस्वरूपिणी । तपःसम्पादिनी सद्यो भारतेषु तपस्विनाम्
ती शंभूच्या जटांमध्ये मेरू पर्वतासारख्या मोत्यांच्या माळेसारखी आहे. भारतातील तपस्वींना ती त्वरित तपाचे फळ देते.
चन्द्रपद्मक्षीरनिभा शुद्धसत्त्वस्वरूपिणी । निर्मला निरहङ्कारा साध्वी नारायणप्रिया
ती चंद्र, कमळ आणि दूधासारखी शुभ्र दिसते, शुद्ध सत्त्वगुणाची मूर्ती आहे. निर्मळ, अहंकाररहित, सती आणि नारायणाला प्रिय आहे.
प्रधानांशस्वरूपा च तुलसी विष्णुकामिनी । विष्णुभूषणरूपा च विष्णुपादस्थिता सती
मुख्य अंशरूप असलेली, विष्णूला प्रिय असलेली ती तुळस आहे. ती विष्णूची अलंकार आहे आणि त्याच्या पायाशी नेहमी स्थिर आहे.
तपःसंकल्पपूजादिसङ्घसम्पादिनी मुने । सारभूता च पुष्पाणां पवित्रा पुण्यदा सदा
मुनी, ती तप, संकल्प, पूजा आणि अशा सर्व गोष्टींच्या एकत्रितपणाची पूर्तता करते. ती फुलांचा सार आहे, नेहमी पवित्र आणि पुण्य देणारी आहे.
दर्शनस्पर्शनाभ्यां च सद्यो निर्वाणदायिनी । कलौ कलुषशुष्केध्मदहनायाग्निरूपिणी
तिच्या दर्शनाने आणि स्पर्शाने ती त्वरित मुक्ती देते. कलियुगात ती पापरूपी कोरड्या इंधनाला जाळण्यासाठी अग्नीचे रूप धारण करते.
यत्पादपद्मसंस्पर्शात्सद्यः पूता वसुन्धरा । यत्स्पर्शदर्शने चैवेच्छन्ति तीर्थानि शुद्धये
तिच्या कमळासारख्या पायांच्या स्पर्शाने पृथ्वी त्वरित पावन होते. तीर्थस्थाने स्वतःच्या शुद्धीसाठी तिच्या स्पर्शाची आणि दर्शनाची इच्छा करतात.
यया विना च विश्वेषु सर्वकर्म च निष्फलम् । मोक्षदा या मुमुक्षूणां कामिनी सर्वकामदा
तिच्याशिवाय सर्व जगातील कर्म निष्फळ ठरतात. ती मुक्तीची इच्छा असणाऱ्यांना मोक्ष देते आणि सर्व इच्छा पूर्ण करते.
कल्पवृक्षस्वरूपा या भारते वृक्षरूपिणी । भारतीनां प्रीणनाय जाता या परदेवता
ती कल्पवृक्षाच्या रूपात, भारतात झाडाच्या रूपाने प्रकटली आहे. ती भारतातील लोकांना आनंद देण्यासाठी जन्मलेली सर्वोच्च देवी आहे.
प्रधानांशस्वरूपा या मनसा कश्यपात्मजा । शङ्करप्रियशिष्या च महाज्ञानविशारदा
मुख्य अंशरूप असलेली, मनातून उत्पन्न झालेली आणि कश्यपाची कन्या असलेली ती शंकराची प्रिय शिष्या आहे आणि महान ज्ञानात पारंगत आहे.
नागेश्वरस्यानन्तस्य भगिनी नागपूजिता । नागेश्वरी नागमाता सुन्दरी नागवाहिनी
ती अनंत नागेश्वराची बहीण आहे, नागांनी पूजलेली आहे. ती नागेश्वरी, नागांची माता, सुंदर आणि नागावर आरूढ आहे.
नागेन्द्रगणसंयुक्ता नागभूषणभूषिता । नागेन्द्रवन्दिता सिद्धा योगिनी नगशायिनी
ती नागराजांच्या समूहाने वेढलेली आहे, नागांच्या अलंकारांनी सजलेली आहे. नागराजांनी वंदन केलेली, सिद्ध, योगिनी आणि नागावर विश्रांती घेणारी आहे.
विष्णुरूपा विष्णुभक्ता विष्णुपूजापरायणा । तपःस्वरूपा तपसां फलदात्री तपस्विनी
ती विष्णूच्या रूपात आहे, विष्णूभक्त आहे, विष्णूच्या पूजेत मन लावणारी आहे. ती तपस्वरूप आहे, तपाचे फळ देणारी आणि स्वतःही तपस्विनी आहे.
दिव्यं त्रिलक्षवर्षं च तपस्तप्त्वा च या हरेः । तपस्विनीषु पूज्या च तपस्विषु च भारते
तीने हरिच्या उपासनेसाठी तीन लक्ष वर्षे दिव्य तप केले. भारतातील तपस्विनी आणि तपस्वींमध्ये ती पूज्य आहे.
सर्वमन्त्राधिदेवी च ज्वलन्ती ब्रह्मतेजसा । ब्रह्मस्वरूपा परमा ब्रह्मभावनतत्परा
ती सर्व मंत्रांची अधिष्ठात्री देवी आहे, ब्रह्मतेजाने तेजस्वी, सर्वोच्च स्वरूपाची आणि ब्रह्मध्यानात तल्लीन.
जरत्कारुमुनेः पत्नी कृष्णांशस्य पतिव्रता । आस्तीकस्य मुनेर्माता प्रवरस्य तपस्विनाम्
ती जरत्कारू ऋषींची पत्नी आहे, कृष्णांशाची पतिव्रता, आणि आस्तिक या तपस्वी ऋषीची आई आहे.
प्रधानांशस्वरूपा या देवसेना च नारद । मातृकासु पूज्यतमा सा षष्ठी च प्रकीर्तिता
नारद, जी प्रधानांशाचे स्वरूप आहे, तीच देवसेना म्हणून ओळखली जाते; मातृकांमध्ये सर्वात पूज्य आणि षष्ठी म्हणून प्रसिद्ध आहे.
पुत्रपौत्रादिदात्री च धात्री त्रिजगतां सती । षष्ठांशरूपा प्रकृतेस्तेन षष्ठी प्रकीर्तिता
ती पुत्र, नातवंडे आणि इतर संतती देणारी, तीनही जगांची पालन करणारी आणि सती आहे; प्रकृतीच्या सहाव्या अंशाचे स्वरूप असल्याने तिला षष्ठी म्हणतात.
स्थाने शिशूनां परमा वृद्धरूपा च योगिनी । पूजा द्वादशमासेषु यस्या विश्वेषु सन्ततम्
ती मुलांच्या ठिकाणी सर्वश्रेष्ठ, वृद्धा रूपातील योगिनी आहे; तिची पूजा बाराही महिन्यांत सर्व जगात सातत्याने केली जाते.
पूजा च सूतिकागारे पुरा षष्ठदिने शिशोः । एकविंशतिमे चैव पूजा कल्याणहेतुकी
सुतिकागृहात, मुलाच्या सहाव्या दिवशी आणि एकविसाव्या दिवशी तिची पूजा केली जाते, ही पूजा सौभाग्याची कारणीभूत असते.
मुनिभिर्नमिता चैषा नित्यकामाप्यतः परा । मातृका च दयारूपा शश्वद्रक्षणकारिणी
ती ऋषींनी वंदनीय आहे, नेहमीच इच्छा पूर्ण करणारी आणि श्रेष्ठ; मातृरूपात ती दयाळू आणि सदैव रक्षण करणारी आहे.
जले स्थले चान्तरिक्षे शिशूनां सद्मगोचरे । प्रधानांशस्वरूपा च देवीमङ्गलचण्डिका
पाण्यात, जमिनीवर आणि आकाशात, जिथे जिथे मुले असतात, तिथे देवी मंगळचंडिका प्रधानांशाचे स्वरूप घेऊन वास करते.
प्रकृतेर्मुखसम्भूता सर्वमङ्गलदा सदा । सृष्टौ मङ्गलरूपा च संहारे कोपरूपिणी
ती प्रकृतीच्या मुखातून उत्पन्न झालेली, नेहमी सर्व मंगळ देणारी आहे; सृष्टीमध्ये मंगळरूप आणि संहाराच्या वेळी कोपमूर्ती आहे.
तेन मङ्गलचण्डी सा पण्डितैः परिकीर्तिता । प्रतिमङ्गलवारेषु प्रतिविश्वेषु पूजिता
म्हणून पंडित तिला मंगळचंडिका म्हणतात; प्रत्येक मंगळवार आणि सर्व विश्वात तिची पूजा केली जाते.
पुत्रपौत्रधनैश्वर्ययशोमङ्गलदायिनी । परितुष्टा सर्ववाञ्छाप्रदात्री सर्वयोषिताम्
ती पुत्र, नातवंडे, धन, ऐश्वर्य, कीर्ती आणि मंगळ देणारी आहे; प्रसन्न झाल्यावर सर्व स्त्रियांच्या इच्छा पूर्ण करते.
रुष्टा क्षणेन संहर्तुं शक्ता विश्वं महेश्वरी । प्रधानांशस्वरूपा सा काली कमललोचना
रुसली तर ही महादेवी एका क्षणात विश्वाचा संहार करू शकते; ती प्रधानांशाचे स्वरूप, कमलासारख्या डोळ्यांची काळी आहे.