रासेश्वरी सुरसिका रासावासनिवासिनी । गोलोकवासिनी देवी गोपीवेषविधायिका
ती रासेची स्वामिनी आहे, दिव्य लीलांमध्ये रमणारी आणि रासमंडळात वास करणारी आहे. ती गोलोकात राहणारी देवी आहे आणि गोपीचे रूप देणारी आहे.
परमाह्लादरूपा च सन्तोषहर्षरूपिणी । निर्गुणा च निराकारा निर्लिप्ताऽऽत्मस्वरूपिणी
ती परमानंदाचे मूर्तिमंत रूप आहे, समाधान आणि आनंदाचा स्वरूप आहे. ती निर्गुण, निराकार, निस्पृह आणि आत्मस्वरूप आहे.
निरीहा निरहङ्कारा भक्तानुग्रहविग्रहा । वेदानुसारिध्यानेन विज्ञाता मा विचक्षणैः
ती इच्छा आणि अहंकार यांना सोडून आहे, भक्तांवर कृपा करणारे तिचे रूप आहे. ती वेदांच्या मार्गाने ध्यान केल्यावरच ओळखता येते, चतुराईने नाही.
दृष्टिदृष्टा न सा चेशैः सुरेन्द्रैर्मुनिपुङ्गवैः । वह्निशुद्धांशुकधरा नानालङ्कारभूषिता
ती केवळ दृष्टीनेच पाहता येते, इंद्रियांनी नाही, ना देवेंद्र किंवा श्रेष्ठ ऋषींनाही. ती अग्निपरिक्षित वस्त्र परिधान करते आणि विविध अलंकारांनी सजलेली आहे.
कोटिचन्द्रप्रभा पुष्टसर्वश्रीयुक्तविग्रहा । श्रीकृष्णभक्तिदास्यैककरा च सर्वसम्पदाम्
ती कोटी चंद्रांच्या तेजाने उजळलेली आहे आणि सर्व संपत्तीने युक्त आहे. तिच्या हातात श्रीकृष्णभक्तीची सेवा आणि सर्व संपत्ती आहे.
अवतारे च वाराहे वृषभानुसुता च या । यत्पादपद्मसंस्पर्शात्पवित्रा च वसुन्धरा
वराहावतारात ती वृषभानूची कन्या आहे. तिच्या कमलासारख्या पायांच्या स्पर्शाने पृथ्वीही पवित्र होते.
ब्रह्मादिभिरदृष्टा या सर्वैर्दृष्टा च भारते । स्त्रीरत्नसारसम्भूता कृष्णवक्षःस्थले स्थिता
ती ब्रह्मा आणि इतरांना दिसत नाही, पण भारतात सर्वांना दिसते. स्त्रीरत्नांच्या सारातून जन्मलेली ती कृष्णाच्या छातीवर वास करते.
यथाम्बरे नवघने लोला सौदामनी मुने । षष्टिवर्षसहस्राणि प्रतप्तं ब्रह्मणा पुरा
मुनी, जशी आकाशात नव्या मेघांत वीज खेळते, तशीच पूर्वी ब्रह्मदेवाने साठ हजार वर्षे कठोर तप केले.
यत्पादपद्मनखरदृष्टये चात्मशुद्धये । न च दृष्टं च स्वप्नेऽपि प्रत्यक्षस्यापि का कथा
तिच्या कमलपादांच्या नखांचे दर्शन आणि आत्मशुद्धीसाठी ब्रह्मदेवाने तप केले, तरीही त्याला तिचे दर्शन झाले नाही, स्वप्नातही नाही—तर प्रत्यक्ष दर्शनाची काय कथा!
तेनैव तपसा दृष्टा भुवि वृन्दावने वने । कथिता पञ्चमी देवी सा राधा च प्रकीर्तिता
त्याच तपामुळे ती पृथ्वीवर, वृंदावनाच्या वनात प्रकट झाली. देवीचे हे पाचवे रूप सांगितले गेले, आणि ती राधा म्हणून प्रसिद्ध आहे.
अंशरूपाः कलारूपाः कलांशांशांशसम्भवाः । प्रकृतेः प्रतिविश्वेषु देव्यश्च सर्वयोषितः
सर्व देव्या आणि सर्व स्त्रिया या सृष्टीतील निसर्गातून निर्माण झालेल्या आहेत. त्या अंश, अंशांचे अंश आणि त्याहूनही सूक्ष्म अंशरूपात आहेत.
परिपूर्णतमाः पञ्च विद्यादेव्यः प्रकीर्तिताः । या याः प्रधानांशरूपा वर्णयामि निशामय
पाच विद्या-देव्या या सर्वात पूर्ण मानल्या जातात. त्या मुख्य अंशरूप देवी कोण आहेत, ते मी सांगतो, नीट ऐक.
प्रधानांशस्वरूपा सा गङ्गा भुवनपावनी । विष्णुविग्रहसम्भूता द्रवरूपा सनातनी
मुख्य अंशरूप असलेली, सर्व लोकांना पावन करणारी, विष्णूच्या देहातून प्रकटलेली, सनातन आणि प्रवाही स्वरूप असलेली ती गंगा आहे.
पापिपापेध्मदाहाय ज्वलदग्निस्वरूपिणी । सुखस्पर्शा स्नानपानैर्निर्वाणपददायिनी
पाप आणि दुष्कृत्ये जाळण्यासाठी ती अग्नीच्या तेजस्वी रूपात प्रकटते. पण तिचा स्पर्श सुखदायक आहे आणि स्नान व पानाने ती मुक्ती देते.
गोलोकस्थानप्रस्थानसुखसोपानरूपिणी । पवित्ररूपा तीर्थानां सरितां च परावरा
गोलोकात जाण्याचा आणि परत येण्याचा आनंददायक मार्ग ती आहे. ती पवित्र स्वरूपाची असून, सर्व तीर्थे आणि नद्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे.
शम्भुमौलिजटामेरुमुक्तापंक्तिस्वरूपिणी । तपःसम्पादिनी सद्यो भारतेषु तपस्विनाम्
ती शंभूच्या जटांमध्ये मेरू पर्वतासारख्या मोत्यांच्या माळेसारखी आहे. भारतातील तपस्वींना ती त्वरित तपाचे फळ देते.
चन्द्रपद्मक्षीरनिभा शुद्धसत्त्वस्वरूपिणी । निर्मला निरहङ्कारा साध्वी नारायणप्रिया
ती चंद्र, कमळ आणि दूधासारखी शुभ्र दिसते, शुद्ध सत्त्वगुणाची मूर्ती आहे. निर्मळ, अहंकाररहित, सती आणि नारायणाला प्रिय आहे.
प्रधानांशस्वरूपा च तुलसी विष्णुकामिनी । विष्णुभूषणरूपा च विष्णुपादस्थिता सती
मुख्य अंशरूप असलेली, विष्णूला प्रिय असलेली ती तुळस आहे. ती विष्णूची अलंकार आहे आणि त्याच्या पायाशी नेहमी स्थिर आहे.
तपःसंकल्पपूजादिसङ्घसम्पादिनी मुने । सारभूता च पुष्पाणां पवित्रा पुण्यदा सदा
मुनी, ती तप, संकल्प, पूजा आणि अशा सर्व गोष्टींच्या एकत्रितपणाची पूर्तता करते. ती फुलांचा सार आहे, नेहमी पवित्र आणि पुण्य देणारी आहे.
दर्शनस्पर्शनाभ्यां च सद्यो निर्वाणदायिनी । कलौ कलुषशुष्केध्मदहनायाग्निरूपिणी
तिच्या दर्शनाने आणि स्पर्शाने ती त्वरित मुक्ती देते. कलियुगात ती पापरूपी कोरड्या इंधनाला जाळण्यासाठी अग्नीचे रूप धारण करते.
यत्पादपद्मसंस्पर्शात्सद्यः पूता वसुन्धरा । यत्स्पर्शदर्शने चैवेच्छन्ति तीर्थानि शुद्धये
तिच्या कमळासारख्या पायांच्या स्पर्शाने पृथ्वी त्वरित पावन होते. तीर्थस्थाने स्वतःच्या शुद्धीसाठी तिच्या स्पर्शाची आणि दर्शनाची इच्छा करतात.
यया विना च विश्वेषु सर्वकर्म च निष्फलम् । मोक्षदा या मुमुक्षूणां कामिनी सर्वकामदा
तिच्याशिवाय सर्व जगातील कर्म निष्फळ ठरतात. ती मुक्तीची इच्छा असणाऱ्यांना मोक्ष देते आणि सर्व इच्छा पूर्ण करते.
कल्पवृक्षस्वरूपा या भारते वृक्षरूपिणी । भारतीनां प्रीणनाय जाता या परदेवता
ती कल्पवृक्षाच्या रूपात, भारतात झाडाच्या रूपाने प्रकटली आहे. ती भारतातील लोकांना आनंद देण्यासाठी जन्मलेली सर्वोच्च देवी आहे.
प्रधानांशस्वरूपा या मनसा कश्यपात्मजा । शङ्करप्रियशिष्या च महाज्ञानविशारदा
मुख्य अंशरूप असलेली, मनातून उत्पन्न झालेली आणि कश्यपाची कन्या असलेली ती शंकराची प्रिय शिष्या आहे आणि महान ज्ञानात पारंगत आहे.
नागेश्वरस्यानन्तस्य भगिनी नागपूजिता । नागेश्वरी नागमाता सुन्दरी नागवाहिनी
ती अनंत नागेश्वराची बहीण आहे, नागांनी पूजलेली आहे. ती नागेश्वरी, नागांची माता, सुंदर आणि नागावर आरूढ आहे.
नागेन्द्रगणसंयुक्ता नागभूषणभूषिता । नागेन्द्रवन्दिता सिद्धा योगिनी नगशायिनी
ती नागराजांच्या समूहाने वेढलेली आहे, नागांच्या अलंकारांनी सजलेली आहे. नागराजांनी वंदन केलेली, सिद्ध, योगिनी आणि नागावर विश्रांती घेणारी आहे.
विष्णुरूपा विष्णुभक्ता विष्णुपूजापरायणा । तपःस्वरूपा तपसां फलदात्री तपस्विनी
ती विष्णूच्या रूपात आहे, विष्णूभक्त आहे, विष्णूच्या पूजेत मन लावणारी आहे. ती तपस्वरूप आहे, तपाचे फळ देणारी आणि स्वतःही तपस्विनी आहे.
दिव्यं त्रिलक्षवर्षं च तपस्तप्त्वा च या हरेः । तपस्विनीषु पूज्या च तपस्विषु च भारते
तीने हरिच्या उपासनेसाठी तीन लक्ष वर्षे दिव्य तप केले. भारतातील तपस्विनी आणि तपस्वींमध्ये ती पूज्य आहे.
सर्वमन्त्राधिदेवी च ज्वलन्ती ब्रह्मतेजसा । ब्रह्मस्वरूपा परमा ब्रह्मभावनतत्परा
ती सर्व मंत्रांची अधिष्ठात्री देवी आहे, ब्रह्मतेजाने तेजस्वी, सर्वोच्च स्वरूपाची आणि ब्रह्मध्यानात तल्लीन.
जरत्कारुमुनेः पत्नी कृष्णांशस्य पतिव्रता । आस्तीकस्य मुनेर्माता प्रवरस्य तपस्विनाम्
ती जरत्कारू ऋषींची पत्नी आहे, कृष्णांशाची पतिव्रता, आणि आस्तिक या तपस्वी ऋषीची आई आहे.