माता चतुर्णां वर्णानां वेदाङ्गानां च छन्दसाम् । सन्ध्यावन्दनमन्त्राणां तन्त्राणां च विचक्षणा
ती चार वर्णांची आई आहे, वेदांचे अंग, छंद, संध्यावंदनाचे मंत्र आणि तंत्रे यांचीही माता आहे. ती सर्वज्ञ आहे.
द्विजातिजातिरूपा च जपरूपा तपस्विनी । ब्रह्मण्यतेजोरूपा च सर्वसंस्काररूपिणी
ती द्विजांची मूर्ती आहे, जपस्वरूप, तपस्विनी आहे. तीच ब्राह्मणतेजाची मूळ आणि सर्व संस्कारांची मूर्ती आहे.
पवित्ररूपा सावित्री गायत्री ब्रह्मणः प्रिया । तीर्थानि यस्याः संस्पर्शं वाञ्छन्ति ह्यात्मशुद्धये
पवित्र स्वरूप असलेली सावित्री म्हणजेच गायत्री, जी ब्रह्मदेवाची अत्यंत प्रिय आहे. तिच्या स्पर्शासाठी तीर्थस्थळेही आतुर होतात, कारण त्यांना स्वतःचे शुद्धीकरण हवे असते.
शुद्धस्फटिकसंकाशा शुद्धसत्त्वस्वरूपिणी । परमानन्दरूपा च परमा च सनातनी
ती अगदी स्वच्छ स्फटिकासारखी चमकते, तिचे स्वरूप पूर्णपणे शुद्ध आहे. ती परमानंदाची मूर्ती आहे, सर्वश्रेष्ठ आणि सनातन आहे.
परब्रह्मस्वरूपा च निर्वाणपददायिनी । ब्रह्मतेजोमयी शक्तिस्तदधिष्ठातृदेवता
ती परब्रह्माचे स्वरूप आहे आणि मोक्षाची प्राप्ती देणारी आहे. ती ब्रह्मतेजाने भरलेली शक्ती आहे आणि त्या तेजाची मुख्य देवता आहे.
यत्पादरजसा पूतं जगत्सर्वं च नारद । देवी चतुर्थी कथिता पञ्चमीं वर्णयामि ते
नारद, तिच्या पायांच्या धुळीने हे संपूर्ण जग पवित्र होते. देवीचे हे चौथे रूप सांगितले, आता मी तुला पाचवे रूप सांगतो.
पञ्चप्राणाधिदेवी या पञ्चप्राणस्वरूपिणी । प्राणाधिकप्रियतमा सर्वाभ्यः सुन्दरी परा
ती पाच प्राणांची अधिष्ठात्री आहे आणि पाचही प्राणांचे स्वरूप धारण करते. ती प्राणाहूनही प्रिय आहे, सर्वांमध्ये श्रेष्ठ आणि अतिशय सुंदर आहे.
सर्वयुक्ता च सौभाग्यमानिनी गौरवान्विता । वामाङ्गार्धस्वरूपा च गुणेन तेजसा समा
ती सर्व गुणांनी युक्त आहे, सौभाग्याची मान असलेली आणि मोठ्या आदराने वावरणारी आहे. ती वामांगाचा अर्धा भाग आहे आणि गुणधर्म व तेज यात सम आहे.
परावरा सारभूता परमाद्या सनातनी । परमानन्दरूपा च धन्या मान्या च पूजिता
ती पर आणि अपर अशा दोन्ही स्वरूपांची सार आहे, सर्वोच्च, आद्य आणि सनातन आहे. ती परमानंदाची मूर्ती आहे, धन्य, मान्य आणि पूज्य आहे.
रासक्रीडाधिदेवी श्रीकृष्णस्य परमात्मनः । रासमण्डलसम्भूता रासमण्डलमण्डिता
ती रासक्रीडेची अधिष्ठात्री देवी आहे, श्रीकृष्ण या परमतत्त्वाची. ती रासमंडळात प्रकट झाली आणि रासमंडळानेच अलंकृत झाली.
रासेश्वरी सुरसिका रासावासनिवासिनी । गोलोकवासिनी देवी गोपीवेषविधायिका
ती रासेची स्वामिनी आहे, दिव्य लीलांमध्ये रमणारी आणि रासमंडळात वास करणारी आहे. ती गोलोकात राहणारी देवी आहे आणि गोपीचे रूप देणारी आहे.
परमाह्लादरूपा च सन्तोषहर्षरूपिणी । निर्गुणा च निराकारा निर्लिप्ताऽऽत्मस्वरूपिणी
ती परमानंदाचे मूर्तिमंत रूप आहे, समाधान आणि आनंदाचा स्वरूप आहे. ती निर्गुण, निराकार, निस्पृह आणि आत्मस्वरूप आहे.
निरीहा निरहङ्कारा भक्तानुग्रहविग्रहा । वेदानुसारिध्यानेन विज्ञाता मा विचक्षणैः
ती इच्छा आणि अहंकार यांना सोडून आहे, भक्तांवर कृपा करणारे तिचे रूप आहे. ती वेदांच्या मार्गाने ध्यान केल्यावरच ओळखता येते, चतुराईने नाही.
दृष्टिदृष्टा न सा चेशैः सुरेन्द्रैर्मुनिपुङ्गवैः । वह्निशुद्धांशुकधरा नानालङ्कारभूषिता
ती केवळ दृष्टीनेच पाहता येते, इंद्रियांनी नाही, ना देवेंद्र किंवा श्रेष्ठ ऋषींनाही. ती अग्निपरिक्षित वस्त्र परिधान करते आणि विविध अलंकारांनी सजलेली आहे.
कोटिचन्द्रप्रभा पुष्टसर्वश्रीयुक्तविग्रहा । श्रीकृष्णभक्तिदास्यैककरा च सर्वसम्पदाम्
ती कोटी चंद्रांच्या तेजाने उजळलेली आहे आणि सर्व संपत्तीने युक्त आहे. तिच्या हातात श्रीकृष्णभक्तीची सेवा आणि सर्व संपत्ती आहे.
अवतारे च वाराहे वृषभानुसुता च या । यत्पादपद्मसंस्पर्शात्पवित्रा च वसुन्धरा
वराहावतारात ती वृषभानूची कन्या आहे. तिच्या कमलासारख्या पायांच्या स्पर्शाने पृथ्वीही पवित्र होते.
ब्रह्मादिभिरदृष्टा या सर्वैर्दृष्टा च भारते । स्त्रीरत्नसारसम्भूता कृष्णवक्षःस्थले स्थिता
ती ब्रह्मा आणि इतरांना दिसत नाही, पण भारतात सर्वांना दिसते. स्त्रीरत्नांच्या सारातून जन्मलेली ती कृष्णाच्या छातीवर वास करते.
यथाम्बरे नवघने लोला सौदामनी मुने । षष्टिवर्षसहस्राणि प्रतप्तं ब्रह्मणा पुरा
मुनी, जशी आकाशात नव्या मेघांत वीज खेळते, तशीच पूर्वी ब्रह्मदेवाने साठ हजार वर्षे कठोर तप केले.
यत्पादपद्मनखरदृष्टये चात्मशुद्धये । न च दृष्टं च स्वप्नेऽपि प्रत्यक्षस्यापि का कथा
तिच्या कमलपादांच्या नखांचे दर्शन आणि आत्मशुद्धीसाठी ब्रह्मदेवाने तप केले, तरीही त्याला तिचे दर्शन झाले नाही, स्वप्नातही नाही—तर प्रत्यक्ष दर्शनाची काय कथा!
तेनैव तपसा दृष्टा भुवि वृन्दावने वने । कथिता पञ्चमी देवी सा राधा च प्रकीर्तिता
त्याच तपामुळे ती पृथ्वीवर, वृंदावनाच्या वनात प्रकट झाली. देवीचे हे पाचवे रूप सांगितले गेले, आणि ती राधा म्हणून प्रसिद्ध आहे.
अंशरूपाः कलारूपाः कलांशांशांशसम्भवाः । प्रकृतेः प्रतिविश्वेषु देव्यश्च सर्वयोषितः
सर्व देव्या आणि सर्व स्त्रिया या सृष्टीतील निसर्गातून निर्माण झालेल्या आहेत. त्या अंश, अंशांचे अंश आणि त्याहूनही सूक्ष्म अंशरूपात आहेत.
परिपूर्णतमाः पञ्च विद्यादेव्यः प्रकीर्तिताः । या याः प्रधानांशरूपा वर्णयामि निशामय
पाच विद्या-देव्या या सर्वात पूर्ण मानल्या जातात. त्या मुख्य अंशरूप देवी कोण आहेत, ते मी सांगतो, नीट ऐक.
प्रधानांशस्वरूपा सा गङ्गा भुवनपावनी । विष्णुविग्रहसम्भूता द्रवरूपा सनातनी
मुख्य अंशरूप असलेली, सर्व लोकांना पावन करणारी, विष्णूच्या देहातून प्रकटलेली, सनातन आणि प्रवाही स्वरूप असलेली ती गंगा आहे.
पापिपापेध्मदाहाय ज्वलदग्निस्वरूपिणी । सुखस्पर्शा स्नानपानैर्निर्वाणपददायिनी
पाप आणि दुष्कृत्ये जाळण्यासाठी ती अग्नीच्या तेजस्वी रूपात प्रकटते. पण तिचा स्पर्श सुखदायक आहे आणि स्नान व पानाने ती मुक्ती देते.
गोलोकस्थानप्रस्थानसुखसोपानरूपिणी । पवित्ररूपा तीर्थानां सरितां च परावरा
गोलोकात जाण्याचा आणि परत येण्याचा आनंददायक मार्ग ती आहे. ती पवित्र स्वरूपाची असून, सर्व तीर्थे आणि नद्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे.
शम्भुमौलिजटामेरुमुक्तापंक्तिस्वरूपिणी । तपःसम्पादिनी सद्यो भारतेषु तपस्विनाम्
ती शंभूच्या जटांमध्ये मेरू पर्वतासारख्या मोत्यांच्या माळेसारखी आहे. भारतातील तपस्वींना ती त्वरित तपाचे फळ देते.
चन्द्रपद्मक्षीरनिभा शुद्धसत्त्वस्वरूपिणी । निर्मला निरहङ्कारा साध्वी नारायणप्रिया
ती चंद्र, कमळ आणि दूधासारखी शुभ्र दिसते, शुद्ध सत्त्वगुणाची मूर्ती आहे. निर्मळ, अहंकाररहित, सती आणि नारायणाला प्रिय आहे.
प्रधानांशस्वरूपा च तुलसी विष्णुकामिनी । विष्णुभूषणरूपा च विष्णुपादस्थिता सती
मुख्य अंशरूप असलेली, विष्णूला प्रिय असलेली ती तुळस आहे. ती विष्णूची अलंकार आहे आणि त्याच्या पायाशी नेहमी स्थिर आहे.
तपःसंकल्पपूजादिसङ्घसम्पादिनी मुने । सारभूता च पुष्पाणां पवित्रा पुण्यदा सदा
मुनी, ती तप, संकल्प, पूजा आणि अशा सर्व गोष्टींच्या एकत्रितपणाची पूर्तता करते. ती फुलांचा सार आहे, नेहमी पवित्र आणि पुण्य देणारी आहे.
दर्शनस्पर्शनाभ्यां च सद्यो निर्वाणदायिनी । कलौ कलुषशुष्केध्मदहनायाग्निरूपिणी
तिच्या दर्शनाने आणि स्पर्शाने ती त्वरित मुक्ती देते. कलियुगात ती पापरूपी कोरड्या इंधनाला जाळण्यासाठी अग्नीचे रूप धारण करते.