वाणिज्यरूपा वणिजां पापिनां कलहाङ्कुरा । दयारूपा च कथिता वेदोक्ता सर्वसम्मता
व्यापाऱ्यांमध्ये ती व्यापाररूप आहे, पाप्यांमध्ये भांडणाचे मूळ आहे. तीच दया आहे, वेदांनी सांगितलेली आणि सर्वांनी मान्य केलेली.
सर्वपूज्या सर्ववन्द्या चान्यां मत्तो निशामय । वाग्बुद्धिविद्याज्ञानाधिष्ठात्री च परमात्मनः
ती सर्वांची पूज्य आणि वंदनीय आहे. आता माझ्याकडून दुसरी देवी ऐक, जी परब्रह्मासाठी वाणी, बुद्धी, विद्या आणि ज्ञानाची अधिष्ठात्री आहे.
सर्वविद्यास्वरूपा या सा च देवी सरस्वती । सा बुद्धिः कविता मेधा प्रतिभा स्मृतिदा नृणाम्
सर्व विद्यांचा मूळ असलेली ती देवी सरस्वती आहे. तीच बुद्धी, कविता, मेधा, प्रतिभा आणि माणसांना स्मरणशक्ती देणारी आहे.
नानाप्रकारसिद्धान्तभेदार्थकलना मता । व्याख्याबोधस्वरूपा च सर्वसन्देहभञ्जिनी
नानाविध तत्त्वांचे भेद ओळखण्याची शक्ती, अर्थ समजावून सांगण्याची आणि समजून घेण्याची मूळ, तसेच सर्व शंका दूर करणारी तीच आहे.
विचारकारिणी ग्रन्थकारिणी शक्तिरूपिणी । स्वरसङ्गीतसन्धानतालकारणरूपिणी
ती विचार करण्यास प्रवृत्त करणारी, ग्रंथांची निर्माती, शक्तिरूप आहे. स्वर, संगीत, रचना आणि ताल यांचे कारण तीच आहे.
विषयज्ञानवाग्रूपा प्रतिविश्वोपजीविनी । व्याख्यावादकरी शान्ता वीणापुस्तकधारिणी
ती ज्ञान, वाणी आणि विषयांची समज या रूपात आहे, संपूर्ण जगाला पोसणारी आहे. ती स्पष्टीकरण आणि संवाद घडवते, शांत आहे आणि वीणा-पुस्तक हातात धरते.
शुद्धसत्त्वस्वरूपा च सुशीला श्रीहरिप्रिया । हिमचन्दनकुन्देन्दुकुमुदाम्भोजसन्निभा
ती शुद्ध सत्त्वस्वरूप, सुस्वभावी, श्रीहरिप्रिय आहे. तिचा रंग बर्फ, चंदन, कुंद, चंद्र, कुमुद आणि कमळासारखा आहे.
यजन्ती परमात्मानं श्रीकृष्णं रत्नमालया । तपःस्वरूपा तपसां फलदात्री तपस्विनाम्
ती रत्नमाळ घालून श्रीकृष्णाची उपासना करणारी आहे. तीच तपस्वरूप असून, तपस्वींना तपाचे फळ देणारी आहे.
सिद्धिविद्यास्वरूपा च सर्वसिद्धिप्रदा सदा । यया विना तु विप्रौघो मूको मृतसमः सदा
ती सिद्ध विद्या असलेली, नेहमी सर्व सिद्धी देणारी आहे. तिच्याशिवाय, ब्राह्मणांनो, माणूस मुक्यासारखा, मृत्यासमान असतो.
देवी तृतीया गदिता श्रुत्युक्ता जगदम्बिका । यथागमं यथाकिञ्चिदपरां त्वं निबोध मे
ती तिसरी देवी, श्रुतींमध्ये सांगितलेली, जगदंबा आहे. आता, परंपरेप्रमाणे आणि माझ्या माहितीप्रमाणे, दुसऱ्या देवीबद्दल माझ्याकडून ऐक.
माता चतुर्णां वर्णानां वेदाङ्गानां च छन्दसाम् । सन्ध्यावन्दनमन्त्राणां तन्त्राणां च विचक्षणा
ती चार वर्णांची आई आहे, वेदांचे अंग, छंद, संध्यावंदनाचे मंत्र आणि तंत्रे यांचीही माता आहे. ती सर्वज्ञ आहे.
द्विजातिजातिरूपा च जपरूपा तपस्विनी । ब्रह्मण्यतेजोरूपा च सर्वसंस्काररूपिणी
ती द्विजांची मूर्ती आहे, जपस्वरूप, तपस्विनी आहे. तीच ब्राह्मणतेजाची मूळ आणि सर्व संस्कारांची मूर्ती आहे.
पवित्ररूपा सावित्री गायत्री ब्रह्मणः प्रिया । तीर्थानि यस्याः संस्पर्शं वाञ्छन्ति ह्यात्मशुद्धये
पवित्र स्वरूप असलेली सावित्री म्हणजेच गायत्री, जी ब्रह्मदेवाची अत्यंत प्रिय आहे. तिच्या स्पर्शासाठी तीर्थस्थळेही आतुर होतात, कारण त्यांना स्वतःचे शुद्धीकरण हवे असते.
शुद्धस्फटिकसंकाशा शुद्धसत्त्वस्वरूपिणी । परमानन्दरूपा च परमा च सनातनी
ती अगदी स्वच्छ स्फटिकासारखी चमकते, तिचे स्वरूप पूर्णपणे शुद्ध आहे. ती परमानंदाची मूर्ती आहे, सर्वश्रेष्ठ आणि सनातन आहे.
परब्रह्मस्वरूपा च निर्वाणपददायिनी । ब्रह्मतेजोमयी शक्तिस्तदधिष्ठातृदेवता
ती परब्रह्माचे स्वरूप आहे आणि मोक्षाची प्राप्ती देणारी आहे. ती ब्रह्मतेजाने भरलेली शक्ती आहे आणि त्या तेजाची मुख्य देवता आहे.
यत्पादरजसा पूतं जगत्सर्वं च नारद । देवी चतुर्थी कथिता पञ्चमीं वर्णयामि ते
नारद, तिच्या पायांच्या धुळीने हे संपूर्ण जग पवित्र होते. देवीचे हे चौथे रूप सांगितले, आता मी तुला पाचवे रूप सांगतो.
पञ्चप्राणाधिदेवी या पञ्चप्राणस्वरूपिणी । प्राणाधिकप्रियतमा सर्वाभ्यः सुन्दरी परा
ती पाच प्राणांची अधिष्ठात्री आहे आणि पाचही प्राणांचे स्वरूप धारण करते. ती प्राणाहूनही प्रिय आहे, सर्वांमध्ये श्रेष्ठ आणि अतिशय सुंदर आहे.
सर्वयुक्ता च सौभाग्यमानिनी गौरवान्विता । वामाङ्गार्धस्वरूपा च गुणेन तेजसा समा
ती सर्व गुणांनी युक्त आहे, सौभाग्याची मान असलेली आणि मोठ्या आदराने वावरणारी आहे. ती वामांगाचा अर्धा भाग आहे आणि गुणधर्म व तेज यात सम आहे.
परावरा सारभूता परमाद्या सनातनी । परमानन्दरूपा च धन्या मान्या च पूजिता
ती पर आणि अपर अशा दोन्ही स्वरूपांची सार आहे, सर्वोच्च, आद्य आणि सनातन आहे. ती परमानंदाची मूर्ती आहे, धन्य, मान्य आणि पूज्य आहे.
रासक्रीडाधिदेवी श्रीकृष्णस्य परमात्मनः । रासमण्डलसम्भूता रासमण्डलमण्डिता
ती रासक्रीडेची अधिष्ठात्री देवी आहे, श्रीकृष्ण या परमतत्त्वाची. ती रासमंडळात प्रकट झाली आणि रासमंडळानेच अलंकृत झाली.
रासेश्वरी सुरसिका रासावासनिवासिनी । गोलोकवासिनी देवी गोपीवेषविधायिका
ती रासेची स्वामिनी आहे, दिव्य लीलांमध्ये रमणारी आणि रासमंडळात वास करणारी आहे. ती गोलोकात राहणारी देवी आहे आणि गोपीचे रूप देणारी आहे.
परमाह्लादरूपा च सन्तोषहर्षरूपिणी । निर्गुणा च निराकारा निर्लिप्ताऽऽत्मस्वरूपिणी
ती परमानंदाचे मूर्तिमंत रूप आहे, समाधान आणि आनंदाचा स्वरूप आहे. ती निर्गुण, निराकार, निस्पृह आणि आत्मस्वरूप आहे.
निरीहा निरहङ्कारा भक्तानुग्रहविग्रहा । वेदानुसारिध्यानेन विज्ञाता मा विचक्षणैः
ती इच्छा आणि अहंकार यांना सोडून आहे, भक्तांवर कृपा करणारे तिचे रूप आहे. ती वेदांच्या मार्गाने ध्यान केल्यावरच ओळखता येते, चतुराईने नाही.
दृष्टिदृष्टा न सा चेशैः सुरेन्द्रैर्मुनिपुङ्गवैः । वह्निशुद्धांशुकधरा नानालङ्कारभूषिता
ती केवळ दृष्टीनेच पाहता येते, इंद्रियांनी नाही, ना देवेंद्र किंवा श्रेष्ठ ऋषींनाही. ती अग्निपरिक्षित वस्त्र परिधान करते आणि विविध अलंकारांनी सजलेली आहे.
कोटिचन्द्रप्रभा पुष्टसर्वश्रीयुक्तविग्रहा । श्रीकृष्णभक्तिदास्यैककरा च सर्वसम्पदाम्
ती कोटी चंद्रांच्या तेजाने उजळलेली आहे आणि सर्व संपत्तीने युक्त आहे. तिच्या हातात श्रीकृष्णभक्तीची सेवा आणि सर्व संपत्ती आहे.
अवतारे च वाराहे वृषभानुसुता च या । यत्पादपद्मसंस्पर्शात्पवित्रा च वसुन्धरा
वराहावतारात ती वृषभानूची कन्या आहे. तिच्या कमलासारख्या पायांच्या स्पर्शाने पृथ्वीही पवित्र होते.
ब्रह्मादिभिरदृष्टा या सर्वैर्दृष्टा च भारते । स्त्रीरत्नसारसम्भूता कृष्णवक्षःस्थले स्थिता
ती ब्रह्मा आणि इतरांना दिसत नाही, पण भारतात सर्वांना दिसते. स्त्रीरत्नांच्या सारातून जन्मलेली ती कृष्णाच्या छातीवर वास करते.
यथाम्बरे नवघने लोला सौदामनी मुने । षष्टिवर्षसहस्राणि प्रतप्तं ब्रह्मणा पुरा
मुनी, जशी आकाशात नव्या मेघांत वीज खेळते, तशीच पूर्वी ब्रह्मदेवाने साठ हजार वर्षे कठोर तप केले.
यत्पादपद्मनखरदृष्टये चात्मशुद्धये । न च दृष्टं च स्वप्नेऽपि प्रत्यक्षस्यापि का कथा
तिच्या कमलपादांच्या नखांचे दर्शन आणि आत्मशुद्धीसाठी ब्रह्मदेवाने तप केले, तरीही त्याला तिचे दर्शन झाले नाही, स्वप्नातही नाही—तर प्रत्यक्ष दर्शनाची काय कथा!
तेनैव तपसा दृष्टा भुवि वृन्दावने वने । कथिता पञ्चमी देवी सा राधा च प्रकीर्तिता
त्याच तपामुळे ती पृथ्वीवर, वृंदावनाच्या वनात प्रकट झाली. देवीचे हे पाचवे रूप सांगितले गेले, आणि ती राधा म्हणून प्रसिद्ध आहे.