नित्यं यः पठते स्तोत्रं देवीप्रीतिकरं नरः । आधिव्याधिभयं नास्ति रिपुभीतिर्न तस्य हि
जो कोणी देवीला आनंद देणारे हे स्तोत्र नेहमी म्हणतो, त्याला कोणत्याही दुःख, आजार किंवा शत्रूंची भीती राहत नाही.
अर्थार्थी चार्थमाप्नोति धर्मार्थी धर्ममाप्नुयात् । कामानवाप्नुयात्कामी मोक्षार्थी मोक्षमाजप्नुयात्
जो धनाची इच्छा करतो त्याला धन मिळते, धर्माची इच्छा करणाऱ्याला धर्म मिळतो, कामना असणाऱ्याला कामना पूर्ण होतात आणि मोक्षाची इच्छा करणाऱ्याला मोक्ष मिळतो.
ब्राह्मणो वेदसम्पनो विजयी क्षत्रियो भवेत् । वैश्यश्च धनधान्याढ्यो भवेच्छूद्रः सुखाधिकः
ब्राह्मण वेदांमध्ये पारंगत होतो, क्षत्रिय विजयी होतो, वैश्य धनधान्याने समृद्ध होतो आणि शूद्र सुखी होतो.
स्तोत्रमेतच्छ्राद्धकाले यः पठेत्प्रयतो नरः । पितॄणामक्षया तृप्तिर्जायते कल्पवर्तिनी
जो कोणी श्रद्धेने श्राद्धाच्या वेळी हे स्तोत्र म्हणतो, त्याच्या पितरांना अखंड तृप्ती मिळते आणि ती कल्पपर्यंत टिकते.
एवमाराधनं देव्याः समुक्तं सुरपूजितम् । यः करोति नरो भक्त्या स देवीलोकभाग्भवेत्
देवीच्या पूजेचे, जी देवांनीही मान्य केलेली आहे, असे स्वरूप सांगितले; जो भक्तीने ही पूजा करतो तो देवीच्या लोकात स्थान मिळवतो.
देवीपूजनतो विप्र सर्वे कामा भवन्ति हि । सर्वपापहतिः शुद्धा मतिरन्ते प्रजायते
हे ब्राह्मण, देवीच्या पूजेने सर्व इच्छा पूर्ण होतात; सर्व पापे नष्ट होतात आणि शेवटी शुद्ध बुद्धी प्राप्त होते.
यत्र तत्र भवेत्पूज्यो मान्यो मानधनेषु च । जायते जगदम्बायाः प्रसादेन विरञ्चिज
जगदंबेच्या कृपेने, मनुष्य सर्वत्र पूजनीय आणि मान्य होतो, अगदी मान्यवर आणि श्रीमंतांमध्येही, हे विरिञ्चि.
नरकाणां न तस्यास्ति भयं स्वप्नेऽपि कुत्रचित् । महामायाप्रसादेन पुत्रपौत्रादिवर्धनः
अशा व्यक्तीला कुठेही, अगदी स्वप्नातही नरकाची भीती राहत नाही; महामायेच्या कृपेने पुत्र, नातवंडे इत्यादींची वाढ होते.
देवीभक्तो भवत्येव नात्र कार्या विचारणा । इत्येवं ते समाख्यातं नरकोद्धारलक्षणम्
जो देवीभक्त असतो तो नक्कीच तसा होतो—यात काहीच शंका नाही; अशा प्रकारे मी तुला नरकातून मुक्त होण्याची चिन्हे सांगितली.
पूजनं हि महादेव्याः सर्वमङ्गलकारकम् । मधूकपूजनं तद्वन्मासानां क्रमतो मुने
महादेवीची पूजा सर्व मंगल करणारी आहे; त्याचप्रमाणे, मधूकाची पूजा योग्य महिन्यांनुसार करावी, हे मुनी.
सर्वं समाचरेद्यस्तु पूजनं मधुकाह्वयम् । न तस्य रोगबाधादिभयमुद्भवतेऽनघ
जो कोणी मधूक नावाची संपूर्ण पूजा करतो, हे निष्पापा, त्याला रोग, त्रास किंवा अशा कोणत्याही गोष्टीची भीती उरत नाही.
अथान्यदपि वक्ष्यामि प्रकृतेः पञ्चकं परम् । नाम्ना रूपेण चोत्पत्त्या जगदानन्ददायकम्
आता मी तुला प्रकृतीच्या श्रेष्ठ पाच रूपांविषयी, त्यांच्या नावाने, रूपाने आणि उत्पत्तीने, जे जगाला आनंद देतात, ते सांगतो.
साख्यानं च समाहात्म्यं प्रकृतेः पञ्चकं मुने । कुतूहलकर चैव शृणु मुक्तिविधायकम्
हे मुनी, प्रकृतीच्या पाच रूपांचे चरित्र आणि माहात्म्य, जे जिज्ञासा निर्माण करते आणि मुक्ती देते, ते ऐक.
प्रकृतिचरित्रवर्णनम् श्रीनारायण उवाच गणेशजननी दुर्गा राधा लक्ष्मीः सरस्वती । सावित्री च सृष्टिविधौ प्रकृतिः पञ्चधा स्मृता
श्रीनारायण म्हणाले: गणेशाची आई, दुर्गा, राधा, लक्ष्मी, सरस्वती आणि सावित्री—सृष्टीच्या वेळी प्रकृतीच्या या पाच रूपांचा स्मरण केला जातो.
नारद उवाच आविर्बभूव सा केन का वा सा ज्ञानिनांवर । किं वा तल्लक्षणं साधो बभूव पञ्चधा कथम्
नारद म्हणाले: ती कोणाच्या द्वारे प्रकट झाली, ती कोण आहे, हे ज्ञानी श्रेष्ठा? तिची लक्षणे कोणती आणि ती पाच रूपे कशी झाली?
सर्वासां चरितं पूजाविधानं गुण ईप्सितः । अवतारः कुत्र कस्यास्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि
सर्वांची कृत्ये, पूजा करण्याची पद्धत, गुण, इच्छित अवतार आणि त्या कुठे प्रकट झाल्या, हे सर्व मला कृपया सांग.
श्रीनारायण उवाच प्रकृतेर्लक्षणं वत्स को वा वक्तुं क्षमो भवेत् । किञ्चित्तथापि वक्ष्यामि यच्छ्रुतं धर्मवक्त्रतः
श्रीनारायण म्हणाले: बाळा, प्रकृतीचं खरं स्वरूप कोण सांगू शकतं? तरीही, मी धर्माच्या वचनातून ऐकलेलं थोडंसं सांगतो.
प्रकृष्टवाचकः प्रश्न कृतिश्च सृष्टिवाचकः । सृष्टौ प्रकृष्टा या देवी प्रकृतिः सा प्रकीर्तिता
'प्रकृष्ट' म्हणजे श्रेष्ठ, आणि 'कृती' म्हणजे सृष्टी; म्हणून सृष्टीमध्ये जी देवी श्रेष्ठ आहे, तिलाच प्रकृती म्हणतात.
गुणे सत्त्वे प्रकृष्टे च प्रशब्दो वर्तते श्रुतः । मध्यमे रजसि कृश्च तिशब्दस्तमसि स्मृतः
सत्त्वगुण जास्त असला की 'प्र' हा शब्द वापरला जातो, असं शास्त्रात ऐकलं आहे; रजोगुण मध्यम असला की 'कृ' हा शब्द येतो, आणि तमोगुण असला की 'ति' असं म्हणतात.
त्रिगुणात्मस्वरूपा या सा च शक्तिसमन्विता । प्रधाना सृष्टिकरणे प्रकृतिस्तेन कथ्यते
ती देवी तीन गुणांचं मूळ स्वरूप असून, शक्तीने युक्त आहे. सृष्टीच्या कार्यात तिलाच प्रधान आणि प्रकृती असं म्हणतात.
प्रथमे वर्तते प्रश्न कृतिश्च सृष्टिवाचकः । सृष्टेरादौ च या देवी प्रकृतिः सा प्रकीर्तिता
सुरुवातीला 'प्र' हा शब्द असतो आणि 'कृती' म्हणजे सृष्टी; सृष्टीच्या आरंभी जी देवी आहे, तिलाच प्रकृती म्हणतात.
योगेनात्मा सृष्टिविधौ द्विधारूपो बभूव सः । पुमांश्च दक्षिणार्धाङ्गो वामार्धा प्रकृतिः स्मृता
योगाने आत्म्याने सृष्टीच्या वेळी दोन रूप घेतली; उजव्या भागात पुरुष आणि डाव्या भागात प्रकृती असं स्मरणात आहे.
सा च ब्रह्मस्वरूपा च नित्या सा च सनातनी । यथाऽऽत्मा च तथा शक्तिर्यथाग्नौ दाहिका स्थिता
ती देवी ब्रह्मस्वरूप, नित्य आणि सनातन आहे; जशी आत्मा आहे, तशीच शक्ती आहे, जशी अग्नीत जाळण्याची शक्ती असते.
अत एव हि योगीन्द्रैः स्त्रीपुम्भेदो न मन्यते । सर्वं ब्रह्ममयं ब्रह्मञ्छश्वत्सदपि नारद
म्हणूनच, नारद, मोठ्या योगींना स्त्री-पुरुष असा भेद वाटत नाही; सर्वत्र ब्रह्मच आहे आणि ब्रह्मच शाश्वत आहे.
स्वेच्छामयस्येच्छया च श्रीकृष्णस्य सिसृक्षया । साऽऽविर्बभूव सहसा मूलप्रकृतिरीश्वरी
श्रीकृष्णाच्या इच्छेने, जो स्वतःच्या इच्छेने वागतो, त्या इच्छेने मूळ प्रकृती, ती ईश्वरी देवी, अचानक प्रकट झाली.
तदाज्ञया पञ्चविधा सृष्टिकर्मविभेदिका । अथ भक्तानुरोधाद्वा भक्तानुग्रहविग्रहा
तिच्या आज्ञेने सृष्टीची पाच प्रकारची कामं वेगवेगळी झाली; आणि भक्तांच्या प्रेमासाठी, तिने भक्तांना कृपा करण्यासाठी अनेक रूपं घेतली.
गणेशमाता दुर्गा या शिवरूपा शिवप्रिया । नारायणी विष्णुमाया पूर्णब्रह्मस्वरूपिणी
ती गणेशाची आई दुर्गा, शिवरूप आणि शिवाची प्रिय आहे; ती नारायणी, विष्णुमाया आणि पूर्ण ब्रह्मस्वरूप आहे.
ब्रह्मादिदेवैर्मुनिभिर्मनुभिः पूजिता स्तुता । सर्वाधिष्ठातृदेवी सा शर्वरूपा सनातनी
ब्रह्मा आणि इतर देव, ऋषी आणि मनूंनी तिला पूजलं आणि स्तुती केली; ती सर्वांची अधिष्ठात्री देवी, रात्रस्वरूप आणि सनातन आहे.
धर्मसत्यपुण्यकीर्तिर्यशोमङ्गलदायिनी । सुखमोक्षहर्षदात्री शोकार्तिदुःखनाशिनी
ती धर्म, सत्य, पुण्य, कीर्ती आणि मंगल देते; ती सुख, मोक्ष आणि आनंद देते, आणि दुःखींचं दुःख दूर करते.
शरणागतदीनार्तपरित्राणपरायणा । तेजःस्वरूपा परमा तदधिष्ठातृदेवता
ती शरण आलेल्या, दीन आणि दुःखींच्या रक्षणासाठी नेहमी तत्पर असते; तिचं स्वरूप तेजस्वी, श्रेष्ठ आणि ती सर्वांची अधिष्ठात्री देवता आहे.