रेतः पाययति मूढोऽमुत्र तं यमकिङ्कराः । रेतःकुण्डे पातयन्ति रेतः सम्पाययन्ति च
तो मूढ माणूस यमदूतांकडून तिथं वीर्य प्यायला लावला जातो; त्याला वीर्याच्या खड्ड्यात टाकतात आणि ते प्यायला भाग पाडतात.
ये दस्यवोऽग्निदाश्चैव गरदा सार्थघातकाः । ग्रामान्सार्थान्विलुम्पन्ति राजानो राजपूरुषाः
जे चोर, आग लावणारे, विष देणारे, रस्त्यावर लुट करणारे, गावं आणि वखारं लुटणारे, तसेच राजे किंवा त्यांच्या नोकरदार लोक—
तान्परेतान्यमभटा नयन्ति श्वानकादनम् । विंशत्यथिकसंख्याताः सारमेया महाद्भुताः
यमदूत अशा मृतात्म्यांना कुत्र्यांनी खाण्यासाठी नेतात; तिथं वीस किंवा त्याहून जास्त, अद्भुत अशा मोठ्या कुत्र्यांचा समूह असतो,
सप्तशत्या समाख्याता रभसं खादयन्ति ते । सारमेयादनं नाम नरकं दारुणं मुने । अतः परं प्रवक्ष्यामि अवीचिप्रभुखान्मुने
सातशेपर्यंत असलेले हे कुत्रे त्यांना जोरात फाडून खातात; हे भयंकर नरक 'सारमेयादन' असं नाव आहे, हे ऋषी. आता मी तुला अवीचि पासून सुरू होणारे नरक सांगतो.
अवशिष्टनरकवर्णनम् श्रीनारायण उवाच ये नराः सर्वदा साक्ष्ये अनृतं भाषयन्ति च । दाने विनिमयेऽर्थस्य देवर्षे पापबुद्धयः
श्री नारायण म्हणाले— हे देवरषे, जे माणसं साक्ष देताना कायम खोटं बोलतात, किंवा दान, देवाणघेवाण, व्यवहार करताना वाईट हेतूनं वागतात—
ते प्रेत्यामुत्र नरके अवीच्याख्येऽतिदारुणे । योजनानां शतोच्छ्रायाद्गिरिमूर्ध्नः पतन्ति हि
मृत्यूनंतर ते लोक फार भयंकर 'अवीचि' नावाच्या नरकात पडतात, जिथं शंभर योजन उंच डोंगराच्या टोकावरून त्यांना खाली फेकलं जातं.
अनाकाशेऽधःशिरसस्तदवीचीतिनामके । यत्र स्थलं दृश्यते च जलवद्वीचिसंयुतम्
त्या अवकाशात, डोकं खाली करून, 'अवीचि' नावाच्या जागेत ते पडतात, जिथं जमिनीवर पाण्याच्या लाटांसारखी हालचाल दिसते.
अवीचिमत्ततस्तत्र तिलशश्छिन्नविग्रहः । म्रियते नैव देवर्षे पुनरेवाऽवरोप्यते
त्या अवीचि नरकात त्यांचे शरीर तीळासारखे तुकडे तुकडे केले जातात; पण, हे देवरषे, ते मरत नाहीत, पुन्हा पुन्हा त्यांना तिथं टाकलं जातं.
यो वा द्विजो वा राजन्यो वैश्यो वा ब्रह्मसम्भव । सोमपीथस्तत्कलत्रं सुरां वा पिबतीव हि
जो ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य किंवा ब्रह्मदेवाचा वंशज, सोमपान करतो, दुसऱ्याच्या बायकोशी संबंध ठेवतो, किंवा मद्यपान करतो—
प्रमादतस्तु तेषां वै निरये परिपातनम् । कुर्वन्ति यमदूतास्ते पानं कार्ष्णायसो मुने
अशा लोकांना निष्काळजीपणामुळे नरकात टाकलं जातं; यमदूत त्यांना काळ्या लोखंडाचं वितळलेलं पाणी प्यायला लावतात, हे ऋषी.
वह्निना द्रवमाणस्य नितरां ब्रह्मसम्भव । सम्भावनेन स्वस्यैव योऽधमोऽपि नराधमः
ज्यांच्या अंगात अग्नीने वितळलेलं लोखंड ओतलं जातं, हे ब्रह्मदेवाच्या वंशज, आणि जे आपल्या जन्माचा गर्व धरून—
विद्याजन्मतपोवर्णाश्रमाचारवतो नरान् । वरीयसोऽपि न बहु मन्यते पुरुषाधमः
विद्या, जन्म, तप किंवा वर्णाश्रमाचं पालन असणाऱ्यांना, स्वतःपेक्षा श्रेष्ठ असणाऱ्यांना मान देत नाहीत, असा नीच माणूस—
स नीयते यमभटैः क्षारकर्दमनामके । निरयेऽर्वाक्शिरा घोरा दुरन्तयातनाश्नुते
यमदूत त्याला 'क्षारकर्दम' नावाच्या नरकात, डोकं खाली करून नेतात, जिथं तो भयंकर आणि न संपणाऱ्या यातना भोगतो.
ये वै नरा यजन्त्यन्यं नरमेधेन मोहिताः । स्त्रियोऽपि वा नरपशुं खादन्त्यत्र महामुने
जे पुरुष भ्रमित होऊन नरमेध यज्ञ करतात, किंवा स्त्रिया माणसाचं मांस खातात, हे महर्षी—
पशवो निहितास्ते तु यमसद्यनि सङ्गताः । सौनिका इव ते सर्वे विदार्य शितधारया
तिथं बळी दिलेले प्राणी यमाच्या सभेत एकत्र होतात; सगळे ते लोक, कसाईसारखे, धारदार शस्त्रांनी त्यांना फाडतात—
असृक्पिबन्ति नृत्यन्ति गायन्ति बहुधा मुने । यथेह मांसभोक्तारः पुरुषादा दुरासदाः
ते रक्त पितात, नाचतात, आणि अनेक प्रकारे गातात, हे ऋषी, जसं इथे मांसाहार करणारे माणसं भयंकर नरभक्षकांसारखे असतात.
अनागसोऽपि येऽरण्ये ग्रामे वा ब्रह्मपुत्रक । वैश्रम्भकैरुपसृतान्विश्रम्भय्यजिजीविषून्
ब्रह्मपुत्रा, जे निरपराध असतात, गावात किंवा जंगलात असो, जर फसवणूक करणारे लोक त्यांच्याजवळ आले आणि त्यांनी त्यांच्यावर विश्वास ठेवून जगण्याची इच्छा धरली—
शूलसूत्रादिषु प्रोतान्क्रीडनोत्कारकानिव । पातयन्ति च ते प्रेत्य शूलपाते पतन्ति ह
—त्यांना लोखंडी सुळ्यावर बसवतात किंवा दोऱ्यांनी बांधतात, जणू काही खेळण्यांसारखे; आणि मृत्यूनंतर ते शूलपात नावाच्या नरकात पडतात.
शूलादिषु प्रोतदेहाः क्षुत्तृड्भ्यां चातिपीडिताः । तिग्मतुण्डैः कङ्कबकैरितश्चेतश्च ताडिताः
त्यांची शरीरं सुळ्यावर टोचलेली असतात आणि त्यांना भूक व तहान यामुळे फार त्रास होतो; तिखट चोची असलेल्या गिधाडे आणि कावळे त्यांना इकडून तिकडे मारतात.
पीडिता आत्मशमलं बहुधा संस्मरन्ति हि । ये भूतानुद्वेजयन्ति नरा उल्बणवृत्तयः
अशा यातनांनी पिडले गेलेले लोक आपले पाप पुन्हा पुन्हा आठवतात; जे क्रूर वागणारे पुरुष इतर जीवांना त्रास देतात—
यथा सर्पादिकास्तेऽपि नरके निपतन्ति हि । दन्दशूकाभिधाने च यत्रोत्तिष्ठन्ति सर्वतः
—तेही सापांसारखे नरकात पडतात, आणि तिथे दंडशूक नावाच्या नरकात सर्वत्र असे प्राणी उगवतात.
पञ्चाननः सप्तमुखा ग्रसन्ति नरकागतान् । यथा बिलेशया विप्र क्रूरबुद्धिसमन्विताः
तिथे पाच किंवा सात तोंड असलेली भयंकर जनावरे नरकात गेलेल्या लोकांना गिळतात, जसे बिलात राहणारे क्रूर प्राणी करतात.
येऽवटेषु कुसूलादिगुहादिषु निरुन्धते । तानमुत्रोद्यतकराः कीनाशपरिसेवकाः ॥ १९ तेष्वेवोपविशित्वा च सगरेण च वह्निना । धूमेन च निरुन्धन्ति पापकर्मरतान्नरान्
जे लोक दुसऱ्यांना खड्ड्यात, सुळ्यावर, गुहेत किंवा अशा जागी बंद करतात, त्यांना तिथे यमाचे सेवक उचलून घेतात; आणि तिथे बसून, अग्नी, धूर आणि समुद्र याने पापी लोकांना छळतात.
योऽतिथीन्समयप्राप्तान्दिधक्षुरिव चक्षुषा । पापेनेहालोकयेच्च स्वयं गृहपतिर्द्विजः
द्विजा, जर एखादा गृहस्थ योग्य वेळी आलेल्या पाहुण्यांकडे रागाने, जणू काही त्यांना जाळायचं आहे अशा नजरेने पाहतो, आणि पापाच्या हेतूने त्यांना दुर्लक्ष करतो—
तस्यापि पापदृष्टेर्हि निरये यमकिङ्कराः । अक्षिणी वज्रतुण्डा ये कङ्काः काकवटादयः
—तर अशा पापी दृष्टीमुळे नरकात यमाचे सेवक, जे वज्रासारख्या चोची असलेले कावळे, गिधाडे आणि इतर पक्षी आहेत, त्याच्या डोळ्यांवर हल्ला करतात.
गृध्राः क्रूरतराश्चापि प्रसह्योत्पाटयन्ति हि । य आढ्याभिमतिर्याति अहङ्कृत्यातिगर्वितः
अगदी अधिक क्रूर गिधाडेही त्याचे डोळे जबरदस्तीने फाडून टाकतात; जे श्रीमंत आणि गर्विष्ठ असतात, अहंकाराने फुगलेले—
तिर्यक्प्रेक्षण एवात्राभिविशङ्की नराधमः । चिन्तयार्थस्य सर्वत्रायतिव्ययस्वरूपया
—असा नीच माणूस सर्वांवर संशयाने वक्रदृष्टीने पाहतो, आणि नेहमी आपल्या संपत्तीची व तिच्या नाशाची चिंता करत राहतो.
शुष्यद्धृदयवक्त्रश्च निर्वृतिं नैव गच्छति । ग्रहवद्रक्षते चार्थं स प्रेतो यमकिङ्करैः
त्याचे हृदय आणि तोंड कोरडे पडते, आणि त्याला कधीच शांती मिळत नाही; तो जणू काही भूतासारखा आपल्या संपत्तीला चिकटून राहतो, आणि यमाचे सेवक त्याचे रक्षण करतात.
सूचीमुखे च नरके पात्यते निजकर्मणा । वित्तग्रहं च पुरुषं वायका इव याम्यकाः
स्वतःच्या कर्मामुळे तो सुईच्या टोकासारख्या नरकात फेकला जातो; संपत्तीवर आसक्त असलेल्या माणसाला यमाचे सेवक विणकरांसारखे दोऱ्यांनी बांधतात.
किङ्कराः सर्वतोऽङ्गेषु सूत्रैः परिवयन्ति हि । एते बहुविधा विप्र नरकाः पापकर्मणाम्
यमाचे सेवक त्याच्या सर्व अंगांना दोऱ्यांनी गुंडाळतात; हे सर्व प्रकारचे नरक, द्विजा, पाप करणाऱ्यांसाठी आहेत.