वैतरण्यां पतन्त्येव भिन्नमर्यादपातकाः । नद्यां निरयदुर्गस्य परिखायां च नारद
मर्यादा ओलांडणारे आणि मोठे पाप करणारे, हे नरकाच्या किल्ल्याच्या खंदकात, वैतरणी नदीत पडतात, हे नारद.
यादोगणैः समन्तात्तु भक्ष्यमाणा इतस्ततः । नात्मना वियुजन्त्येव नासुभिश्चापि नारद
तिथे, सर्व बाजूंनी पाण्यातील प्राण्यांनी वेढलेले, ते सर्व बाजूंनी खाल्ले जातात, पण शरीर किंवा प्राण सोडत नाहीत, हे नारद.
स्वीयेन कर्मपाकेनोपतपन्ति च सर्वतः । विण्मूत्रपूयरक्तैश्च केशास्थिनखमांसकैः
आपल्या कर्माच्या फळांनी ते सर्वत्र छळले जातात, विष्ठा, मूत्र, पू, रक्त, केस, हाड, नखं आणि मांस यांनी.
मेदोवसासंयुतायां नद्यामुपपतन्ति ते । वृषलीपतयो ये च नष्टशौचा गतत्रपाः
चरबी आणि मज्जा यांनी भरलेल्या नदीत ते पडतात, जे चांडाळांचे स्वामी, शुचिर्भंग आणि लाज हरवलेले असतात.
आचारनियमैस्त्यक्ताः पशुचर्यापरायणाः । तेऽत्रानुकष्टगतयो विण्मूत्रश्लेष्मरक्तकैः
आचार नियम सोडून, पशूंसारखं वागणारे, ते इथे विष्ठा, मूत्र, कफ आणि रक्त यांनी भरलेल्या हलाखीच्या अवस्थेत पडतात.
श्लेष्ममलसमापूर्णे निपतन्ति दुराग्रहाः । तदेव खादयन्त्येतान्यमानुचरवर्गकाः
कफ आणि घाण यांनी भरलेल्या ढिगाऱ्यात हे हट्टी लोक पडतात आणि यमाचे सेवक त्यांना खातात.
ये श्वानगर्दभादीनां पतयो वै द्विजातयः । मृगयारसिका नित्यमतीर्थे मृगघातकाः
जे द्विज, कुत्रा, गाढव वगैरे पाळतात, नेहमी शिकार करण्यात रमतात, तीर्थस्थळीही प्राण्यांची हत्या करतात—
परेतांस्तान्यमभटा लक्षीभूतान्नराधमान् । इषुभिश्च विभिन्दन्ति तांस्तान्दुर्नयमागतान्
यमाचे सेवक, भुतांच्या रूपात, अशा वाईट अंताला गेलेल्या पापी माणसांना बाणांनी भोसकतात.
ये दम्भा दम्भयज्ञेषु पशून्घ्नन्ति नराधमाः । तानमुष्मिन्यमभटा नरके वैशसे तदा
जे माणसं ढोंगीपणानं बळीचं नावाखाली प्राण्यांची हत्या करतात, ते नीच लोक यमाचे भयंकर दूत त्या वेळी वैशस नावाच्या नरकात टाकतात.
निपात्य पीडयन्त्येव कशाघातैर्दुरासदैः । यो भार्यां च सवर्णां वै द्विजो मदनमोहितः
तिथं ते सहन न होणारे यमदूत त्यांना चाबकानं मारून छळ करतात; आणि जो द्विज कामवासनेनं आपल्या जातीच्या बायकोशी संग करतो—
रेतः पाययति मूढोऽमुत्र तं यमकिङ्कराः । रेतःकुण्डे पातयन्ति रेतः सम्पाययन्ति च
तो मूढ माणूस यमदूतांकडून तिथं वीर्य प्यायला लावला जातो; त्याला वीर्याच्या खड्ड्यात टाकतात आणि ते प्यायला भाग पाडतात.
ये दस्यवोऽग्निदाश्चैव गरदा सार्थघातकाः । ग्रामान्सार्थान्विलुम्पन्ति राजानो राजपूरुषाः
जे चोर, आग लावणारे, विष देणारे, रस्त्यावर लुट करणारे, गावं आणि वखारं लुटणारे, तसेच राजे किंवा त्यांच्या नोकरदार लोक—
तान्परेतान्यमभटा नयन्ति श्वानकादनम् । विंशत्यथिकसंख्याताः सारमेया महाद्भुताः
यमदूत अशा मृतात्म्यांना कुत्र्यांनी खाण्यासाठी नेतात; तिथं वीस किंवा त्याहून जास्त, अद्भुत अशा मोठ्या कुत्र्यांचा समूह असतो,
सप्तशत्या समाख्याता रभसं खादयन्ति ते । सारमेयादनं नाम नरकं दारुणं मुने । अतः परं प्रवक्ष्यामि अवीचिप्रभुखान्मुने
सातशेपर्यंत असलेले हे कुत्रे त्यांना जोरात फाडून खातात; हे भयंकर नरक 'सारमेयादन' असं नाव आहे, हे ऋषी. आता मी तुला अवीचि पासून सुरू होणारे नरक सांगतो.
अवशिष्टनरकवर्णनम् श्रीनारायण उवाच ये नराः सर्वदा साक्ष्ये अनृतं भाषयन्ति च । दाने विनिमयेऽर्थस्य देवर्षे पापबुद्धयः
श्री नारायण म्हणाले— हे देवरषे, जे माणसं साक्ष देताना कायम खोटं बोलतात, किंवा दान, देवाणघेवाण, व्यवहार करताना वाईट हेतूनं वागतात—
ते प्रेत्यामुत्र नरके अवीच्याख्येऽतिदारुणे । योजनानां शतोच्छ्रायाद्गिरिमूर्ध्नः पतन्ति हि
मृत्यूनंतर ते लोक फार भयंकर 'अवीचि' नावाच्या नरकात पडतात, जिथं शंभर योजन उंच डोंगराच्या टोकावरून त्यांना खाली फेकलं जातं.
अनाकाशेऽधःशिरसस्तदवीचीतिनामके । यत्र स्थलं दृश्यते च जलवद्वीचिसंयुतम्
त्या अवकाशात, डोकं खाली करून, 'अवीचि' नावाच्या जागेत ते पडतात, जिथं जमिनीवर पाण्याच्या लाटांसारखी हालचाल दिसते.
अवीचिमत्ततस्तत्र तिलशश्छिन्नविग्रहः । म्रियते नैव देवर्षे पुनरेवाऽवरोप्यते
त्या अवीचि नरकात त्यांचे शरीर तीळासारखे तुकडे तुकडे केले जातात; पण, हे देवरषे, ते मरत नाहीत, पुन्हा पुन्हा त्यांना तिथं टाकलं जातं.
यो वा द्विजो वा राजन्यो वैश्यो वा ब्रह्मसम्भव । सोमपीथस्तत्कलत्रं सुरां वा पिबतीव हि
जो ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य किंवा ब्रह्मदेवाचा वंशज, सोमपान करतो, दुसऱ्याच्या बायकोशी संबंध ठेवतो, किंवा मद्यपान करतो—
प्रमादतस्तु तेषां वै निरये परिपातनम् । कुर्वन्ति यमदूतास्ते पानं कार्ष्णायसो मुने
अशा लोकांना निष्काळजीपणामुळे नरकात टाकलं जातं; यमदूत त्यांना काळ्या लोखंडाचं वितळलेलं पाणी प्यायला लावतात, हे ऋषी.
वह्निना द्रवमाणस्य नितरां ब्रह्मसम्भव । सम्भावनेन स्वस्यैव योऽधमोऽपि नराधमः
ज्यांच्या अंगात अग्नीने वितळलेलं लोखंड ओतलं जातं, हे ब्रह्मदेवाच्या वंशज, आणि जे आपल्या जन्माचा गर्व धरून—
विद्याजन्मतपोवर्णाश्रमाचारवतो नरान् । वरीयसोऽपि न बहु मन्यते पुरुषाधमः
विद्या, जन्म, तप किंवा वर्णाश्रमाचं पालन असणाऱ्यांना, स्वतःपेक्षा श्रेष्ठ असणाऱ्यांना मान देत नाहीत, असा नीच माणूस—
स नीयते यमभटैः क्षारकर्दमनामके । निरयेऽर्वाक्शिरा घोरा दुरन्तयातनाश्नुते
यमदूत त्याला 'क्षारकर्दम' नावाच्या नरकात, डोकं खाली करून नेतात, जिथं तो भयंकर आणि न संपणाऱ्या यातना भोगतो.
ये वै नरा यजन्त्यन्यं नरमेधेन मोहिताः । स्त्रियोऽपि वा नरपशुं खादन्त्यत्र महामुने
जे पुरुष भ्रमित होऊन नरमेध यज्ञ करतात, किंवा स्त्रिया माणसाचं मांस खातात, हे महर्षी—
पशवो निहितास्ते तु यमसद्यनि सङ्गताः । सौनिका इव ते सर्वे विदार्य शितधारया
तिथं बळी दिलेले प्राणी यमाच्या सभेत एकत्र होतात; सगळे ते लोक, कसाईसारखे, धारदार शस्त्रांनी त्यांना फाडतात—
असृक्पिबन्ति नृत्यन्ति गायन्ति बहुधा मुने । यथेह मांसभोक्तारः पुरुषादा दुरासदाः
ते रक्त पितात, नाचतात, आणि अनेक प्रकारे गातात, हे ऋषी, जसं इथे मांसाहार करणारे माणसं भयंकर नरभक्षकांसारखे असतात.
अनागसोऽपि येऽरण्ये ग्रामे वा ब्रह्मपुत्रक । वैश्रम्भकैरुपसृतान्विश्रम्भय्यजिजीविषून्
ब्रह्मपुत्रा, जे निरपराध असतात, गावात किंवा जंगलात असो, जर फसवणूक करणारे लोक त्यांच्याजवळ आले आणि त्यांनी त्यांच्यावर विश्वास ठेवून जगण्याची इच्छा धरली—
शूलसूत्रादिषु प्रोतान्क्रीडनोत्कारकानिव । पातयन्ति च ते प्रेत्य शूलपाते पतन्ति ह
—त्यांना लोखंडी सुळ्यावर बसवतात किंवा दोऱ्यांनी बांधतात, जणू काही खेळण्यांसारखे; आणि मृत्यूनंतर ते शूलपात नावाच्या नरकात पडतात.
शूलादिषु प्रोतदेहाः क्षुत्तृड्भ्यां चातिपीडिताः । तिग्मतुण्डैः कङ्कबकैरितश्चेतश्च ताडिताः
त्यांची शरीरं सुळ्यावर टोचलेली असतात आणि त्यांना भूक व तहान यामुळे फार त्रास होतो; तिखट चोची असलेल्या गिधाडे आणि कावळे त्यांना इकडून तिकडे मारतात.
पीडिता आत्मशमलं बहुधा संस्मरन्ति हि । ये भूतानुद्वेजयन्ति नरा उल्बणवृत्तयः
अशा यातनांनी पिडले गेलेले लोक आपले पाप पुन्हा पुन्हा आठवतात; जे क्रूर वागणारे पुरुष इतर जीवांना त्रास देतात—