यस्तु संविहितैः पञ्चयज्ञैः काकैश्च संस्तुतः । अश्नाति चासंविभज्य यत्किंञ्चिदुपपद्यते
जो मनुष्य पाच यज्ञ नीट पार पाडून, कावळ्यांनी स्तुती केली असतानाही, मिळालेलं अन्न दुसऱ्यांशी न वाटता खातो—
स पापपुरुषः क्रूरैर्याम्यैश्च कृमिभोजने । नरकाधमके दुष्टकर्मणा परिपात्यते
तो पापी मनुष्य, आपल्या क्रूर आणि वाईट कर्मांमुळे, यमाच्या सेवकांकडून किड्यांचं अन्न असलेल्या नरकात फेकला जातो.
लक्षयोजनविस्तीर्णे कृमिकुण्डे भयङ्करे । कृमिरूपं समासाद्य भक्ष्यमाणश्च तैः स्वयम्
शंभर हजार योजन एवढ्या मोठ्या आणि भयंकर किड्यांच्या खड्ड्यात, तो स्वतः किडा होतो आणि त्या किड्यांनी खाल्ला जातो.
अप्रत्ताप्रहुतादो यः पातमाप्नोति तत्र वै । यस्तु स्तेयेन च बलाद्धिरण्यं रत्नमेव च
जो अन्न किंवा दान न देता तिथे पडतो, किंवा चोरीने किंवा जबरदस्तीने सोनं, रत्नं घेतो—
ब्राह्मणस्यापहरति अन्यस्यापि च कस्यचित् । अनापदि च देवर्षे तममुत्र यमानुगाः
ब्राह्मणाचं किंवा कोणाचंही, कोणत्याही कारणाशिवाय, चोरतो, त्याला तिथे यमाचे सेवक पकडतात—
अयस्मयैरग्निपिण्डैः सदृशैर्नित्कुषन्ति च । योऽगम्यां योषितं गच्छेदगम्यं पुरुषं च या
आणि त्याला जळत्या लोखंडाच्या गोट्यांनी मारतात; जो मनुष्य वर्ज्य स्त्रीकडे जातो किंवा जी स्त्री वर्ज्य पुरुषाकडे जाते—
तावमुत्रापि कशया ताडयन्तो यमानुगाः । तिग्मया लोहमय्या च सूर्म्याप्यालिङ्गयन्ति तम्
त्यांना दोघांनाही तिथे यमाचे सेवक चाबकाने मारतात आणि तीक्ष्ण, गरम लोखंडाच्या करवतीने मिठी मारतात.
तां चापि योषितं सूर्म्यालिङ्गयन्ति यमानुगाः । यस्तु सर्वाभिगमनः पुरुषः पापसञ्चयी
त्या स्त्रीलाही यमाचे सेवक त्या करवतीने मिठी मारतात; आणि जो पुरुष सर्व वर्ज्य स्त्रियांकडे जातो, पाप साठवतो—
निरयेऽमुत्र तं याम्याः शाल्मलीं रोपयन्ति तम् । वज्रकण्टकसंयुक्तां शाल्मलीं तामयस्मयीम्
नरकात, यमाचे सेवक त्याला वज्रासारख्या काट्यांनी भरलेल्या लोखंडाच्या शाल्मली झाडावर बसवतात.
राजन्या राजपुरुषा ये वा पाखण्डवर्तिनः । धर्मसेतुं विभिन्दन्ति ते परेत्य गता नराः
राजे, राजाचे नोकर किंवा चुकीच्या मार्गावर चालणारे, जे धर्माचा सेतू तोडतात—अशा लोकांना मृत्यूनंतर—
वैतरण्यां पतन्त्येव भिन्नमर्यादपातकाः । नद्यां निरयदुर्गस्य परिखायां च नारद
मर्यादा ओलांडणारे आणि मोठे पाप करणारे, हे नरकाच्या किल्ल्याच्या खंदकात, वैतरणी नदीत पडतात, हे नारद.
यादोगणैः समन्तात्तु भक्ष्यमाणा इतस्ततः । नात्मना वियुजन्त्येव नासुभिश्चापि नारद
तिथे, सर्व बाजूंनी पाण्यातील प्राण्यांनी वेढलेले, ते सर्व बाजूंनी खाल्ले जातात, पण शरीर किंवा प्राण सोडत नाहीत, हे नारद.
स्वीयेन कर्मपाकेनोपतपन्ति च सर्वतः । विण्मूत्रपूयरक्तैश्च केशास्थिनखमांसकैः
आपल्या कर्माच्या फळांनी ते सर्वत्र छळले जातात, विष्ठा, मूत्र, पू, रक्त, केस, हाड, नखं आणि मांस यांनी.
मेदोवसासंयुतायां नद्यामुपपतन्ति ते । वृषलीपतयो ये च नष्टशौचा गतत्रपाः
चरबी आणि मज्जा यांनी भरलेल्या नदीत ते पडतात, जे चांडाळांचे स्वामी, शुचिर्भंग आणि लाज हरवलेले असतात.
आचारनियमैस्त्यक्ताः पशुचर्यापरायणाः । तेऽत्रानुकष्टगतयो विण्मूत्रश्लेष्मरक्तकैः
आचार नियम सोडून, पशूंसारखं वागणारे, ते इथे विष्ठा, मूत्र, कफ आणि रक्त यांनी भरलेल्या हलाखीच्या अवस्थेत पडतात.
श्लेष्ममलसमापूर्णे निपतन्ति दुराग्रहाः । तदेव खादयन्त्येतान्यमानुचरवर्गकाः
कफ आणि घाण यांनी भरलेल्या ढिगाऱ्यात हे हट्टी लोक पडतात आणि यमाचे सेवक त्यांना खातात.
ये श्वानगर्दभादीनां पतयो वै द्विजातयः । मृगयारसिका नित्यमतीर्थे मृगघातकाः
जे द्विज, कुत्रा, गाढव वगैरे पाळतात, नेहमी शिकार करण्यात रमतात, तीर्थस्थळीही प्राण्यांची हत्या करतात—
परेतांस्तान्यमभटा लक्षीभूतान्नराधमान् । इषुभिश्च विभिन्दन्ति तांस्तान्दुर्नयमागतान्
यमाचे सेवक, भुतांच्या रूपात, अशा वाईट अंताला गेलेल्या पापी माणसांना बाणांनी भोसकतात.
ये दम्भा दम्भयज्ञेषु पशून्घ्नन्ति नराधमाः । तानमुष्मिन्यमभटा नरके वैशसे तदा
जे माणसं ढोंगीपणानं बळीचं नावाखाली प्राण्यांची हत्या करतात, ते नीच लोक यमाचे भयंकर दूत त्या वेळी वैशस नावाच्या नरकात टाकतात.
निपात्य पीडयन्त्येव कशाघातैर्दुरासदैः । यो भार्यां च सवर्णां वै द्विजो मदनमोहितः
तिथं ते सहन न होणारे यमदूत त्यांना चाबकानं मारून छळ करतात; आणि जो द्विज कामवासनेनं आपल्या जातीच्या बायकोशी संग करतो—
रेतः पाययति मूढोऽमुत्र तं यमकिङ्कराः । रेतःकुण्डे पातयन्ति रेतः सम्पाययन्ति च
तो मूढ माणूस यमदूतांकडून तिथं वीर्य प्यायला लावला जातो; त्याला वीर्याच्या खड्ड्यात टाकतात आणि ते प्यायला भाग पाडतात.
ये दस्यवोऽग्निदाश्चैव गरदा सार्थघातकाः । ग्रामान्सार्थान्विलुम्पन्ति राजानो राजपूरुषाः
जे चोर, आग लावणारे, विष देणारे, रस्त्यावर लुट करणारे, गावं आणि वखारं लुटणारे, तसेच राजे किंवा त्यांच्या नोकरदार लोक—
तान्परेतान्यमभटा नयन्ति श्वानकादनम् । विंशत्यथिकसंख्याताः सारमेया महाद्भुताः
यमदूत अशा मृतात्म्यांना कुत्र्यांनी खाण्यासाठी नेतात; तिथं वीस किंवा त्याहून जास्त, अद्भुत अशा मोठ्या कुत्र्यांचा समूह असतो,
सप्तशत्या समाख्याता रभसं खादयन्ति ते । सारमेयादनं नाम नरकं दारुणं मुने । अतः परं प्रवक्ष्यामि अवीचिप्रभुखान्मुने
सातशेपर्यंत असलेले हे कुत्रे त्यांना जोरात फाडून खातात; हे भयंकर नरक 'सारमेयादन' असं नाव आहे, हे ऋषी. आता मी तुला अवीचि पासून सुरू होणारे नरक सांगतो.
अवशिष्टनरकवर्णनम् श्रीनारायण उवाच ये नराः सर्वदा साक्ष्ये अनृतं भाषयन्ति च । दाने विनिमयेऽर्थस्य देवर्षे पापबुद्धयः
श्री नारायण म्हणाले— हे देवरषे, जे माणसं साक्ष देताना कायम खोटं बोलतात, किंवा दान, देवाणघेवाण, व्यवहार करताना वाईट हेतूनं वागतात—
ते प्रेत्यामुत्र नरके अवीच्याख्येऽतिदारुणे । योजनानां शतोच्छ्रायाद्गिरिमूर्ध्नः पतन्ति हि
मृत्यूनंतर ते लोक फार भयंकर 'अवीचि' नावाच्या नरकात पडतात, जिथं शंभर योजन उंच डोंगराच्या टोकावरून त्यांना खाली फेकलं जातं.
अनाकाशेऽधःशिरसस्तदवीचीतिनामके । यत्र स्थलं दृश्यते च जलवद्वीचिसंयुतम्
त्या अवकाशात, डोकं खाली करून, 'अवीचि' नावाच्या जागेत ते पडतात, जिथं जमिनीवर पाण्याच्या लाटांसारखी हालचाल दिसते.
अवीचिमत्ततस्तत्र तिलशश्छिन्नविग्रहः । म्रियते नैव देवर्षे पुनरेवाऽवरोप्यते
त्या अवीचि नरकात त्यांचे शरीर तीळासारखे तुकडे तुकडे केले जातात; पण, हे देवरषे, ते मरत नाहीत, पुन्हा पुन्हा त्यांना तिथं टाकलं जातं.
यो वा द्विजो वा राजन्यो वैश्यो वा ब्रह्मसम्भव । सोमपीथस्तत्कलत्रं सुरां वा पिबतीव हि
जो ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य किंवा ब्रह्मदेवाचा वंशज, सोमपान करतो, दुसऱ्याच्या बायकोशी संबंध ठेवतो, किंवा मद्यपान करतो—
प्रमादतस्तु तेषां वै निरये परिपातनम् । कुर्वन्ति यमदूतास्ते पानं कार्ष्णायसो मुने
अशा लोकांना निष्काळजीपणामुळे नरकात टाकलं जातं; यमदूत त्यांना काळ्या लोखंडाचं वितळलेलं पाणी प्यायला लावतात, हे ऋषी.