वसन्ति यस्यां स्वीयानां गोत्राणां परमाशिषः । सत्याः समाधिना शीघ्रं त्वाशासानाः परेण वै
त्या प्रदेशात, आपल्या वंशातील लोकांना खरी आणि श्रेष्ठ आशीर्वाद देणारे, ध्यानाने लवकरच संतुष्ट करणारे पितर वास करतात.
पितृराजोऽपि भगवान् सम्परेतेषु जन्तुषु । विषयं प्रापितेष्वेषु स्वकीयैः पुरुषैरिह
तेथे पितरांचा राजा, जेव्हा जीव या जगातून निघून जातात आणि त्यांचे आप्तस्वकीय त्यांना त्या प्रदेशात आणतात, तेव्हा त्यांच्यावर राज्य करतो.
सगणो भगवत्प्रोक्ताज्ञापरो दमधारकः । यथाकर्म यथादोषं विदधाति विचारदृक्
आपल्या सेवकांसह, भगवंताने सांगितलेल्या आज्ञांचे पालन करणारा, संयम राखणारा तो राजा, प्रत्येकाच्या कर्मानुसार आणि दोषानुसार योग्य न्याय करतो.
स्वान्गणान्धर्मतत्त्वज्ञान्सर्वानाज्ञाप्रवर्तकान् । सदा प्रेरयति प्राज्ञो यथादेशनियोजितान्
तो ज्ञानी राजा, धर्माचे तत्त्व जाणणाऱ्या आणि त्याच्या आज्ञेचे पालन करणाऱ्या आपल्या सेवकांना नेहमीच योग्य त्या कार्यात प्रवृत्त करतो.
नरकानेकविंशत्या संख्यया वर्णयन्ति हि । अष्टाविंशमितान्केचित्ताननुक्रमतो ब्रुवे
नरकांची संख्या अठ्ठावीस आहे असं सांगितलं जातं; काही लोक नव्वीस म्हणतात. आता मी हे सर्व क्रमाने सांगतो.
तामिस्र अन्धतामिस्रो रौरवोऽपि तृतीयकः । महारौरवनामा च कुम्भीपाकोऽपरो मतः
तामिस्र, अंधतामिस्र आणि रौरव हे पहिले तीन नरक आहेत; मग महारौरव आणि कुंभीपाक नावाचा दुसरा नरक आहे.
कालसूत्रं तथा चासिपत्रारण्यमुदाहृतम् । सूकरस्य मुखं चान्धकूपोऽथ कृमिभोजनः
यानंतर काळसूत्र आणि असिपत्रारण्य हे नरक सांगितले आहेत; मग डुकराचं तोंड, अंधकूप आणि कृमिभोजन नावाचे नरक आहेत.
संदंशस्तप्तमूर्तिश्च वज्रकण्टक एव च । शाल्मली चाथ देवर्षे नाम्ना वैरतणी तथा
संदंश, तप्तमूर्ती आणि वज्रकंटक हे पुढचे नरक आहेत; त्यानंतर शाल्मली आणि देवरषे, वैरटणी नावाचा आणखी एक नरक आहे.
पूयोदः प्राणरोधश्च तथा विशसनं मतम् । लालाभक्षः सारमेयादनमुक्तमतः परम्
पूयोद, प्राणरोध आणि विशसन हे असेच ओळखले जातात; मग लाळाभक्षक आणि सारमेयादन हे आहेत, आणि यापुढे आणखी काही आहेत.
अवीचिरप्ययः पानं क्षारकर्दम एव च । रक्षोगणाख्यसम्भोजः शूलप्रोतोऽप्यतः परम्
अवीचि, अयःपान आणि क्षारकर्दम हे पुढचे नरक आहेत; मग राक्षसगणभक्षक आणि शूलप्रोत, आणि त्यानंतर आणखी काही आहेत.
दन्दशूकोऽवटारोधः पर्यावर्तनकः परम् । सूचीमुखमिति प्रोक्ता अष्टाविंशतिनारकाः
दंडशूक, अवटारोध आणि पर्यावर्तनक हे पुढचे नरक आहेत; सूचिमुख असंही नाव आहे. अशा प्रकारे एकूण अठ्ठावीस नरक आहेत.
इत्येते नारका नाम यातनाभूमयः पराः । कर्मभिश्चापि भूतानां गम्याः पद्मजसम्भव
हे सर्व नरक म्हणजे मोठ्या यातनांचे ठिकाण आहेत, कमलातून जन्मलेल्या; प्रत्येक जीव आपल्या कर्मानुसार इथे पोहोचतो.
नरकप्रदपातकवर्णनम् नारद उवाच कर्मभेदाः कतिविधाः सनातनमुने मम । श्रोतव्याः सर्वथैवैते यातनाप्राप्तिभूमयः
नरकात नेणाऱ्या पापांचं वर्णन नारद म्हणाले: सनातन ऋषी, किती प्रकारची कर्मं असतात ते मला सांगा; ही सर्व यातना देणारी कारणं मी ऐकू इच्छितो.
श्रीनारायण उवाच यो वै परस्य वित्तानि दारापत्यानि चैव हि । हरते स हि दुष्टात्मा यमानुचरगोचरः
श्री नारायण म्हणाले: जो दुसऱ्याचं धन, बायका किंवा मुलं चोरतो, तो खरोखरच दुष्ट असतो आणि यमाच्या दूतांच्या ताब्यात जातो.
कालपाशेन सम्बद्धो याम्यैरतिभयानकैः । तामिस्रनामनरके पात्यते यातनास्पदे
काळाच्या फासाने बांधून, यमाच्या भयंकर दूतांनी पकडून, त्याला तामिस्र नावाच्या नरकात फेकलं जातं, जो यातनेचं ठिकाण आहे.
ताडनं दण्डनं चैव सन्तर्जनमतः परम् । याम्याः कुर्वन्ति पाशाढ्याः कश्मलं याति चैव हि
तिथे त्याला मारहाण, शिक्षा आणि धमक्या दिल्या जातात; यमदूत दोरांनी बांधून त्याला छळतात आणि तो अपवित्र होतो.
मूर्च्छामायाति विवशो नारकी पद्मभूसुत । यः पतिं वञ्चयित्वा तु दारादीनुपभुज्यति
तो बेशुद्ध होतो आणि काहीच करू शकत नाही, कमलभूच्या पुत्रा; जो दुसऱ्याच्या नवऱ्याला फसवून त्याची बायको उपभोगतो, त्याला हीच शिक्षा मिळते.
अन्धतामिस्रनरके पात्यते यमकिङ्करैः । पात्यमानो यत्र जन्तुर्वेदनापरवान्भवेत्
त्याला यमदूत अंधतामिस्र नावाच्या नरकात फेकतात, जिथे तो जीव खाली पडताना प्रचंड वेदनेने भरून जातो.
नष्टदृष्टिर्नष्टमतिर्भवत्येवाविलम्बतः । वनस्पतिर्भज्यमानमूलो यद्वद्भवेदिह
त्याचं दृष्टी आणि शुद्धी लगेचच नष्ट होते, जसं एखाद्या झाडाची मुळं नष्ट होताना झाड कोसळतं.
तस्मादप्यन्धतामिस्रनाम्ना प्रोक्तः पुरातनैः । एतन्ममाहमिति यो भूतद्रोहेण केवलम्
म्हणून पूर्वजांनी या नरकाला अंधतामिस्र असं नाव दिलं आहे; जो 'हे माझंच' असं स्वार्थाने समजून इतर जीवांना त्रास देतो,
पुष्णाति प्रत्यहं स्वीयं कुटुम्बं कार्यलम्पटः । एतद्विहाय चात्रैव स्वाशुभेन पतेदिह
आणि दररोज फक्त आपल्या कुटुंबाचीच काळजी घेतो, लोभाने इतर सर्वांना सोडून देतो, तो आपल्या वाईट कर्मामुळे इथे पडतो.
रौरवे नाम नरके सर्वसत्त्वभयावहे । इह लोकेऽमुना ये तु हिंसिता जन्तवः पुरा
तो रौरव नावाच्या नरकात पडतो, जो सर्व जीवांना भीती वाटावी असा आहे; या जगात ज्यांना त्याने त्रास दिला, तेही तिथे पडतात.
त एव रुरवो भूत्वा परत्र पीडयन्ति तम् । तस्माद्रौरवमित्याहुः पुराणज्ञा मनीषिणः
तेच जीव पुढच्या जन्मात 'रुरु' होऊन त्याला यातना देतात. म्हणूनच पुराणज्ञ आणि ज्ञानी लोक त्या नरकाला 'रौरव' असं म्हणतात.
रुरुः सर्पादतिक्रूरो जन्तुरुक्तः पुरातनैः । एवं महारौरवाख्यो नरको यत्र पूरुषः
रुरु हा सापापेक्षा फार भयंकर प्राणी आहे, असं प्राचीन लोकांनी सांगितलं आहे. अशा प्रकारे 'महाराैरव' नावाचा नरक आहे, जिथे मनुष्य—
यातनां प्राप्यमाणो हि यः परं देहसम्भवः । क्रव्यादा नाम रुरवस्तं क्रव्ये घातयन्ति च
—यातना भोगण्यासाठी शरीर मिळवतो आणि 'रुरु' नावाचे मांसाहारी प्राणी त्याला पकडून त्याच्या मांसासाठी ठार करतात.
य उग्रः पुरुषः क्रूरः पशुपक्षिगणानपि । उपरन्धयते मूढो याम्यास्तं रन्धयन्ति च
जो मनुष्य फार क्रूर आणि रागीट असून, अज्ञानाने जनावरं आणि पक्ष्यांच्याही झुंडी मारतो, त्याला यमाचे सेवक नरकात शिजवतात.
कुम्भीपाके तप्ततैले उपर्यपि च नारद । यावन्ति पशुरोमाणि तावद्वर्षसहस्रकम्
कुंभिपाक नावाच्या नरकात, उकळत्या तेलात, नारद, जितक्या जनावरांच्या अंगावर केस आहेत तितक्या हजारो वर्षे तो यातना भोगतो.
पितृविप्रब्राह्मणध्रुक्कालसूत्रे स नारके । अग्न्यर्काभ्यां तप्यमाने नारकी विनिवेशितः
कालसूत्र नावाच्या नरकात, जो माणूस पितर, पुरोहित किंवा ब्राह्मण यांना त्रास देतो, त्याला अग्नी आणि सूर्याच्या तापाने भाजले जाते.
क्षुत्पिपासादह्यमानोऽन्तःशरीरस्तथा बहिः । आस्ते शेते चेष्टते चावतिष्ठति च धावति
भूक आणि तहानेने आतून आणि बाहेरून होरपळत, तो बसतो, झोपतो, हालचाल करतो, उभा राहतो आणि धावतो.
निजवेदपथाद्यो वै पाखण्डं चोपयाति च । अनापद्यपि देवर्षे तं पापं पुरुषं भटाः
जो स्वतःच्या वेदमार्गाचा काहीही कारण नसताना त्याग करतो आणि चुकीच्या मार्गाला लागतो, हे दिव्य ऋषी, असा पापी मनुष्य—