ततोऽप्यधस्ताद्देवर्षे यक्षाणां च सरक्षसाम् । पिशाचप्रेतभूतानां विहाराजिरमुत्तमम्
त्याखाली, हे देवरषी, यक्ष आणि राक्षसांचे, तसेच पिशाच्च, प्रेत आणि भूतांचे उत्तम निवासस्थान आहे.
अन्तरिक्षं च तत्प्रोक्तं यावद्वायुः प्रवाति हि । यावन्मेघास्ततोद्यन्ति तत्प्रोक्तं ज्ञानकोविदैः
जिथपर्यंत वारा वाहतो आणि जिथपर्यंत मेघ उठतात, तिथपर्यंतचे क्षेत्र 'आकाश' म्हणतात; हे ज्ञानात निपुण लोकांनी सांगितले आहे.
ततोऽधस्ताद्योजनानां शतं यावद् द्विजोत्तम । पृथिवी परिसंख्याता सुपर्णश्येनसारसाः
त्याखाली, हे श्रेष्ठ द्विज, शंभर योजनांपर्यंत पृथ्वी आहे; गरुड, श्येन आणि सारस पक्षी यासह.
हंसादयः प्रोत्पतन्ति पार्थिवाः पृथिवीभवाः । भूसन्निवेशावस्थानं यथावदुपवर्णितम्
हंस आणि इतर पक्षी पृथ्वीवरून उडतात; पृथ्वीची रचना आणि स्थिती योग्यरीत्या सांगितली आहे.
अधस्तादवनेः सप्त देवर्षे विवराः स्मृताः । एकैकशो योजनानामायामोच्छ्रायतः पुनः
पृथ्वीच्या खाली, हे देवरषी, सात विवर आहेत; प्रत्येकाचे लांबी आणि उंची योजनांमध्ये मोजली आहे.
अयुतान्तरविख्याताः सर्वर्तुसुखदायकाः । अतलं प्रथमं प्रोक्तं द्वितीयं वितलं तथा
दहा हजार योजनांनी वेगळे असलेले, सर्व ऋतूंमध्ये सुख देणारे विवर आहेत; पहिले अतल, दुसरे वितल असे सांगितले आहे.
तृतीयं सुतलं प्रोक्तं चतुर्थं वै तलातलम् । महातलं पञ्चमं च षष्ठं प्रोक्तं रसातलम्
तिसरं म्हणजे सुबल, चौथं म्हणजे तलातल, पाचवं म्हणजे महातल आणि सहावं म्हणजे रसातल असं सांगितलं जातं.
सप्तमं विप्र पातालं सप्तैते विवराः स्मृताः । एतेषु बिलस्वर्गेषु दिवोऽप्यधिकमेव च
सातवं म्हणजे पाताळ, हे सात विवर म्हणजे अधोलोक मानले जातात. या भूमिगत स्वर्गांमध्ये, ते वरच्या स्वर्गापेक्षा जास्त श्रेष्ठ आहेत.
कामभोगैश्वर्यसुखसमृद्धभुवनेषु च । नित्योद्यानविहारेषु सुखास्वादः प्रवर्तते
या लोकांमध्ये काम, सुख, ऐश्वर्य आणि आनंद भरपूर आहे; तिथे नेहमी बागांमध्ये आणि खेळात आनंद मिळतो.
दैत्याश्च काद्रवेयाश्च दानवा बलशालिनः । नित्यप्रमुदिता रक्ताः कलत्रापत्यबन्धुभिः
तिथे दैत्य, काद्रवेय आणि बलवान दानव, नेहमी आनंदी राहतात, आपल्या पत्नी, मुलं आणि नातेवाईकांमध्ये रमलेले असतात.
सुहृद्भिरनुजीवाद्यैः संयुताश्च गृहेश्वराः । ईश्वरादप्रतिहतकामा मायाविनश्च ते
मित्र, सेवक आणि इतरांसोबत, ते घराचे मालक असतात; त्यांच्या इच्छा कोणत्याही देवाने कधीच अडवल्या नाहीत, आणि ते मायावी शक्तीचे स्वामी आहेत.
निवसन्ति सदा हृष्टाः सर्वर्तुसुखसंयुताः । मयेन मायाविभुना येषु येषु च निर्मिताः
ते नेहमी तिथे आनंदाने राहतात, सर्व ऋतूंच्या सुखात न्हालेलं, मायाने बांधलेल्या नगरांमध्ये, प्रत्येक भागात.
पुरः प्रकामशो भक्ता मणिप्रवरशालिनः । विचित्रभवनाट्टालगोपुराद्याः सहस्रशः
तिथे भरपूर नगरं बांधली आहेत, उत्तम रत्नांनी सजलेली, अनेक सुंदर महाल, मनोरे आणि दरवाजे हजारोंच्या संख्येने आहेत.
सभाचत्वरचैत्यादिशोभाढ्याः सुरदुर्लभाः । नागासुराणां मिथुनैः सपारावतसारिकैः
सभागृह, चौक, देवळं आणि इतर सौंदर्याने भरलेली, देवांसाठीही दुर्मिळ अशी ही ठिकाणं, नाग आणि असुरांच्या जोड्यांनी, तसेच पोपट आणि साळींक्यांनी भरलेली आहेत.
कीर्णकृत्रिमभूमिश्च विवरेशगृहोत्तमैः । अलङ्कृताश्चकासन्ति उद्यानानि महान्ति च
कृत्रिम भूमीवर विवरातील श्रेष्ठ घरं विखुरलेली आहेत, आणि मोठ्या बागा सुंदरपणे सजवलेली चमकत आहेत.
मनःप्रसन्नकारीणि फलपुष्पविशालिभिः । ललनानां विलासार्हस्थानैः शोभितभाञ्जि च
या बागा मोठ्या आहेत, फळं आणि फुलांनी भरलेल्या, मनाला प्रसन्नता देणाऱ्या, आणि स्त्रियांच्या खेळासाठी योग्य ठिकाणांनी शोभून दिसतात.
नानाविहंगमव्रातसंयुक्तजलराशिभिः । स्वच्छार्णपूरितह्रदैः पाठीनसमलङ्कृतैः
तिथे विविध पक्ष्यांचे थवे, पाण्याचे मोठे साठे, स्वच्छ वाळूने भरलेली तळी, आणि पाठीण मासे यांनी सजलेली आहेत.
जलजन्तुक्षुब्धनीरनीरजातैरनेकशः । कुमुदोत्पलकह्लारनीलरक्तोत्पलैस्तथा
पाण्यात अनेक जलजीवांनी हलचल होते, आणि तिथे कमळ, निळं आणि लाल उत्पल, कुमुद आणि इतर फुलांनी पाणी झाकलेलं असतं.
तेषु कृतनिकेतानां विहारैः सङ्कुलानि च । इन्द्रियोत्सवकारैश्च तथैव विविधैः स्वरैः
जिथे त्यांनी घरं बांधली आहेत, तिथे विविध खेळ, इंद्रियांचा आनंद, आणि अनेक प्रकारच्या सुरांनी त्या जागा गजबजलेल्या आहेत.
अमराणां च परमां श्रियं चातिशयन्ति च । यत्र नैव भयं क्वापि कालाङ्गैर्दिनरात्रिभिः
तिथे ते अमरांच्या श्रेष्ठ संपत्तीला देखील मागे टाकतात, आणि तिथे काळ, दिवस-रात्र यांचा कुठेही भय नाही.
यत्राहिप्रवराणां च शिरःस्थैर्मणिरश्मिभिः । नित्यं तमः प्रबाध्येत सदा प्रस्फुटकान्तिभिः
तिथे श्रेष्ठ नागांच्या डोक्यावर असलेल्या रत्नांच्या किरणांनी अंधार नेहमी दूर होतो, आणि सतत स्पष्ट तेजाने चमकत असतो.
न वा एतेषु वसतां दिव्यौषधिरसायनैः । रसान्नपानस्नानाद्यैर्नाधयो न च व्याधयः
तिथे राहणाऱ्यांना दिव्य औषधी, रसायन, अन्न, पाणी किंवा स्नानामुळे कधीच आजार किंवा व्याधी होत नाहीत.
वलीपलितजीर्णत्ववैवर्ण्यस्वेदगन्धताः । अनुत्साहवयोऽवस्था न बाधन्ते कदाचन
त्यांना कधीच सुरकुत्या, पांढरे केस, वृद्धत्व, रंग बदलणे, घाम किंवा वास, तसेच उत्साह कमी होणे किंवा तारुण्याची घसरण त्रास देत नाही.
कल्याणानां सदा तेषां न च मृत्युभयं कुतः । भगवत्तेजसोऽन्यत्र चक्राच्चैव सुदर्शनात्
ते नेहमी शुभ आहेत, त्यांना मृत्यूचे भय कधीच नाही; फक्त भगवंताचा तेज आणि सुदर्शन चक्र याशिवाय.
यस्मिन्प्रविष्टे दैतेयवधूनां गर्भराशयः । प्रायो भयात्पतन्त्येव स्रवन्ति ब्रह्मपुत्रक
ब्रह्मपुत्रा, जेव्हा तो आत जातो, तेव्हा दैत्यांच्या स्त्रियांच्या गर्भात भीतीने बहुतेक वेळा अपत्य राहात नाही आणि ते गळून पडते.
अतलवितलसुतललोकवर्णनम् श्रीनारायण उवाच प्रथमे विवरे विप्र अतलाख्ये मनोरमे । मयपुत्रो बलो नाम वर्ततेऽखर्वगर्वकृत्
श्रीनारायण म्हणाले, पहिल्या सुंदर गुहेत, जी अतल नावाने ओळखली जाते, तिथे माया याचा मुलगा बळा नावाचा, अपार गर्वाने भरलेला राहतो.
षण्णवत्यो येन सृष्टा मायाः सर्वार्थसाधिकाः । मायाविनो याश्च सद्यो धारयन्ति च काश्चन
त्याने नव्वद-सहा प्रकारच्या मायाजालांची निर्मिती केली आहे, ज्या सर्व इच्छा पूर्ण करू शकतात; काही मायावी लोक त्या लगेचच शिकतात.
जृम्भमाणस्य यस्यैव बलस्य बलशालिनः । स्त्रीगणा उपपद्यन्ते त्रयोलोकविमोहनाः
हा बलवान बळा जेव्हा जांभई देतो, तेव्हा त्याच्या जांभईतून तीनही लोकांना मोहून टाकणाऱ्या स्त्रियांचे समूह निर्माण होतात.
पुंश्चल्यश्चैव स्वैरिण्यः कामिन्यश्चेति विश्रुताः । या वै बिलायनं प्रेष्ठं प्रविष्टं पुरुषं रहः
या स्त्रिया पुंस्चली, स्वैरिणी आणि कामिनी म्हणून प्रसिद्ध आहेत. त्या आपल्या आवडत्या पुरुषाने त्यांच्या गुहेत गुपचूप प्रवेश केला की—
रसेन हाटकाख्येन साधयित्वा प्रयत्नतः । स्वविलासावलोकानुरागस्मितविगूहनैः
—हाटक नावाच्या विशेष मद्याने, तसेच आपल्या कटाक्षांनी, लीलांनी, प्रेमळ वागण्याने आणि लपवलेल्या हास्याने—